ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ- ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

Το βιβλίο των Πλάντζου και Δαμάσκου συμπληρώνει το επίσης πρόσφατο βιβλίο του Γιάννη Χαμηλάκη Το έθνος και τα συντρίμμια του (παρουσιασμένο εδώ στις 10/5/2008), αλλά και μία σειρά παρόμοιων εγχειρημάτων διεθνώς. Αξίζει να αναρωτηθεί κανείς τι είναι αυτό που δίνει τέτοια δυναμική στις αναθεωρητικές απόψεις στον χώρο της Αρχαιολογίας και των επιστημών που ασχολούνται με την αρχαιότητα και την πρόσληψή της. Αφενός, η αναθεώρηση αυτή βασίζεται στις νέες μεθόδους (και τα νέα ερωτήματα) που εισήγαγαν η θεωρία, οι μετααποικιοκρατικές και οι πολιτισμικές σπουδές και η κριτική του εθνικισμού. Στην Ελλάδα όμως, μια τέτοια αναθεώρηση την έχει κάνει ακόμα πιο επιτακτική η πολιτική συγκυρία (π.χ. η χρήση των αρχαιοτήτων στο Μακεδονικό, ή ο ψευδαρχαιογνωστικός λόγος του ελληνικού εθνικισμού/νεοφασισμού), αλλά και ο μετανεωτερικός εθνι-κομπασμός που κορυφώθηκε με τους Ολυμπιακούς του 2004. Την κάνει επίσης ακόμα πιο επιτακτική η νέα πληθυσμιακή σύνθεση του ελληνικού κράτους. Μήπως πρέπει να ξαναδούμε το παρελθόν με νέους, πιο ανοιχτούς όρους, ακριβώς για να μην αποκλείουμε τους νέους συμπατριώτες μας από την εθνική «μας» ταυτότητα; Ρωτάει ο Δημήτρης Δαμάσκος: «Γιατί λοιπόν να επιμένουμε στη γραμμική συνέχεια [του Ελληνισμού], αντί να βλέπουμε μία σειρά από κύκλους που ακολουθούν, και σε ένα βαθμό επικαλύπτουν, ο ένας τον άλλον; Πώς θα μπορέσουμε να δώσουμε στους «νέους» Έλληνες το αίσθημα του συνανήκειν σε μια χώρα που, είτε μας αρέσει είτε όχι, την επέλεξαν για να ζήσουν, όταν θεωρούμε ότι το παρελθόν της χώρας αυτής πρέπει να μένει, κυριολεκτικά, ανέγγιχτο;».

Εδώ κάπου βρίσκεται και το κεντρικό επιχείρημα του βιβλίου, το οποίο ο αναγνώστης καταλαβαίνει σιγά σιγά, συχνά στις συνδέσεις μεταξύ των κειμένων παρά στα ίδια τα επιχειρήματά τους. Ο σύγχρονος άνθρωπος καλείται σήμερα να κοιτάξει κριτικά τη δυτική, ευρωκεντρική παράδοση, βασισμένος στο επιχείρημα ότι αντί για μια μοναδική νεωτερικότητα (singular modernity), υπήρξαν και άλλες, εναλλακτικές εκδοχές νεωτερικότητας που απλώς ο ευρωκεντρισμός αποσιώπησε ή ανέκοψε. Ομοίως και συμπληρωματικά, και ο σύγχρονος Έλληνας πρέπει να αρχίσει να κοιτάζει κριτικά την παράδοση της «Μοναδικής Αρχαιότητας» που το ελληνικό κράτος προέβαλλε και προβάλλει ακόμα, και να σκεφθεί τις διαφορετικές, πολλαπλές αρχαιότητες · όλες αυτές τις εναλλακτικές αναγνώσεις του παρελθόντος που ξεχάστηκαν, όλες εκείνες τις στιγμές (και τα ευρήματα) που αποσιωπήθηκαν στον βωμό του λευκασμένου και λευκού, ενιαίου και αρραγούς, ένδοξου και ορθόδοξου, φυλετικά καθαρού και τόσο γλυκά επιβεβαιωτικού παρελθόντος.

Ο Δημήτρης Παπανικολάου είναι λέκτορας Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.