ΤΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

Οι φόβοι αυτοί δεν ήταν απλώς άυλη «πνευματική ατμόσφαιρα» που περιέβαλε την ελληνική κοινωνία.

Είχε υλικότατη υποστήριξη στο σκληρό θεσμικό τρίγωνο ΕκκλησίαΠανεπιστήμιο- Δικαιοσύνη και ισχυρή επιρροή στον πολιτικό κόσμο και τον Τύπο. Αυτή η σχέση των συναισθημάτων με τις κοινωνικές δομές και τους κοινωνικούς συσχετισμούς συγκεντρώνει αυξανόμενα το ενδιαφέρον των κοινωνικών επιστημών. Πέρα από την κοινωνική ή πολιτική ψυχολογία, μιλάμε σήμερα για την ιστορία των συναισθημάτων (σχετικό διεθνές συνέδριο του περιοδικού Ιστορείν στην Αθήνα το 2006) και την κοινωνιολογία των συναισθημάτων. Γιατί τα συναισθήματα είναι και κοινωνικά φαινόμενα. Μπορούμε π.χ. να διακρίνουμε τους φόβους των ελίτ από τους φόβους των μαζών, καθώς ο φόβος συναρτάται με την ισχύ που οι διαφορετικές κοινωνικές ομάδες διαθέτουν έναντι των απειλών. Μπορούμε να ταξινομήσουμε τις συμπεριφορές που προκαλεί ο φόβος. Περιορίζονται στο δίπολο φυγή (εν όψει της απειλής) ή σύγκρουση (με τον φορέα της απειλής); Ή μήπως ο φόβος (ιδίως των ελίτ) μπορεί να παράγει νέα σχέδια, νέες δυνάμεις και δυνατότητες για να αντιμετωπιστεί η απειλή;

Με αυτή την έννοια, ο φόβος μπορεί να μη γεννά μόνο αντιδράσεις συντήρησης, αλλά να γίνει κίνητρο εκσυγχρονισμού και ισχυροποίησης της κοινωνικής ομάδας ή της χώρας. Τέλος, η χρήση του φόβου. Το βιβλίο της Ρένας Σταυρίδη-Πατρικίου προσφέρει πλούσιο υλικό για το πώς σε περιόδους ραγδαίων αλλαγών οι φόβοι χρησιμοποιήθηκαν από κατεστημένες πνευματικές- πολιτικές ελίτ που τους μετέτρεψαν σε μαζικές φοβίες (φόβο από ανύπαρκτη απειλή), σε φόβητρα για να εμποδίσουν την ανάδυση εναλλακτικών αντιλήψεων και στερεότυπα που αναπαράγουν την κρατούσα ιδεολογία. Υπό αυτό το πρίσμα, το βιβλίο έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον καθώς προσφέρει άλλο ένα κίνητρο για μια πιο συστηματική επικοινωνία μεταξύ των ιστορικών και των κοινωνικών επιστημόνων με αντικείμενο τη διεπιστημονική μελέτη του νέου Ελληνισμού. Η πύκνωση και η συστηματοποίηση αυτής της επικοινωνίας γίνεται όλο και πιο αναγκαία.

Ο Γιάννης Βούλγαρης διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.