Επιφυλλίδα

Tο κόστος του τάφου σήμερα και χθες

Ένα κομμάτι γης μικρό, όσο ο χώρος που απαιτεί το σώμα μας για ενταφιασμό, πουλιέται σήμερα χιλιάδες ευρώ το τετραγωνικό στα πέριξ των Αθηνών νεκροταφεία, ακριβότερα κι από ένα ευπρεπές οικόπεδο στο Κολωνάκι, την Κηφισιά, τη Φιλοθέη και αλλού. Αν μάλιστα θελήσουν οι συγγενείς να σε ενταφιάσουν στο Πρώτο, ας πούμε, το Νεκροταφείο, τότε θα πρέπει να πληρώσουν σε χρυσάφι. Aν θέλουν να σου ανεγείρουν και μνημείο, τότε το κόστος ανεβαίνει σε ύψη δυσθεώρητα.

Πώς φτάσαμε αλήθεια ώς εδώ; Για την πολυτελή κηδεία, για το μνημείο το καλλιμάρμαρο, ναι, καταλαβαίνω, να την πληρώσεις τη ματαιοδοξία σου. Όμως, πώς κι από πότε η γη του τάφου πέρασε στην ιδιοκτησία των Δήμων και της Εκκλησίας;

Οι δαπάνες για την κατασκευή τάφων και επιτύμβιων μνημείων στην Κλασική Αθήνα είναι αλήθεια πως ήταν υψηλές. Ο Δημοσθένης αναφέρει την τιμή των δύο ταλάντων (52 κιλά ασήμι) για την κατασκευή ενός ταφικού περιβόλου, μαζί με το επιτύμβιο ανάγλυφο και τις επιγραφές. Ο ίδιος μας πληροφορεί ότι κάποιος Μαντίθεος δαπάνησε πέντε τάλαντα για τον τάφο του εύπορου πατέρα του. Λίγο πριν από το 376 π.Χ. δαπανήθηκαν για τον τάφο ενός ηλικιωμένου ζεύγους 30 δραχμές.

Προξενεί ωστόσο εντύπωση το γεγονός ότι για το επιβλητικό μνημείο της εταίρας Πυθιονίκης δαπανήθηκε το τεράστιο ποσό των 30 ταλάντων, που αντιστοιχεί σε 800 κιλά ασήμι! Η ευφυής αυτή επαγγελματίας κατάφερε να συγκεντρώσει τεράστια περιουσία και να φροντίσει την υστεροφημία της. Το ασύγκριτο μέγεθος του μνημείου της έκανε τους θεατές να νομίζουν οτι αντίκρυζαν το μνημείο κάποιας εξέχουσας προσωπικότητας, όπως ο Μιλτιάδης, ο Περικλής ή ο Κίμων.

Για σύγκριση πρέπει κανείς να λάβει υπόψη πως η υψηλότερη τιμή που μαρτυρείται για μία κατοικία ήταν 5.000 αργυρές δραχμές. Σύμφωνα με πληροφορίες που έχουμε για το κόστος άλλων έργων, μπορεί κατ΄ αναλογία να υπολογιστεί

Μια ανάγλυφη επιτύμβια στήλη κόστιζε συνολικά όσο περίπου ένα μικρό σπίτι στην Αθήνα των μέσων του 4ου αι. π.Χ

ότι μια ανάγλυφη επιτύμβια στήλη κόστιζε συνολικά όσο περίπου ένα μικρό σπίτι στην Αθήνα των μέσων του 4ου αι. π.Χ. Πολύμορφα επιτύμβια πρέπει να κόστιζαν πάνω από 700-800 δραχμές, όσο δηλαδή ένα μεγάλο σπίτι. Τέτοιου κόστους μνημεία βρίσκονταν πέρα από τις οικονομικές δυνατότητες πνευματικών ανθρώπων της εποχής, όπως του Σωκράτη που αναγκάστηκε να υποθηκεύσει ένα ολόκληρο κτήμα μ΄ ένα μικρό σπίτι για 500 συνολικά δραχμές. Δεν άλλαξαν μου φαίνεται πολλά από τότε. Η μόνη για πολλούς λόγους αξιοπρεπής, νομίζω, λύση είναι η καύση των νεκρών.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας.