Η εκδίκηση της μούχλας

Βρέθηκαν τότε αλλά και πρόσφατα φαρμακόγλωσσες να λερώσουν αυτό το χρέος μνήμης και τιμής, μιλώντας για «μούχλα», «παλιατσούρα», φτύνοντας πάνω στην καριέρα και στα λευκά μαλλιά κάποιων τίμιων εργατών του θεάτρου, που μερικούς απ΄ αυτούς μόλις που το έπαθλο πρόλαβε τον θάνατο (Αλεξανδράκης, Ηλιόπουλος, Ρηγόπουλος, Ρίζος, Χατζηχρήστος, Νικολούδη, κ.ά.). Έφυγαν από τη ζωή ευγνώμονες γιατί δεν τους ξέχασε η Ιστορία, αφήνοντας μάλιστα ως τεκμήρια μνήμης στο Μουσείο τα αρχεία τους (Ναπολέων Ελευθερίου). Ο μέγας μάλιστα Ασημάκης Γιαλαμάς με τη διαθήκη του παραχώρησε τα πνευματικά του δικαιώματα στο Θεατρικό Μουσείο.

Ανάμεσα στις «μούχλες» και τις «παλιατσούρες», που τιμήθηκαν εν ζωή ήταν η Άννα Καλουτά, η Σπεράντζα Βρανά, η Ζωζώ Σαπουντζάκη, ο Γιώργος Μουζάκης (Έπαθλο «Παναθήναια»), η Μάρθα Βούρτση (Έπαθλο «Κοτοπούλη») και περιμένουν επάξια τη σειρά τους η Μάρω Κοντού, η Ζωή Φυτούση.

Ε λοιπόν, η Καλουτά, η Σαπουντζάκη, η Βρανά, η Κοντού, η Φυτούση ξαναέκαψαν το σανίδι, αυτή τη φορά στο Ηρώδειο, όταν ανέλαβε να τις τιμήσει ένας άλλος θεατράνθρωπος που αγαπά τη «μούχλα» και τις «παλιατσούρες», ο Σταμάτης Κραουνάκης αλλά και ο Λούκος του Φεστιβάλ Αθηνών που μετά τη Βέμπο (άλλη «μούχλα» αυτή!!) και τα απαγορευμένα ρεμπέτικα, φαίνεται να αναζητεί με νοσταλγία (χρόνια μέτοικος) τις μουσικές του ρίζες. Ο Σταμάτης Κραουνάκης με τη συμβολή του πολύτιμου Γιώργου Παπαστεφάνου και τον θαυμασμό για την ιστορία του τραγουδιού μας της Λίνας Νικολακοπούλου οργάνωσαν ένα τρίωρο αφιέρωμα στο θεατρικό τραγούδι ογδόντα χρόνων.

Πριν από τριάντα έξι χρόνια, ενός έτους κριτικός κάθισα στο εδώλιο του κατηγορουμένου για μια αυστηρή μου κριτική και αθωώθηκα.

Ανάμεσα στους μάρτυρες που μου συμπαραστάθηκαν (Τερζάκης, Αλέξης Δαμιανός κ.ά.), οι Μίμης Φωτόπουλος και Νίκος Σταυρίδης!

Ξέρετε γιατί; Διότι υπήρξα ο μόνος κριτικός που ανέδειξα την Επιθεώρηση ως μείζον θεατρι κό μόρφωμα της θεατρικής μας ιστορίας.

Ευτύχησα να έχω φίλους πολλούς από τους μεγάλους μίμους της επιθεώρησης και των μπουλουκιών. Το έχω κι άλλοτε σημειώσει, πως οφείλω τη μύησή μου στο θέατρο στους περιοδεύοντες καλλιτέχνες της Επιθεώρησης και του μπουλουκιού και στον μακαρίτη πατέρα μου, μέγα θεατρόφιλο και της Επιθεώρησης θαυμαστή. Πώς λοιπόν να μη συγκινηθώ τις προάλλες, όταν άκουσα τη Σπεράντζα Βρανά να τραγουδά το «Τραμ το τελευταίο», αφού το 1949, στην επανάληψη της παράστασης «Άνθρωποι, άνθρωποι», δώδεκα χρόνων μαθητής, είδα κι άκουσα στο «Μετροπόλιταν» (ερείπιο πια κι αυτό, μνημείο μυθικών παραστάσεων, ανάμεσα σ΄ αυτές και της «Οδού Ονείρων», των Χατζιδάκι, Αργυράκη, Σολομού, Χορν κ.λπ.), το έξοχο αυτό αριστούργημα του Μιχάλη Σουγιούλ, να το χορεύουν η Σπεράντζα, ο Ρίζος, ο Φωτόπουλος, ενώ τη σκηνή διέσχιζε μια καλλονή σαν αρχαϊκή κόρη,

Γιατί όλα αυτά, τα νοσταλγικά; Μα γιατί διαπίστωσα πως τα χαίρονταν εκατοντάδες παιδιά και τα σιγοτραγουδούσαν. Η μούχλα έχει γίνει πενικιλίνη για να γιατρέψει τις πυορροούσες πληγές που ταλαιπωρούν εσχάτως το σώμα και το γούστο του ελληνικού τραγουδιού

πρώτη εμφάνιση στη σκηνή, η Ειρήνη Παπά! Εκεί σ΄ αυτήν την Επιθεώρηση, ο έως τότε μπουλουκτζής Φωτόπουλος (μόλο που είχε παίξει για λίγο και με το «Θέατρο Τέχνης» του Κουν, στην «Αντιγόνη» του Ανούιγ δίπλα στη Λαμπέτη) ξεστόμισε το αθάνατο κωδικό ραχατλίκι του Νεοέλληνα: «Να κάααθομαι»!!!

Πώς να μη συγκινηθώ, και μαζί μου ένα κατάμεστο (κι όχι μόνο από κάποιας ηλικίας θεατές) Ηρώδειο, όταν η Ζωζώ Σαπουντζάκη, χωρίς να έχει αφήσει ίχνος, όσο είναι στη σκηνή, ο χρόνος πάνω της, τραγούδησε και χόρεψε με τον ίδιον οίστρο το «Παναγιά μου ένα παιδί» (Μουζάκης, Γιαννουκάκης) και το «Θέλω να τα σπάσω» (Μουζάκης, Ελευθερίου, Νικολαΐδης, Λυμπερόπουλος). Ήμουν τότε φοιτητάκος, μανιακός για την Επιθεώρηση στον εξώστη του «Περοκέ». Εκείνο το ευλογημένο ΄49 και συνάμα καταραμένο, τέλειωνε ο Εμφύλιος, αφήνοντας πληγές που ακόμη μένουν ανεπούλωτες, ο κρυπτόμενος στον Κολωνό πατέρας μου, απολυμένος, πρώην εξόριστος, συνωμοτικά τα βράδια με οδηγούσε στα θέατρα. Τι «Ορέστεια» του Ροντήρη, τι «Άνθρωποι, άνθρωποι», τι οπερέτα «Το σπίτι των τριών κοριτσιών» στα Ολύμπια, τι «Στέλλα Βιολάντη» με την Αρώνη και, βέβαια, «Λεωφορείο ο Πόθος» – Μελίνα, Διαμαντόπουλος, Χατζημάρκος, Καράλη, Χατζιδάκις και «Χάρτινο το φεγγαράκι» (Γκάτσος). Τώρα που το ξανάκουσα από τον Γιώργο Μαρίνο που το λιγουρευόταν από το 1962 που είμαστε συστρατιώτες και έπαιζε λάμποντας λυγερός στην «Οδό Ονείρων», έδεσαν δύο εποχές και η προχθεσινή τρεις, μια γοητευτική ενότητα γούστου.

Το 1961 ευτύχησα να είμαι την πρεμιέρα του «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε», μια παράσταση που διασώθηκε στη μνήμη κυρίως με τα τραγούδια του Χατζιδάκι που αθανάτισαν η Ζουμπουλάκη και η Ζωή Φυτούση που με το ίδιο τραγικό αλλά και κλοουνίστικο ταμπεραμέντο είπε προχθές το «Μαντολίνο».

Το 1958, μαθητής ακόμη στη Δραματική Σχολή με τους συσπουδαστές μου Βασίλη Λιόγκαρη, Τάκη Εμμανουήλ και τους μακαρίτες Γιάννη Κανδήλα και Φώντα Κονδύλη, βρεθήκαμε να κάνουμε πρόβα σε μια «φιλόδοξη» κινηματογραφική παραγωγή του «Οιδίποδα Τυράννου» του Τατασόπουλου (!). Οι πρόβες γίνονταν σε μια αποθήκη ισόγεια στην Αχαρνών. Η παραγωγή εκείνη δεν φτούρησε αλλά εμείς μόλις σχολάγαμε από τη χορογραφία (!), αφήναμε τον χώρο στη διάθεση ενός νεότευκτου θιάσου μαθητών του Κουν που είχαν αποχωρήσει από το Θέατρο Τέχνης και άνοιγαν τα δικά τους φτερά. Σκηνοθέτης ο Λεωνίδας Τριβυζάς και πρωταγωνιστές ο Καζάκος και η Μάρθα Βούρτση. Έργο: «Η λοκαντιέρα» του Γκολντόνι.

Εκεί πρωτοσυνάντησα τη Βούρτση λαμπερή σουμπρέτα ενζενί, και ύστερα από λίγα χρόνια να λάμπει παίζοντας και τραγουδώντας τη Μεγκ στο «Ένας όμηρος» του Μπίαν στο θέατρο «Μετάλλειον» του Παγκρατίου, με τον Βανδή και την έξοχη μουσική του Θεοδωράκη και στη μετάφραση του Ρώτα (αυτές τις δύο «μούχλες» επίσης τιμήσαμε στο Θεατρικό Μουσείο όπως και τον ιδιοφυή συνθέτη γιο του Ρώτα, Νικηφόρο, μετά θάνατον). Τώρα ξανακούσαμε από τη Βούρτση το «Γελαστό παιδί». Μια φωνή και θεατρική και καλλιεργημένη, γιατί η Μάρθα είναι σπουδαγμένη μουσικός όντας κόρη του Μιχάλη Βούρτση, επί χρόνια διευθυντή χορωδίας και μαέστρου στη Λυρική Σκηνή. Τέτοια παλιατσούρα!!

Με τη Μάρω Κοντού είμαστε συσπουδαστές, μαθητές του Ροντήρη. Μας εγκατέλειψε πρόωρα ως έκτακτο ταλέντο για να παίξει δίπλα στον Χορν το «Ρομαντσέρο» και στη συνέχεια να λάμψει ως ενζενί και ντάμα στη σκηνή και στην οθόνη. Ήταν εκεί για να μας θυμίσει τη «Μαύρη Φορντ» και να νοσταλγήσουμε τις «Αδελφές Τατά»!!