Τα τύμπανα της ελευθερίας

ΤΑ ΤΥΜΠΑΝΑ ΤΟΥ ΜΑΞ ΡΟΟΥΤΣ ΣΥΝΟΔΕΥΟΥΝ ΤΙΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ
ΤΗΣ ΤΟΝΙ ΜΟΡΙΣΟΝ ΜΕ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΤΡΟΠΟ ΠΟΥ ΚΑΠΟΤΕ
ΕΝΑ ΜΠΑΝΤΖΟ ΣΥΝΟΔΕΥΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ
ΜΠΛΟΥΖ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΑΝΕ ΤΡΑΓΟΥΔΙ
«Αναζητώ τον λυρισμό των τυμπάνων», είπε κάποτε ο ντράμερ Μαξ Ρόουτς και η Αφροαμερικανή νομπελίστα Τόνι Μόρισον έγραψε ένα βιβλίο ( Τζαζ ) έχοντας στο μυαλό της, «τον τρόπο που αυτοσχεδιάζει μια τζαζ μπάντα». Οι δυο τους συναντήθηκαν επί σκηνής επιχειρώντας μια ιδιόμορφη αυτοσχεδιαστική πράξη. Δεν ήταν η πρώτη φορά που ο σπουδαίος αυτός Αφροαμερικανός ντράμερ δοκίμαζε τέτοιου είδους «εκλεκτικές συγγένειες». Η διαδρομή του στα μουσικά πράγματα, μέσα από τη στράτευσή του στην αφροαμερικανική υπόθεση, τον οδήγησε στο να επινοεί καινούργιους συσχετισμούς ανάμεσα στις πιο διαφορετικές καλλιτεχνικές εκφάνσεις.

Ο Μαξ Ρόουτς έφυγε πριν από μερικούς μήνες σε ηλικία 83 ετών, έχοντας διανύσει αλλά και συμβάλει στη διαμόρφωση ολόκληρου του στυλιστικού φάσματος της τζαζ, από τις αρχές του ΄40 μέχρι τις μέρες μας. Την αυγή της δεκαετίας του ΄60, ήταν εκείνος που, ίσως όσο κανείς άλλος τόσο ευθαρσώς, κατέστησε την τέχνη του ένα «σάουντρακ» της ρήξης με το αμερικανικό κοινωνικό και πολιτικό κατεστημένο. Τότε, για πρώτη φορά η αφροαμερικανική κοινότητα αποκτά συνείδηση ότι μόνο με μια σύγκρουση, που θα ταρακουνούσε συθέμελα τους εξουσιαστικούς μηχανισμούς, θα ήταν δυνατόν να απαιτήσει μια αξιοπρεπή θέση στο εσωτερικό της αμερικανικής κοινωνίας. Ο Μαξ Ρόουτς είναι παρών: στην ηχογράφηση του περίφημου όσο και ιστορικού «We insiste! Freedom Νow Suite» το ΄60 συγκεντρώνει μερικούς από τους σημαντικότερους αυτοσχεδιαστές της παλιάς και της καινούργιας γενιάς όπως ο σαξοφωνίστα Κόλμαν Χόκινς και ο τρομπετίστας Μπούκερ Λιτλ, o στιχουργός, ποιητής και τραγουδιστής Όσκαρ Μπράουν Τζούνιορ, ο Νιγηριανός περκασιονίστας Μάικλ Ολατούντζι και η φωνή τής, τότε συζύγου του, Άμπεϊ Λίνκολν. Με το κομμάτι του «Τears for Johannesburg», o Μαξ Ρόουτς διευρύνει το περιεχόμενο της ρήξης: ο Νέγρος Αμερικανός αντιλαμβάνεται ότι η τύχη του αλλά και η ιστορία του συνδέονται άρρηκτα με εκείνες των αδελφών του στο ρατσιστικό απαρτχάιντ της Νότιας Αφρικής. Ο απόγονος των Αφρικανών σκλάβων στον

Τoni Μorrison

ΤΖΑΖ

ΜΤΦ. ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΧΙΝΑ ΕΚΔ. ΝΕΦΕΛΗ ΣΕΛ. 278, ΤΙΜΗ 14 ΕΥΡΩ

Μax Roach

WE ΙΝSΙSΤ.

FRΕΕDΟΜ ΝΟW SUΙΤΕ

CΑΝDΙD 1960

Νέο Κόσμο δεν είναι μόνος. Δεν αποτελεί μια «ιστορική εξαίρεση» που πληρώνει την «κακοτυχία» του να συρθεί παρά τη θέλησή του στην εξορία. Την ίδια τύχη έχει και ο Νέγρος Νοτιοαφρικανός που ανήκει σε μια πλειοψηφία εξόριστη στον δικό της τόπο. Η σύγκρουση λοιπόν «οφείλει» να αποκτήσει τα χαρακτηριστικά μιας σύγκρουσης με τους ιδεολογικούς- εξουσιαστικούς μηχανισμούς που, ιστορικά, αναλάμβαναν να εξορίζουν το διαφορετικό, «το Άλλο», στο κοινωνικό περιθώριο. Μηχανισμοί που διαμόρφωσαν σε μεγάλο βαθμό το δυτικό ιστορικό γίγνεσθαι, μηχανισμοί που «νομιμοποίησαν» τον Λόγο της αποικιοκρατίας και έκαναν να φαντάζει ως «αυτονόητη» την κάθε λογής ρητορική διακρίσεων και αποκλεισμών.

Η μουσική ως πατρίδα
Οι Αφρικανοί που οδηγήθηκαν στον Νέο Κόσμο, ως σκλάβοι, προέρχονταν από πολλές εθνότητες (φυλές). Έφτασαν εκεί χωρίς κοινή γλώσσα, κοινό παρελθόν και συλλογική μνήμη. Παρά το γεγονός ότι η αφροαμερικανική Ιστορία σφύζει από συμβολικές «επιστροφές» στην αφρικανική γη, δεν υφίσταται κοινή ιστορική αφήγηση που να επιτρέπει την οικοδόμηση συλλογικής συνείδησης. Το ξερίζωμα της μνήμης που υπέστησαν οι Αφρικανοί σκλάβοι δεν άφησε τα περιθώρια ώστε η Αφρική να λειτουργήσει στη συνείδησή τους ως «ένας δικός τους τόπος» στον οποίο φαντασιώνονταν ότι επιστρέφουν. Η μουσική ήταν εκείνη, όπως υποστηρίζει ο Ιταλός κοινωνιολόγος Ντάβιντε Σπάρτι στο βιβλίο του « Μusica in Νero» (il campo discorsivo del jazz,) που αναλαμβάνει να συγκροτήσει την αφήγηση, αφού ήταν μια πολιτισμική έκφανση αναγνωρίσιμη και ως εκ τούτου οικεία. Όπως έλεγε και ο σαξοφωνίστας Τζον Κολτρέιν, «jazz is a matter of being at home». Την άποψη αυτή συμμερίστηκαν και σημαντικοί Αφροαμερικανοί διανοούμενοι όπως η Ζόρα Νέαλ Χέρστον, o Στέρλινγκ Μπράουν, ο Λιρόι Τζόουνς (γνωστός από το ΄60 και μετά με το μουσουλμανικό του όνομα Αμίρι Μπαράκα) και η νομπελίστα Τόνι Μόρισον. Αν και ακολουθώντας διαφορετικές καλλιτεχνικές διαδρομές, ο ρόλος που παίζει η μουσική στο έργο τους είναι πρωταγωνιστικός. Από το «Βlack Βeauty» και το «Βlack Βrown and Βeige» του Ντιουκ Έλινκτον μέχρι το «We insiste Freedom now suite» του Μαξ Ρόουτς, πάνω στη μουσική οικοδομήθηκε αλλά και διατηρήθηκε ζωντανή η ιστορική μνήμη και η αυτοσυνείδηση των Μαύρων Αμερικανών που με εξευτελισμένη πολιτιστική υπόσταση και ουσιαστικά χωρίς ίχνος πολιτικών και κοινωνικών ελευθεριών δεν είχαν άλλο Λόγο παρά την καλλιτεχνική έκφραση.

«Τα βιβλία της Ιστορίας δεν μου έδωσαν τις πληροφορίες που χρειαζόμουν. Ήταν βιβλία γραμμένα από τους Λευκούς. Χρειάστηκε να ανατρέξω σε διαφορετικές ιστορικές πηγές: στις επιστολές, στις πρώτες νέγρικες εφημερίδες, στα κηρύγματα, στις φωτογραφίες, στη μουσική: στην ποίηση του μπλουζ, στα γκόσπελ και στα σπιρίτσουαλς», λέει η Τόνι Μόρισον. Και ο Μαξ Ρόουτς «συνεχίζει»: «Τα μπλουζ της Μπέσι Σμιθ είναι η ιστορία μας. Ακούστε την. Περιγράφει τα συναισθήματα και συγχρόνως την πολιτική, οικονομική και κοινωνική κατάσταση του Μαύρου Αμερικανού της εποχής της».