Σημαντικοί Έλληνες παιδαγωγοί

Χαρίσιος Παπαμάρκου (1844-1906)

Γεννήθηκε στο Βελβενδό της Μακεδονίας, το οποίο ήταν υπό τουρκική κυριαρχία. Το 1850 η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στον Πειραιά. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και το 1866 διορίστηκε δάσκαλος στη Στρώμνιτσα της Μακεδονίας. Το 1869 αρχίζει να διδάσκει στο Ελληνικό Εκπαιδευτήριο της Θεσσαλονίκης. Το 1871 φεύγει στη Γερμανία για σπουδές και το 1875 ανακηρύσσεται διδάκτορας του Πανεπιστημίου Guttingen. Στο πανεπιστήμιο αυτό είχε διδάξει ο Ηerbart και η επίδραση του παιδαγωγικού του συστήματος ήταν έντονη. Ο Παπαμάρκου επιστρέφει στην Ελλάδα το 1876 και του ανατίθεται η οργάνωση και διεύθυνση του Διδασκαλείου Θεσσαλονίκης. Από τη θέση αυτή διαμορφώνει το πρόγραμμα σπουδών των μελλοντικών εκπαιδευτικών, το οποίο κινείται στα πρότυπα και τις γραμμές της ερβαρτιανής παιδαγωγικής. Επίσης, ο Παπαμάρκου οργανώνει και εποπτεύει και άλλα σχολεία στη Βόρεια Ελλάδα, τα οποία προσπάθησε να οργανώσει στα πρότυπα της διδακτικής μεθόδου του Ερβάρτου. Θετικό βήμα ήταν η κατάργηση της αρχαίας ελληνικής γλώσσας στα δημοτικά σχολεία τα οποία επόπτευε, με αποτέλεσμα να κινηθούν εναντίον του συντηρητικοί κύκλοι της εποχής. Το 1882 εγκαταλείπει το Διδασκαλείο Θεσσαλονίκης και αναλαμβάνει τη διεύθυνση του Διδασκαλείου της Κέρκυρας. Το 1883 επιθεωρεί τα δημοτικά σχολεία της Κέρκυρας και συντάσσει έκθεση σχετικά με την αρνητική κατάσταση των σχολείων. Το 1889 αναλαμβάνει τμηματάρχης της Δημοτικής Εκπαίδευσης στο υπουργείο Παιδείας και γενικός επιθεωρητής των δημοτικών σχολείων (κυβέρνηση Χαρίλαου Τρικούπη). Κατάρτισε τα νομοσχέδια του 1889 του υπουργού Παιδείας Γ. Θεοτόκη, τα οποία δεν ψηφίστηκαν από τη Βουλή. Έγραψε αναγνωστικά για το δημοτικό σχολείο στην καθαρεύουσα (1891 «Αλφαβητάριον», 1892 με τη συνεργασία του παιδαγωγού Γεωργαντά αναγνωστικά των Β΄, Γ΄, Δ΄ τάξεων του Δημοτικού). Πιστός στην παιδαγωγική του Ερβάρτου, υποστηρίζει ότι πυρήνα της εκπαίδευσης πρέπει να αποτελεί η ηθικοποίηση του ανθρώπου και η διαπαιδαγώγησή του στο ιδεώδες του έθνους. Προσπάθησε να προσαρμόσει την ερβαρτιανή παιδαγωγική στα μέτρα της ιδέας του «αλάθητου» και «άφθαρτου» του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.

Παναγιώτης Οικονόμου (1851-1931)

Τέλειωσε τη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών και έκανε σπουδές στη Γερμανία, στα πανεπιστήμια της Jena και του Leipzig. Ήταν μαθητής του Ερβαρτιανού καθηγητή Ζiller. Υπηρέτησε ως διευθυντής στο Πρότυπο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης (1875-1878), το οποίο επισκέπτονταν όλοι οι δάσκαλοι προκειμένου να εξοικειωθούν με τις παιδαγωγικές αρχές του Ερβάρτου. Από το 1878 έως το 1882 υπηρέτησε ως διευθυντής του Πρότυπου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών. Θεωρούσε ότι οι παιδαγωγικές αρχές του Ερβάρτου ήταν αλάθητες και η εισαγωγή τους στο σχολείο ήταν «επιστημονική μεταρρύθμιση της παιδείας». Η κυβέρνηση Χαρίλαου Τρικούπη τον διόρισε διευθυντή του νεοσύστατου Διδασκαλείου στη Λάρισα. Το 1885 έγινε τμηματάρχης Δημοτικής Εκπαίδευσης στο υπουργείο Παιδείας, καθηγητής

ΟΙ ΑΠΑΝΩΤΕΣ προσπάθειες μεταρρύθμισης που ακυρώθηκαν από αντιμεταρρυθμίσεις οδήγησαν τον Γληνό στο συμπέρασμα ότι χωρίς τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας, είναι αδύνατον να αλλάξει το σχολείο

στο Αρσάκειο (1886-1990), διευθυντής του Διδασκαλείου Αθηνών (1898-1900), γενικός επιθεωρητής των Σχολείων της Κρητικής Πολιτείας (1900-1910), καθηγητής παιδαγωγικών στο Αρσάκειο. Ήταν αντίθετος με τη μείωση των ωρών διδασκαλίας της αρχαίας ελληνικής γλώσσας καθώς πίστευε ότι αποτελεί τον πυρήνα της ηθικής διαπαιδαγώγησης των νέων.

Κώστ ας Σωτηρίου (1889-1966)

Γεννήθηκε στο Μαρκόπουλο Αττικής από πλούσια οικογένεια. Φοίτησε στη Ριζάρειο Σχολή (διευθυντής ήταν ο μετέπειτα Άγιος Νεκτάριος)

και στο Βαρβάκειο. Τέλειωσε τη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και ήταν ένα από τα ιδρυτικά μέλη του Εκπαιδευτικού Ομίλου.

Αφού παρακολούθησε τη μετεκπαίδευση της Παιδαγωγικής Ακαδημίας που διηύθυνε ο Γληνός, έφυγε για σπουδές στην Ελβετία (Παιδαγωγικά και Ψυχολογία στη Γενεύη, τη Ζυρίχη και τη Λωζάννη). Το 1922 δίδαξε στην Ανώτερη Γυναικεία Σχολή. Τη διετία 1923-1925 υπηρέτησε ως τμηματάρχης Δημοτικής Εκπαίδευσης στο υπουργείο Παιδείας. Το 1928 διορίστηκε διευθυντής στο Ράλλειο Διδασκαλείο Θηλέων στον Πειραιά. Η δικτατορία Μεταξά τον συνέλαβε, αλλά λόγω παρέμβασης του εφοπλιστή Γρέγου (ήταν μπατζανάκης του) απολύθηκε. Το 1943 πήρε μέρος στην ίδρυση της ΕΠΟΝ και εκλέχθηκε μέλος της Κεντρικής Επιτροπής. Διηύθυνε το παιδαγωγικό φροντιστήριο στο Καρπενήσι μαζί με τον Παπαμαύρο και συμμετείχε ως εθνοσύμβουλος στην Εθνοσυνέλευση της Ελεύθερης Ελλάδας στις Κορυσχάδες το 1944. Εκλέχτηκε βουλευτής της ΕΔΑ στα 1959-1961. Πέθανε το 1966 στην Αθήνα από καρκίνο.

Αλέξανδρος Δελμούζος (1880-1956)

Γεννήθηκε στην Άμφισσα. Το 1902 πήρε το πτυχίο της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1905 σπούδασε στη Λειψία Φυσιολογική Ψυχολογία και από το 1906-1907 στην Ιένα. Την ίδια περίοδο παρακολούθησε μαθήματα Παιδαγωγικής και Δδιδακτικής. Αν και οι σπουδές του δεν ήταν συστηματικές, στη Γερμανία ήλθε σε επαφή με νέες ιδέες και επιστημονικούς χώρους, οι οποίοι τον επηρέασαν. Εκεί γνώρισε και τον Γ. Σκληρό, από τον οποίο αρχικά επηρεάστηκε. Τέλη του 1907 επέστρεψε στην Ελλάδα. Επηρεασμένος από το γλωσσικό κήρυγμα του Ψυχάρη επισκέφθηκε τον γιατρό Φωτιάδη στην Κωνσταντινούπολη, ο οποίος ήταν ένθερμος δημοτικιστής. Το 1908 ανέλαβε τη διεύθυνση του Παρθεναγωγείου του Βόλου. Δέχθηκε διωγμούς για τις παιδαγωγικές πρακτικές του και το 1911 εγκατέλειψε τον Βόλο. Το 1914 παραπέμφθηκε σε δίκη στο Ναύπλιο για αθεΐα, ασέβεια και εξύβριση, στην οποία αθωώθηκε. Αφιερώνεται στον Εκπαιδευτικό Όμιλο και μαζί με τους Γληνό και Τριανταφυλλίδη αγωνίζεται για τη γλωσσική μεταρρύθμιση. Το 1913 συνέβαλε στη σύνταξη των νομοσχεδίων της κυβέρνησης των Φιλελευθέρων (κύριος συντάκτης ήταν ο Δ. Γληνός) και το 1917 αναλαμβάνει ανώτερος επόπτης της Δημοτικής Εκπαίδευσης μαζί με τον Μ. Τριανταφυλλίδη. Έγραψε το αναγνωστικό «Το Αλφαβητάρι με τον ήλιο». Ανέλαβε διευθυντής του Μαράσλειου (1923-1926, από όπου επίσης εκδιώχθηκε από τους συντηρητικούς. Το 1927 διασπάται ο Εκπαιδευτικός Όμιλος και ο Δελμούζος αποχωρεί. Συμμετείχε ως μέλος του Ανώτατου Εκπαιδευτικού Συμβουλίου στη μεταρρύθμιση του 1929. Το 1928 γίνεται καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, θέση από την οποία απολύεται το 1936 από τη δικτατορία Μεταξά. Η αντίληψη ότι μπορεί

Η ΑΝΤΙΛΗΨΗ ότι μπορεί να πραγματοποιηθεί εκπαιδευτική μεταρρύθμιση χωρίς άλλες κοινωνικές αλλαγές, έκανε τον Δελμούζο να φαντάζει ως ένα «τραγικό πρόσωπο» στην ιστορία της εκπαίδευσης, καθώς καταδιώχθηκε από τους πολιτικούς του αντιπάλους

να πραγματοποιηθεί εκπαιδευτική μεταρρύθμιση χωρίς άλλες κοινωνικές αλλαγές έκανε τον Δελμούζο να φαντάζει ως «τραγικό πρόσωπο» στην ιστορία της εκπαίδευσης, καθώς καταδιώχθηκε από τους πολιτικούς αντιπάλους του με επιχείρημα τις ιδέες (πατρίδα, θρησκεία) τις οποίες αυτός υποστήριζε με σθένος.

Δημήτρης Γληνός (1882-1943)
Γεννήθηκε στη Σμύρνη. Αριστούχος της Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης, έρχεται το 1899 στην Αθήνα για να σπουδάσει Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ως φοιτητής γνωρίζει τους Αλέξανδρο Δελμούζο, Μανώλη Τριανταφυλλίδη και Π. Ταγκόπουλο. Το 1901 συμμετέχει στα Ευαγγελιακά εναντίον των δημοτικιστών. Γρήγορα όμως γίνεται δημοτικιστής. Οικονομικές δυσκολίες τον αναγκάζουν κατά τη διάρκεια των σπουδών του να εργαστεί ως δάσκαλος στη Λήμνο (1903-1904) και στον Κασαμπά (1905). Το 1904 γίνεται μέλος του συλλόγου των δημοτικιστών «Η εθνική μας γλώσσα». Όπως γράφει και ο ίδιος, η ζωή του είναι «μια πορεία προς τα αριστερά», μια διαδρομή «από τον Μιστριώτη στον Λένιν». Το 1905 παίρνει το πτυχίο του, εργάζεται για ένα χρόνο στα Βουρλά και μετά επιστρέφει στη Σμύρνη. Στην Ευαγγελική Σχολή εργάζεται ως φιλόλογος. Εκεί έχει μαθητή τον Γιάννη Κορδάτο, ο οποίος μας χαρίζει σημαντικές σελίδες της βιογραφίας του Γληνού. Το 1908 παντρεύεται την Άννα Χρόνη και το ίδιο έτος φεύγουν στη Γερμανία. Παρακολουθεί μαθήματα Πειραματικής Ψυχολογίας, παιδαγωγικής, φιλοσοφίας στα πανεπιστήμια της Ιένας (1908-1909) και Λειψίας (1909-1911). Στην Ιένα γνωρίζει τον Γ. Σκληρό, από τον οποίο επηρεάζεται σημαντικά. Ιδρύει τη Φιλική Προοδευτική Ένωση, έναν σύλλογο φοιτητών με σοσιαλιστικό προσανατολισμό. Το 1911 διακόπτει τις σπουδές του εξαιτίας οικονομικών δυσκολιών και επιστρέφει στην Αθήνα. Γίνεται μέλος του Εκπαιδευτικού Ομίλου και συμμετέχει στην έκδοση του «Δελτίου» του. Ο Γληνός εμπλέκεται ενεργά στην εκπαιδευτική πολιτική της χώρας μας. Προβληματίζεται από τον γλωσσικό συμβιβασμό του Βενιζέλου με τη συνταγματική κατοχύρωση της καθαρεύουσας (1911). Το 1912 διορίζεται διευθυντής στο Διδασκαλείο της Μέσης Εκπαίδευσης και υποβάλλει υπόμνημα στον υπουργό Παιδείας Ι. Τσιριμώκο. Με πρόσκληση του Τσιριμώκου συντάσσει το 1913 τις εισηγητικές εκθέσεις και τα νομοσχέδια της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του 1913. Τα νομοσχέδια δεν ψηφίστηκαν στη Βουλή. Οι απανωτές προσπάθειες μεταρρύθμισης που ακυρώνονται από αντιμεταρρυθμίσεις, οδηγούν τον Γληνό στο συμπέρασμα ότι χωρίς τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας είναι αδύνατον να αλλάξει το σχολείο. Η θέση του αυτή τον φέρνει σε αντίθεση με τον Δελμούζο και ο Εκπαιδευτικός Όμιλος διασπάται το 1927. Η πλειοψηφία των μελών του Ομίλου τάσσεται με τον Γληνό. Από το 1929 εργάζεται στον οίκο Ελευθερουδάκη (στη σύνταξη του «Λεξικού») και στις Εκδόσεις Δημητράκου («Ο Θησαυρός των παιδιών»). Το 1935 εξορίζεται στον Άγιο Ευστράτιο. Το 1936 εκλέγεται βουλευτής του Παλλαϊκού Μετώπου. Η δικτατορία του Μεταξά (4η Αυγούστου) τον εξορίζει πάλι στην Ανάφη, την Ακροναυπλία και τη Σαντορίνη. Αποφυλακίζεται για λόγους υγείας και μένει υπό περιορισμό στην Αθήνα. Στις 26 Δεκεμβρίου 1943 πεθαίνει από τις συνέπειες εγχείρησης στην οποία υποβλήθηκε.