Η Ευρώπη σε νευρική κρίση

Η ΝΕΥΡΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤ΄
ΑΡΧΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΜΑΛΛΟΝ ΒΑΡΕΤΗ, ΘΑ
ΜΟΥ ΠΕΙΤΕ· ΚΑΤΑ ΣΥΝΕΠΕΙΑ, ΟΣΟ ΒΑΡΕΤΗ
ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Όσο βαρετή είναι μια πολιτική και οι πολιτικοί της οι οποίοι μπορούν να περνάνε ώρες συζητώντας για την αλιεία της ρέγκας στη Βαλτική ή για το πόσα τετραγωνικά ευρωπαϊκής ηπείρου δικαιούνται οι καπνιστές. Όσο αφόρητα βαρετή μπορεί να είναι μια συνθήκη με δύο ολόκληρες χιλιάδες σελίδες κείμενο- χώρια οι υποσημειώσεις, υποθέτω. Κατά δήλωσή του, ούτε ο πρωθυπουργός της Ιρλανδίας κατάφερε να την διαβάσει ολόκληρη.

Άντε μετά να αντικρούσεις τις απειλές που κυκλοφόρησαν τις ημέρες του δημοψηφίσματος στην Ιρλανδία σε μια ανώνυμη προκήρυξη η οποία υποστήριζε ότι η Ευρώπη θα επιβάλει την πολιτική του ενός παιδιού για τον έλεγχο των γεννήσεων, όπως η Κίνα. Κι άντε να πείσεις τους ψηφοφόρους πως στην Ένωση η κυριαρχία της Ιρλανδίας δεν θα είναι αντίστοιχη με αυτήν που είχαν οι δορυφόροι της Σοβιετίας επί Μπρέζνιεφ, όπως κυκλοφορούσαν διάφοροι.

Πριν από δεκαπέντε χρόνια ακόμη, η ευρωπαϊκή πολιτική έμοιαζε να πάσχει από ένα είδος ρομαντικού spleen. Ακόμη είχε το δικαίωμα να νοσταλγεί τις μεγάλες μορφές και τα οράματά τους που βγήκαν από τα ερείπια του Δευτέρου Πολέμου. Η ειρήνη στην παλιά ήπειρο, η ελεύθερη κυκλοφορία ανθρώπων και αγαθών άγγιζαν την ολοκλήρωσή της μετά την κατάρρευση των ανατολικών καθεστώτων. Μια μικρογραφία του παγκόσμιου χωριού εντός των συνόρων του παλαιού πολιτισμού.

Ποιος μπορούσε τότε να διακρίνει τα πρώτα μανιοκαταθλιπτικά συμπτώματα; Οι Αμερικανοί θριαμβολογούσαν γιατί είχαν κερδίσει τον Ψυχρό Πόλεμο. Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί απλώς αναστέναζαν ανακουφισμένοι. Η τυραννία είχε οριστικά και αμετάκλητα εξοριστεί από το έδαφος της Γηραιάς Ηπείρου, γιατί η τυραννία είχε χάσει τον πόλεμο που είχαν κερδίσει οι Αμερικανοί.

Απασχολημένοι όπως ήταν με καίρια ζητήματα, όπως οι δείκτες της ανεργίας και ο πληθωρισμός, οι πολιτικοί μας δεν πρόλαβαν να επεξεργαστούν το φαινόμενο. Δεν πρόλαβαν καν να συνειδητοποιήσουν οι ίδιοι πως η Ανατολική Γερμανία, η Τσεχία, η Ουγγαρία ή η Πολωνία γλίτωσαν από τον υπαρκτό σοσιαλισμό επειδή ήταν κοινωνίες οι οποίες όχι μόνον είχαν σύνορα με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές αλλά ήταν και ζωντανά κύτταρα του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Γιατί το μαύρο χάλι της Κούβας δεν λέει να χάσει τον πόλεμο;

Τότε, τα χρόνια εκείνα, η προοπτική μιας Ευρώπης που θα συνεπαγόταν τον ιδιαίτερο τρόπο ένταξης ενός ολόκληρου πολιτισμού στο καθεστώς της παγκοσμιοποίησης άρχισε να μοιάζει με τραγελαφική ουτοπία. Ήρθαν και οι βομβαρδισμοί της Γιουγκοσλαβίας και το σύμπλεγμα ολοκληρώθηκε: αντί οι Ευρωπαίοι να βρουν έναν πολιτικό τρόπο να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα, ζήτησαν από την Αμερική να κάνει τον πόλεμο που δεν είχε κάνει ώς τότε, κι ας υποτίθεται πως τον είχε κερδίσει.

Η κατάθλιψη εξουδετερώνει τα αντανακλαστικά. Η μανία σε κάνει να μοιάζεις με νευρόσπαστο. Και η Ευρώπη της δεκαετίας του ΄90 έμοιαζε με νευρόσπαστο. Επειδή φοβόταν μη χάσει τις νέες χώρες, οι οποίες ήταν έτοιμες να πέσουν στην αγκαλιά των Αμερικανών- η ίδια η ευρωπαϊκή πολιτική τούς είχε κατοχυρώσει ως απελευθερω- τές-, αποφάσισε να διευρυνθεί και για να μη χάνει και περιττό χρόνο, διευρυνομένης της Ευρώπης, να αποκτήσει και Σύνταγμα, του οποίου η επικράτεια θα οριζόταν μετά την ολοκλήρωση της διεύρυνσης.

Οι συνέπειες είναι γνωστές: η ευρωπαϊκή διεύρυνση κόντεψε να διαλύσει την Ευρώπη όταν ο Μπους αποφάσισε να εισβάλει στο Ιράκ, το δε Σύνταγμα δεν είχε απολύτως καμία τύχη. Και στη μία και στην άλλη περίπτωση πρωταγωνίστησαν οι Πολωνοί:

στο μεν Ιράκ οι πολιτικοί, στο δε Σύνταγμα οι υδραυλικοί. Κάτι ήξερε ο Ζαρί όταν έβαζε τον Ιμπί του να οργανώνει επιθέσεις κατά του Πολωνού βασιλιά Στανίσλαου. Ίσως μάλιστα να ήξερε και κάτι παραπάνω από απλώς κάτι. Γιατί όλα συγχωρούνται και όλα εντέλει μπορεί να είναι αναστρέψιμα, όλα εκτός από την έλλειψη σοβαρότητας.

Μανιοκαταθλιπτική, υστερική και πάντως βαρετή, η ευρωπαϊκή πολιτική ζωή έχει χάσει τη σοβαρότητά της, εάν ως σοβαρότητα ορίζεται η δυνατότητα να ακολουθήσεις με συνέπεια μια πορεία με όλες τις δυνατές παραλλαγές της προς έναν καθορισμένο στόχο. Και σ΄ αυτό δεν φταίει μόνον ο Μπερλουσκόνι, ούτε ο Σαρκοζί του οποίου η νευρικότητα είναι άκρως χαρακτηριστική: όταν ένας πρόεδρος της Δημοκρατίας τσακώνεται με έναν ηχολήπτη της τηλεόρασης επειδή ο τελευταίος δεν του είπε καλημέρα, τότε ο πρόεδρος της Δημοκρατίας μάλλον χρήζει κάποιου είδους φροντίδας.

Δεν δείχνει εξάλλου περισσότερο σοβαρός όταν δηλώνει πως υποστηρίζει την Ελλάδα στον τραγελαφικό νεομακεδονικό αγώνα της επειδή ο παππούς του ήταν από τη Θεσσαλονίκηο δικός μου δεν ήταν και δεν ξέρω τι θέση να πάρω στο θέμα. Ούτε όταν για μια ακόμη φορά πάει να φτιάξει μια τουριστική θέση στο ευρωπαϊκό όχημα με τη Μεσογειακή Ένωση- μια κοινότητα που ούτε κοινό φολκλόρ δεν διαθέτει.