Αύγουστος και παγωτό πικροδάφνη

Οι γυναίκες στα δράματα του ΄Ιψεν είναι ανώτερες από τους άνδρες, όχι επειδή είναι γυναίκες, μα επειδή ζουν σε μια κοινωνία που υποχρεώνει ακόμα και την πιο άξια γυναίκα να είναι εξάρτημα και του πιο άχρηστου άνδρα. Γι΄ αυτό ήταν πολύ πετυχημένο το εύρημα της θεατρικής ομάδας Μabou Μines, στην παράσταση του Κουκλόσπιτου που δόθηκε πρόσφατα στην Αθήνα, να υποδύονται τους ανδρικούς ρόλους ηθοποιοί με ανάστημα νάνου και τους γυναικείους γυναίκες με ύψος πάνω από ένα και ογδόντα. Σκεφτείτε, όμως, πώς μια πολιτικά ορθή κριτική θα μπορούσε να καταγγείλει την παράσταση ως ρατσιστική, με ένα και μόνον επιχείρημα: ότι ο σκηνοθέτης εξισώνει το μικρό σωματικό ανάστημα με την ασημαντότητα και το «άριο» κορμί με υπεροχή! Το Κουκλόσπιτοτων Μabou Μines γλίτωσε από τη μοχθηρή μικρόνοια της πολιτικής ορθότητας για έναν και μόνο λόγο: επειδή το προκλητικό εύρημα ήταν φεμινιστικά προκλητικό. Τι θα συνέβαινε με ένα έργο που θα χρησιμοποιούσε ανάλογους συμβολισμούς, αλλά χωρίς τέτοια βούλα «ορθοφροσύνης», ένα έργο, ας πούμε, όπου όλοι οι καλοί είναι καπνιστές και όλοι οι κακοί υστερικοί αντικαπνιστές ή όπου τραβεστί δημόσιοι λειτουργοί με αμφίεση αλά Love Ρarade εμποδίζουν έρευνες για εγκληματίες και υποθέσεις διαφθοράς επικαλούμενοι την προστασία των προσωπικών δεδομένων;

ΕΝΑΣ ΠΑΛΙΟΣφίλος μου από το εξωτερικό, που με επισκέφθηκε πρόσφατα, παρατήρησε ότι οι ΄Ελληνες είναι δραστήριοι, επινοητικοί και καπάτσοι, αλλά φαίνεται πως αναλώνονται σε τετριμμένα, καθημερινά πράγματα και δεν τους περισσεύει πολλή ενέργεια για υψηλότερες ασχολίες ή για εγχειρήματα μεγαλύτερης κλίμακας και εμβέλειας. Πρόσθεσε μάλιστα ότι αυτό το βλέπει αποτυπωμένο και στη σύγχρονη πεζογραφία μας (που τη γνωρίζει αρκετά καλά), γιατί τα περισσότερα κείμενά της που διαβάζει δίνουν υπερβολική έμφαση στον ιδιωτικό μικρόκοσμο και την καθημερινότητααυτό που εμείς αποκαλούμε «αστική ηθογραφία». Με ρώτησε αν είχα κάποια εξήγηση γι΄ αυτό το φαινόμενο. Του απάντησα ότι είχα μία και τον κάλεσα για μεσημεριανό στο εστιατόριο όπου συχνάζω, κάπου μισό χιλιόμετρο από το σπίτι μου, για να συζητήσουμε το θέμα τρώγοντας.

ΜΙΑ ΚΑΙ ΔΥΟ, λοιπόν, ξεκινήσαμε. Με μια σειρά πετυχημένους ελιγμούς, βοηθούμενοι και από το γεγονός ότι είμαστε και οι δύο μάλλον λεπτοί, καταφέραμε να περάσουμε ανάμεσα στις συμπληγάδες των αυτοκινήτων που ήταν παρκαρισμένα κάθετα πάνω στο πεζοδρόμιο. Αμέσως έπειτα, όμως, χρειάστηκαν ακόμα πιο επιδέξιοι ελιγμοί για να αποφύγουμε τα σκυλοκούραδα που άχνιζαν στον ήλιο, ισοκατανεμημένα δημοκρατικότατα σε όλο το πλάτος του πεζοδρομίου και σε έκταση αρκετών δεκάδων μέτρων (ζω, βλέπετε, σε περιοχή με πολλούς όψιμους ζωόφιλους). Τέλος πάντων, πάει κι αυτό. Κατηφορίζοντας προς την οδό Βεΐκου χρειάστηκε να κάνουμε καινούργια κοφτά ζιγκ-ζαγκ, για να παρακάμψουμε αυτοκίνητα και μηχανάκια αραγμένα στο πεζοδρόμιο, αυτό όμως ήταν παιχνιδάκι μπροστά στο βουνό που πρόβαλε ξαφνικά μπροστά μας, από παλιά έπιπλα, κουρτινόξυλα, μπόγους με παλιόρουχα, μια λεκάνη τουαλέτας και δυο τεράστια παπλώματα, που έφραζαν ολότελα τη γωνία μπροστά μας και ξεχύνονταν και στον δρόμο. Δεν υπήρχε άλλη λύση, έπρεπε να κατεβούμε από το πεζοδρόμιο και να συνεχίσουμε στο οδόστρωμα. ΟΤΑΝ ΦΤΑΣΑΜΕστη Βεΐκου, θέλησα να πετάξω σ΄ έναν από τους μπλε κάδους ανακύκλωσης τη σακούλα με τα πλαστικά μπουκάλια που είχα πάρει μαζί μου. Αυτό δεν ήταν τόσο εύκολο όσο ακούγεται, γιατί για κάποιον μυστηριώδη λόγο οι περισσότεροι από αυτούς τους κάδους, όπως και οι συμβατικοί, οι πράσινοι, ανοίγουν από τη μεριά του δρόμου, λες και προορίζονται για τους εποχούμενους. Πήρα το θάρρος να αψηφήσω τα τροχοφόρα που κατέβαιναν με ταχύτητα, βγήκα στον δρόμο και ετοιμαζόμουν να πατήσω το πεντάλ που ανοίγει τον κάδο, όταν ο επισκέπτης μου μού είπε ότι αυτό που πήγαινα να κάνω δεν είχε νόημα. Τον ρώτησα γιατί και μου απάντησε ότι τις προάλλες μια γνωστή του είχε δει στο Κολωνάκι τους εργάτες καθαριότητας να αδειάζουν το περιεχόμενο μπλε και πράσινων κάδων στο ίδιο απορριμματοφόρο. Ο οικολογικός ζήλος μου κλονίστηκε προς στιγμήν, έπειτα όμως σκέφτηκα πως ίσως δεν συμβαίνει πάντα έτσι και έπραξα το καθήκον μου, ελπίζοντας να κάνουν πότε πότε το ίδιο και τα άλλα μέλη της αλυσίδας ανακύκλωσης.

ΠΛΗΣΙΑΖΑΜΕ τώρα στο εστιατόριο. Στη συμβολή του πεζόδρομου της Δράκου (τρόπος του λέγειν πεζόδρομου, στην πραγματικότητα είναι οδός ταχείας κυκλοφορίας για μηχανόβιους, ταχυμεταφορείς και διανομείς πίτσας) με τη Δημητρακοπούλου πέσαμε πάνω σ΄ ένα σινικό τείχος από κάδους απορριμμάτων, που έκλειναν τη διάβαση από τη μια ώς την άλλη άκρη, παραταγμένοι ο ένας κολλητά πλάι στον άλλο. Αυτό όμως το περίμενα, γιατί το τείχος είναι κάθε μέρα εκεί, μακρύ και αρραγές. ΄Ετσι, οδήγησα τον φίλο μου μέσα από ένα κρυφό πέρασμα που είχα εντοπίσει αρκετά πιο κάτω, κάναμε τα απαραίτητα ζιγκ-ζαγκ και φτάσαμε στην άλλη πλευρά του κατά φαντασίαν πεζόδρομου. Διασχίσαμε την υπόγεια διάβαση του μετρό και βγήκαμε στην Καλλιρρόης.

ΕΚΕΙ ΒΡΕΘΗΚΑμπροστά σ΄ ένα συνειδησιακό δίλημμα: να αφήσω ή να μην αφήσω τον επισκέπτη μου να δει το καύχημα του δημάρχου μας, την πρασιά κατά μήκος των γραμμών του τραμ, που έχει να καθαριστεί δεν ξέρω πόσους μήνες και έχει γίνει ένας απέραντος σκουπιδότοπος, ίσως με την κρυφή φιλοδοξία να αποτελέσει μια εναλλακτική λύση για την πολυσυζητημένη καινούργια χωματερή της Αθήνας. Αποφάσισα να κάνω το πρώτο, καταπνίγοντας την ντροπή μου για χάρη της συνέπειας, και αντί να κάνουμε πάλι κύκλο βαδίσαμε ίσια. ΄Ετσι, παρακολούθησα με ανάμικτα συναισθήματα τις εκφράσεις αηδίας και αγανάκτησης του επισκέπτη μου σε όλη τη διαδρομή κατά μήκος του σκουπιδογκαζόν. Κάποια στιγμή διασχίσαμε την Καλλιρρόης και φτάσαμε επιτέλους στο εστιατόριο. Τη στιγμή που μπαίναμε, δυο θαμώνες πετάχτηκαν πάνω, παρατώντας το φαγητό τους, και έτρεξαν έξω για να μετακινήσουν τα διπλοπαρκαρισμένα αυτοκίνητά τους, ώστε να μπορέσει να περάσει το λεωφορείο που ήδη κορνάριζε απεγνωσμένα. Καθίσαμε σ΄ ένα τραπέζι, παραγγείλαμε και είπα στον φίλο μου: «Να σου δώσω τώρα την εξήγηση που ζήτησες». «Δεν χρειάζεται», μουρμούρισε, «μου την έδωσες»…

ΜΙΑ ΦΟΡΑ κι έναν καιρό ήταν ένα κοριτσάκι κι ένα αγοράκι, κακούλικα και τα δύο, μουλωχτά, φθονερά κι εκδικητικά. Τι να κάνουν, τι να κάνουν, όταν μεγαλώσουν, για να νιώθουν σπουδαίοι και να τους υπολογίζουν οι άλλοι, αποφάσισαν να γίνουν κριτικοί. ΄Αλλωστε δεν έμαθαν να κάνουν και τίποτε άλλο. Σαν ήρθε, λοιπόν, το πλήρωμα του χρόνου, χώθηκαν σ΄ εφημερίδες, περιοδικά, επιτροπές βραβείων, παντού όπου μπορούσαν, για να παινεύουν από εκεί όσους ταίριαζαν με τα χνώτα τους και να κατασπαράζουν όσους δεν χώνευε το ξινό στομάχι τους. Επειδή όμως καθένας από τους δύο χωριστά δεν αισθανόταν αρκετά δυνατός (όλα κι όλα, δεν τους έλειπε το γνώθι σαυτόν), αποφάσισαν να ενώσουν τις δυνάμεις τους: συναντιούνταν και συσκέπτονταν πριν γράψουν κριτική για ένα βιβλίο, ώστε να συμπίπτουν απολύτως τόσο στις γενικές όσο και στις επιμέρους κρίσεις τους. Και στις διάφορες επιτροπές βραβεύσεων συμμετείχαν σαν πακέτο, έτσι ώστε η ψήφος τους να βαραίνει περισσότερο από των άλλων, αφού ήταν ουσιαστικά διπλή. Η τακτική τους δεν άργησε, φυσικά, να γίνει αντιληπτή στον χώρο τους, όπου απέκτησαν παρατσούκλια όπως «οι σιαμαίοι κριτικοί», «τα διπλότυπα» και άλλα πιο χοντρά. Αυτό όμως δεν τους ένοιαζε, γιατί είχαν έτοιμη τη δικαιολογία ότι τα μεγάλα πνεύματα συναντώνται, κι εξάλλου μαζί αισθάνονταν παντοδύναμοι. ΄Ωσπου αυτή η αίσθηση παντοδυναμίας τούς έκανε απρόσεκτους: άρχισαν να πέφτουν σε κραυγαλέες ανακρίβειες, πραγματολογικής μάλιστα φύσεως, για τα βιβλία που είχαν προαποφασίσει ν΄ απορρίψουν, πράγμα βέβαια αναπόφευκτο, αφού τα διάβαζαν με κλειστά μάτια. Το αποκορύφωμα της απροσεξίας τους, όμως, ήταν ότι έφτασαν στο σημείο ν΄ αντιγράφουν ακόμα και τα λάθη ο ένας του άλλου! Ας πούμε, παραμορφώνει ο ένας σιαμαίος το όνομα κάποιου μυθιστορηματικού χαρακτήρα, κάνοντάς το από βουλγαρικό (λέμε τώρα…) ιταλικό, και τον ακολουθεί τυφλά ο άλλος σιαμαίος! Κι έτσι, τα όποια προσχήματα αμεροληψίας και σοβαρότητας των δύο κριτικών πνίγηκαν μέσα στα χάχανα του σιναφιού τους.