«Ο Καζαντζάκης άξιζε Νόμπελ»

Πεζογράφος με πλούσιο έργο, ο Γάλλος ακαδημαϊκός Μισέλ Ντεόν λέει στα «ΝΕΑ» ότι η Ελλάδα τον άλλαξε ως συγγραφέα
«Η Ελλάδα μού πρόσφερε έναν καινούριο κόσμο», λέει στα «ΝΕΑ» ο Μισέλ Ντεόν. «Εκείνη την εποχή είχα ανάγκη να ξεχάσω την πολιτική, το παρελθόν και το παρόν της χώρας μου. Μου άρεσαν τόσο πολύ οι Σπέτσες, όταν πρωτοπήγα το 1959, που νοίκιασα αμέσως ένα σπίτι στον Άγιο Νικόλαο και έγραψα απελευθερωμένος από το βάρος της Γαλλίας πάνω μου. Η Ελλάδα βάρυνε στην εξέλιξή μου ως συγγραφέα και με άλλαξε».

Της το ξεπλήρωσε όμως της Ελλάδας και με το παραπάνω. Η πεζογραφία του βρίθει ελληνικών θεμάτων, από το «Η Αριάδνη ή η λησμονιά» μέχρι τις πασίγνωστες «Σελίδες για την Ελλάδα» (ή «Το μπαλκόνι των Σπετσών»), με πρωταγωνιστές τα τοπία των Σπετσών και της Πάτμου. Έζησε άλλωστε μόνιμα για μια πενταετία στις Σπέτσες τη δεκαετία του ΄60, αγόρασε και σπίτι κοντά στο λιμάνι, το οποίο το κράτησε τριάντα χρόνια. Αλλά και από τη θέση του ακαδημαϊκού (κατέχει από το 1978 την όγδοη έδρα της Γαλλικής Ακαδημίας) δεν έχει σταματήσει να εκδηλώνει την αγάπη του για τη χώρα μας. Τελευταίο παράδειγμα η βράβευση πέρσι του μυθιστορήματος «Μ.Χ.» του Βασίλη Αλεξάκη που, είναι κοινό μυστικό, υποστηρίχθηκε με πάθος από τον 89χρονο συγγραφέα. «Είναι πολύ ενδιαφέρον μυθιστόρημα», μας λέει ο Μισέλ Ντεόν, που βρέθηκε για ακόμη μία φορά στην Ελλάδα, προκειμένου να συμμετάσχει σε συζήτηση στρογγύλης τραπέζης για τη σχέση λογοτεχνίας και εικαστικών τεχνών στο Γαλλικό Ινστιτούτο. «Ο Αλεξάκης γράφει καλύτερα όταν γράφει για την Ελλάδα. Μου άρεσε πολύ το πορτρέτο της ηλικιωμένης Αθηναίας. Γνώρισα τέτοιες γυναίκες στο παρελθόν. Ορισμένες, στις Σπέτσες, μιλούσαν αξιοθαύμαστα γαλλικά, διέθεταν ευφυΐα. Θυμάμαι που έκανα περίπατο σε έναν λόφο, σε δασώδη περιοχή του νησιού και δύο γυναίκες με κάλεσαν από ψηλότερα στον λόφο. Το σπίτι τους δεν είχε ηλεκτρικό. Τις ρώτησα πού έμαθαν αυτά τα γαλλικά και μου είπαν ότι όταν ήταν παιδιά, στο οικογενειακό τραπέζι ήταν υποχρεωτικό να μιλάνε γαλλικά!».

Για το ελληνικό μυθιστόρημα γενικότερα λέει ότι σήμερα δεν βλέπει κάτι που να ξεχωρίζει. «Είναι όμως και θέμα εποχής. Αυτά αλλάζουν. Από το παλιότερο ελληνικό μυθιστόρημα, μου άρεσαν πολύ ο Μυριβήλης και ο Καζαντζάκης. Τον γνώρισα τον Καζαντζάκη, ήταν συναισθηματικός, εκδηλωτικός, πνεύμα μεγάλης ευρύτητας. Άξιζε ένα Νόμπελ. Σήμερα είναι και γενικότερο το φαινόμενο. Ούτε το γαλλικό αλλά ούτε και το αμερικανικό, θα έλεγα ούτε και το βρετανικό μυθιστόρημα είναι σε καλή κατάσταση. Το μυθιστόρημα είναι τέχνη. Δεν γράφεις για να βγάλεις λεφτά, ούτε για να γίνεις διάσημος, ούτε για να σε θαυμάζει ο θυρωρός σου. Σταματάς τον χρόνο και τον περιγράφεις. Πρόκειται για δύσκολη τέχνη, που θα την έχουμε πάντα ανάγκη, γιατί πάντα έχουμε την ανάγκη να λέμε ιστορίες. Τα παιδιά λατρεύουν τις ιστορίες, αλλά τις αγαπούν και οι μεγάλοι. Και σ΄ αυτές τις ιστορίες, μεγαλύτερη σημασία από τις περιγραφές έχουν οι σιωπές».

Σήμερα η Σουηδική Ακαδημία ανακοινώνει το φετινό Νόμπελ στη λογοτεχνία. Προηγήθηκε δήλωση του επικεφαλής της επιτροπής που έφερε αναστάτωση. Είπε ότι το αμερικανικό μυθιστόρημα είναι αυτοαναφορικό. «Είναι αλήθεια», σχολιάζει ο Μισέλ Ντεόν, «το Νόμπελ προϋποθέτει χάρισμα πολύ πιο οικουμενικό από αυτό που διαθέτει ο Φίλιπ Ροθ. Αλλά για μένα, το Νόμπελ είναι πολύ προσανατολισμένο πολιτικά. Πολύ αριστερό. Δεν πρέπει να είναι ούτε αριστερό ούτε δεξιό. Ούτως ή άλλως, δεν μπορείς να κρίνεις με τα Νόμπελ μια εποχή. Σημαντικά έργα είναι εκείνα που τα στέφει το κοινό, και μάλιστα πολλές γενιές αναγνωστών».

Τέτοια, κατά τον Μισέλ Ντεόν, είναι η περίπτωση της ελληνικής ποίησης. «Ο Σεφέρης είναι παγκόσμιος. Πολύ μεγάλος ποιητής που δεν τον μετακίνησε καθόλου ο χρόνος. Τον έχω πάντα δίπλα μου. Και ο Ελύτης είναι πολύ καλός. Τον Ρίτσο τον ξέρω λιγότερο. Δεν αναγνωρίζω ακριβώς τον εαυτό μου στην ποίησή του».

ΙΝFΟ

Δέκα βιβλία του Μισέλ Ντεόν κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Χατζηνικολή.

«Τα αγγλικά θα υποφέρουν»

«Τα γαλλικά και τα ελληνικά είναι πλούσιες γλώσσες», λέει ο Μισέλ Ντεόν με την ιδιότητα του ακαδημαϊκού. Ως μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας, αρμόδιος γαρ για τη γλώσσα, θεωρεί ότι «η αναδίπλωση των γαλλικών τα ωφέλησε, ενώ τα αγγλικά δεν έχουν πια γραμματική και γίνονται ένα μείγμα αμερικανισμών». «Θα υποφέρουν», λέει. Όσο για τα ελληνικά, «διατηρούν τον τονισμό τους- βρίσκω μάλλον λάθος την κατάργηση του πολυτονικού-, παραμένουν γλώσσα με βάθος, δύσκολη βέβαια». Ο Μισέλ Ντεόν παρακολουθεί στενά και τις πολιτικές εξελίξεις, λέει ότι «η διαφορά Ευρώπης και ΗΠΑ είναι ότι τα 700 δισ. δολάρια που θα δώσει η αμερικανική κυβέρνηση είναι χρήμα που δεν υπάρχει, ενώ στην Ευρώπη ο πλούτος είναι πραγματικός και όχι εικονικός». Θεωρεί ότι μεγαλύτερα οικονομικά προβλήματα θα έχει η Βρετανία- που «δεν είναι ακριβώς Ευρώπη». Είναι κατά της εισόδου της Τουρκίας στην Ευρώπη, αλλά χαίρεται με τη βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. «Τα μίση δεν μπορούν να συνεχίζονται εσαεί», λέει.