Σπαθιά, αίματα και μια βεντέτα

Η δημόσια διαμαρτυρία του Γερμανού σκηνοθέτη Ματίας Λάνγκχοφ, στην Επίδαυρο, έφερε στην επιφάνεια μια παλιά βεντέτα. Την κόντρα αρχαιολόγωνκαλλιτεχνών, ως προς τη διαχείριση των αρχαίων θεάτρων
«Κυρίες και κύριοι, Η παράσταση που παρακολουθείτε σήμερα είναι ένα πρωτόλειο της παράστασης που θέλαμε να σας παρουσιάσουμε. Κάθε δουλειά απαιτεί τον χρόνο της. Ο χρόνος που δόθηκε σε μας, συντομεύτηκε εξαιτίας του συνηθισμένου, όπως φαίνεται, τρόπου δουλειάς των αρμόδιων αρχαιολόγων (…). Αισθάνομαι να γυρίζω πίσω στα νεανικά μου χρόνια, όπου αγωνίστηκα για πολύ καιρό ενάντια σε τέτοιες καταχρήσεις εξουσίας, μέχρι που εξαντλημένος από τον αγώνα εγκατέλειψα την πατρίδα μου».

Συγκρουσιακός και αποφασισμένος να μην αφήσει στο σκοτάδι την ταλαιπωρία που υπέστη ο ίδιος και ο θίασός του από τη συμπεριφορά των αρχαιολόγων, οι οποίοι ενέκριναν στο παρά πέντε το σκηνικό της παράστασης «Φιλοκτήτης» του Χάινερ Μίλερ, που παρουσιάστηκε στο Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου, ο Ματίας Λάνγκχοφ έκανε τη διαμαρτυρία του ιντερμέδιο. Την ενέταξε στο σημείο, όπου είχε σχεδιάσει να παρουσιαστεί ένα άλλο μαχητικό ιντερμέδιο, γραμμένο από τον ίδιο, το «ημερολόγιο πολέμου ενός τηλεγραφητή, που σκοτώθηκε από νάρκη στα προάστια της Τροίας», το οποίο έκοψε ως απροετοίμαστο, εξαιτίας των καθυστερήσεων.

Καθισμένος στην άκρη του σκηνικού, ανάμεσα στο πρώτο και δεύτερο μέρος της παράστασης, διάβασε χαμηλόφωνα (ενώ ακουγόταν από μικρόφωνο η ελληνική μετάφραση) το «κατηγορώ» του.

«Το φεστιβάλ είχε καταθέσει εγκαίρως όλα τα αναγκαία έγγραφα στην Αρχαιολογική Υπηρεσία. Το ότι δεν τα επεξεργάστηκαν, φαίνεται να μη δημιουργεί κανένα πρόβλημα στους υπαλλήλους της». Χειμαρρώδης αλλά και ήρεμος, τους κατηγόρησε για αμέλεια που κοστίζει στη χώρα τεράστια ποσά, για ολιγωρία, γραφειοκρατία, υπεροψία, για κατάχρηση εξουσίας, ανεπίτρεπτη έλλειψη πολιτισμού. «Στη θέση αυτής της εξήγησης είχε προβλεφθεί μια σκηνή 30΄, με θέμα την ιστορία του Τρωικού Πολέμου, ιδωμένη από την πλευρά των ηττημένων. Μου λείπει τώρα, όπως και σε σας. Είναι σκληρό για τις δύο ηθοποιούς (Βίκυ Βολιώτη, Μισέλ Βάλεϊ) να μην παρουσιάσουν τη δουλειά τους. Ξέρω, αυτή η εξήγηση δεν συγχωρεί τίποτα», είπε κι έριξε το μπαλάκι στους θεατές, για την απόφασή του να παιχτεί τελικά η παράσταση, ανολοκλήρωτη. Το κοινό απάντησε με χειροκρότημα, χωρίς αντίλογο.

Οι αρχαιολόγοι πάντως, οφείλουν να απαντήσουν. Κυρίως να τοποθετηθούν στο γεγονός της καθυστέρησης, που συχνά- πυκνά συμβαίνει, παρ΄ ότι τελικά δίνεται πάντα η έγκριση. Το ζήτημα είναι όμως πιο σύνθετο απ΄ όσο φαίνεται. Οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ γνωρίζουν πως οσάκις υπάρχουν αντιρρήσεις (διάβαζε καθυστερήσεις), τελικά η παράσταση δίνεται με το αρχικό σκηνικό, κατόπιν άνωθεν πιέσεων. Όπως επίσης γνωρίζουν, ότι ενώ ο ρόλος και η υποχρέωση των αρχαιολόγων είναι η προστασία των μνημείων, τα επιχειρήματά τους είναι συνήθως αισθητικής φύσεως. Προφανώς, η ανωτέρα αρχή που είναι το υπουργείο Πολιτισμού, παρουσιάζεται ή διπρόσωπη ή δίβουλη. Αφενός πιέζει για την έγκριση της τελευταίας στιγμής κι αφετέρου δίνει το δικαίωμα στους αρχαιολόγους να μιλάνε για το αν συνάδει ή όχι ένα σκηνικό στο Μεγάλο και το Μικρό Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου.

Ο κύκλος είναι φαύλος και κάποτε πρέπει να μπουν τα πράγματα στη θέση τους. Αν οι αρχαιολόγοι είναι αρμόδιοι για την προστασία των μνημείων, ανάλογη είναι η ευθύνη και η αρμοδιότητα των καλλιτεχνών, να μιλάνε περί αισθητικής.

Ο Ματίας Λάνγκχοφ καθισμένος στην άκρη του σκηνικού, ανάμεσα στο πρώτο και δεύτερο μέρος της παράστασης, διάβασε χαμηλόφωνα το «κατηγορώ» του

Από την άλλη πλευρά όμως, πόσο δικαιούται ένας καλλιτέχνης να εντάσσει στην παράσταση τη διαμαρτυρία του, ενώ μπορεί να δημοσιοποιήσει το πρόβλημα με πολλούς, διαφορετικούς τρόπους; Η πρόσκληση του φεστιβάλ ήταν να κάνει ένα έργο, όχι δηλώσεις επί του έργου. Για πολλούς από μας που παρακολουθήσαμε την πρεμιέρα του «Φιλοκτήτη», η διαμαρτυρία του σκηνοθέτη, εντός της σκηνικής δράσης, «καπέλωσε» τη δουλειά του. Μονοπώλησε τις συζητήσεις, αποπροσανατόλισε το ενδιαφέρον. Γιατί η παράσταση είχε ωραία πράγματα και εξαιρετικές ερμηνείες από τον Μηνά Χατζησάββα (Φιλοκτήτη), τον Λευτέρη Βογιατζή (Οδυσσέα) και τον Χρήστο Λούλη (Νεοπτόλεμο), σε διαρκή σχέση με τα υλικά της σκηνής.


«Σκοτεινές» διαπραγματεύσεις

Στο ηφαιστιογενές σκηνικό, όπου είχε στηθεί μια γερανογέφυρα με τροχαλία και δύο συρμάτινες αντηρίδες, η παράσταση του Λάνγκχοφ, μαξιμαλιστική και ειρωνική, αξιοποίησε το κείμενο του Μίλερ, στη μετάφραση της Ελένης Βαροπούλου, πατώντας στο θρίλερ και στο ντοκουμέντο. Άρχισε με σύγχρονο σαρκασμό, για να ξετυλίξει οδυνηρά, το νήμα της υποκρισίας της πολιτικής, των «σκοτεινών» διαπραγματεύσεων, των φοβερών δεινών των πολέμων.

Δεν ήταν τόσο το σασπένς που φόρτισε συναισθηματικά το κοινό όσο η φόρμα των αντιθέτων, το κρύο και το ζεστό, το χιούμορ και η καταγγελία, το χθες και το αύριο, που ένωνε αρμονικά το έσω με το έξω.