Με τις πλάτες του Πλάτωνα

ΕΔΩ ΚΑΙ ΑΡΚΕΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΛΛΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ
ΣΧΕΔΟΝ ΜΕ ΜΟΡΦΗ ΚΑΤΑΙΓΙΔΑΣ ΕΜΦΑΝΙΖΕΤΑΙ
ΔΙΕΘΝΩΣ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΩΝ
ΠΑΣΗΣ ΦΥΣΕΩΣ ΓΚΟΥΡΟΥ. ΔΙΑΦΟΡΟΙ ΣΑΜΑΝΟΙ,
«ΓΟΗΤΕΣ», ΜΥΗΜΕΝΟΙ, ΜΑΓΟΙ, ΘΕΡΑΠΕΥΤΕΣ,
ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΙ ΚΑΤΑΚΛΥΖΟΥΝ
ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΙΣ ΔΥΤΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ «ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΣ»,
ΜΥΩΝΤΑΣ ΚΑΘΕ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ, ΠΕΡΙΕΡΓΕΙΑΣ
ΑΤΟΜΑ
Είναι γεγονός πως υπάρχει μια γενική ένδεια, μια έκπτωση ιδεών, αξιών, σκέψης και οραμάτων. Η συχνή και εκκωφαντική αποτυχία των ιδεών και των αξιών του Διαφωτισμού, η κρίση του ορθολογισμού, η δοκιμασία της πολιτιστικής Κιβωτού της Δύσης έδωσαν τη θέση τους σε μια λαίλαπα ανορθολογισμού, πλήρους απαξίωσης όλων των κεκτημένων του ελληνορωμαϊκού πνευματικού οπλοστασίου. Ήδη από την εποχή του πολέμου στο Βιετ-Ναμ η στροφή, ιδιαίτερα της αμερικανικής νεολαίας προς τις ανατολικές θρησκείες και η ιδεολογία των παραισθησιογόνων ουσιών, γιατί όπως είναι γνωστό, οι ουσίες, τα νηπενθή, έγινε προσπάθεια να υποστηριχθούν και από επιστημονικές και πανεπιστημιακές έδρες και εκδόσεις, δημιούργησαν μια ιδιάζουσα κουλτούρα που στα χρόνια μας γενικεύτηκε και έγινε μόδα και μάλιστα λαϊκή και ευπώλητη.

Μέσα σ΄ αυτό το γενικό κλίμα η αναζήτηση του νέου αλλά με ρίζες ανατολικές, δηλαδή νέου για την ευρωπαϊκή παράδοση και παλαιού τρόπου σκέψης, συμπεριφοράς και γούστου, διάφοροι επιτήδειοι «πουλάνε» σοφία, γιατροσόφια, σωτήρια ελιξίρια, συνταγές ζωής, βαθύρριζες μεθόδους, μυστικές και ιερές παραδόσεις. Για πόσα χρόνια δεν μας είχαν εξαντλήσει διάφοροι μαχαρίσι που οι πανάρχαιες συνταγές τους κατάντησαν με τον καιρό και τη μεσολάβηση των εμπόρων ασκήσεις και συνταγές για αδυνάτισμα, αγχολυτικά μαντζούνια και διαδικασίες απάθειας.

Περάσαμε σαν παιδική αρρώστια τη μόδα της ινδικής μουσικής, τις τεχνικές ζεν, απομακρύναμε τα παιδιά από το «μπαλέτο» και τα εγγράψαμε στα πολυώνυμα ινστιτούτα πολεμικών τεχνών κ.τ.λ. Δεν γλίτωσε ούτε το θέατρο από το τσουνάμι μυστικιστικών, ανορθολογιστικών μεθόδων. Σε πολλές σχολές που διδάσκουν την υποκριτική τέχνη εισήχθησαν μαθήματα ανατολικών τεχνικών ελέγχου του σώματος, της αναπνοής, της αυτοσυγκέντρωσης και των αυτοματισμών στο μυϊκό και στο νευρικό σύστημα. Οι πλέον ρέκτες μετακαλούσαν ξένους ειδικούς στα ίδια θέματα, κυρίως από την Ανατολή και τις πρώην σοσιαλιστικές δημοκρατίες. Όλοι πουλούσαν «μέθοδο».

Και σκέπτομαι ποιους γκουρού, ποιους θεατρικούς σαμάνους διέθετε το ελληνικό θέατρο και γέννησε την Κοτοπούλη, τον Βεάκη, τον Μινωτή, την Παξινού, την Παπαδάκη, τον Νέζερ, τον Λογοθετίδη, τον Κουν για να μην αναφερθώ στους μεγάλους λαϊκούς μίμους που εκτός των άλλων ήταν και λειτουργικά αναλφάβητοι και αυτοδίδακτοι. Κι όμως οι πρώτοι δόξασαν το ελληνικό θέατρο στο εξωτερικό σε μιαν εποχή που Ευρώπη και Αμερική περνούσαν χρυσή θεατρική ερμηνευτική περίοδο. Ο Βεάκης, ο Μινωτής, η Παξινού, η Παπαδάκη έπαιξαν «Άμλετ» και «Ηλέκτρα» στο Λονδίνο και στο Βερολίνο. Η Παπαθανασίου βραβεύτηκε στο Θέατρο των Εθνών, η Συνοδινού, ο Κωτσόπουλος δίδαξαν «Αντιγόνη» στο Παρίσι. Ο Νέζερ έπαιξε Μολιέρο στην Κομεντί Φρανσέζ και τιμήθηκε με το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής. Ο Κουν και οι «Όρνιθες» ξεσήκωσαν θύελλες ενθουσιασμού παγκοσμίως.

Ο Ροντήρης «δίδαξε» τραγωδία σ΄ ολόκληρη την Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική έως την Αργεντινή, το Μεξικό, τη Βολιβία, τη Χιλή. Η Παπαθανασίου έπαιξε «Μήδεια» μέσα στη Μόσχα, ελληνικά, με ρωσικό θίασο και σκηνοθέτη τον Οχλόπκωφ και Ιοκάστη, στα ελληνικά, με γιαπωνέζικο θίασο και Οιδίποδα τον Χίρα. Όλοι αυτοί δεν ευτύχησαν να έχουν γκουρού. Ο πλέον πρόσφατος προφήτης του θεάτρου που μας καταδέχτηκε είναι ο Ανατόλι Βασίλιεφ. Για τον σκηνοθέτη και τι έκανε με τη «Μήδεια» θα τα πούμε στην οικεία στήλη της Κριτικής τη Δευτέρα. Σήμερα θα ήθελα να ασχοληθώ με τον φερόμενο ως μυστικιστή, ιδεαλιστή και μεταφυσικό «διδάσκαλο», τον μεγάλο Μύστη, όπως ο ίδιος και οι παρατρεχάμενοί του τον παρουσιάζουν και τον διαφημίζουν.

Έχοντας εγκατασταθεί τα τελευταία χρόνια στη Γαλλία διευθύνοντας τη Σχολή Δραματικής Τέχνης και επισκεπτόμενος διάφορες χώρες (συχνά δίδαξε σε σεμινάρια και στους «Δελφούς») συστήνεται ως Παιδαγωγός που έχει να προτείνει νέα μέθοδο θεατρικής Αγωγής.

Μερικοί μαθητές των μαθημάτων του Βασίλιεφ όχι απλά γνώριζαν ό,τι εκείνος δεν ήξερε, αρχαίο δράμα, αλλά το είχαν και μάλιστα ευδοκίμως υπηρετήσει

Πριν από έξι μήνες στην Αθήνα επέλεξε μέσω ακροάσεως δεκάδες ηθοποιούς που κατέβαλαν δίδακτρα για να παρακολουθήσουν τα σεμινάριά του. Τα σεμινάρια αυτά θα προετοίμαζαν μέσω της νέας μεθόδου μια ομάδα τελικής επιλογής του που θα έπαιρναν μέρος στην παράσταση της «Μήδειας». Σημειώνω πως η «Μήδεια» είναι η πρώτη αρχαία τραγωδία με την οποία καταπιάνεται ο διαβόητος Μύστης. Έως τώρα εκτός των άλλων κειμένων που έχει σκηνοθετήσει από τον αρχαίο κόσμο έχει ανεβάσει μια Ραψωδία του Ομήρου στα ρωσικά και διαλόγους του Πλάτωνα.

Άρα ο δάσκαλος ανακάλυπτε για πρώτη φορά μαζί με τους μαθητές του σεμιναρίου το αρχαίο δράμα, για το οποίο είχε εκ των προτέρων χρηματοδοτηθεί από το Φεστιβάλ Αθηνών και το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας.

Αν ήθελα λίγο να υπερβάλω, αλλά γιατί να υπερβάλω, θα έλεγα πως μερικοί μαθητές των μαθημάτων του όχι απλά γνώριζαν ό,τι εκείνος δεν ήξερε, αρχαίο δράμα, αλλά το είχαν και μάλιστα ευδοκίμως υπηρετήσει, η Κονιόρδου, ο Ψαρράς, η Παπά, ο Καραθάνος, ο Παντελής Παπαδόπουλος.

Τι δίδαξε ως μύηση στο αρχαίο δράμα για μήνες ο Βασίλιεφ: «Πλάτωνα»! Δίδαξε «Ίωνα» «Κρίτωνα», «Φαίδωνα» όχι ως θεατρικό κείμενο, τέλος πάντων, αλλά ως φιλοσοφικό κείμενο του απόλυτου μεταφυσικού στοχασμού. Γνωρίζετε τον σεβασμό και τον θαυμασμό μου στον Μεγάλο Φιλόσοφο και Ποιητή. Αλλά, ω αγαθοί, ως μπούσουλα, ως προθάλαμο, προθέρμανση, προπόνηση στον Τραγικό Λόγο; Τον φιλόσοφο που εξόριζε τους ποιητές και ιδιαίτερα τους σκηνικούς, θυμελικούς από την «Πολιτεία» του; Τον στοχαστή που θεωρούσε την τέχνη μίμηση μιμήσεως, δηλαδή μίμηση από δεύτερο χέρι αλλά τρίτου βαθμού απομάκρυνση από την αλήθεια, την ιδέα της ομορφιάς; Και με αυτόν τον φιλόσοφο ως οδηγό στοχεύεις στην κατανόηση ενός έργου του Ευριπίδη που είναι γνωστό ακόμη και στα σκολιαρούδια ότι όχι μόνο συνομίλησε με τους σοφιστές αλλά ολόκληρο το έργο του είναι γεμάτο από τους σοφιστικούς δισσούς λόγους, τις αμφισημίες, τις αμφισβητήσεις; Την κριτική των θεσμών και του θείου. Και είναι γνωστό και στα νηπιαγωγεία ότι ο Πλάτων παρέλαβε έναν «σοφιστή» Σωκράτη (όπως σωστά τον είδε ο Αριστοφάνης, ως καινοτόμο στοχαστή) και τον μετέτρεψε σε ορθολογιστή είρωνα χλευαστή και απαξιωτή των σοφιστών!