Ταύτιση μύθου και πραγματικότητας

Αλλά και για το κλείσιμο της ημέρας των Μεγάλων Διονυσίων υπάρχουν ανάλογα τεκμήρια χρονικής ταύτισης μύθου και πραγματικότητας. Σε κάποιες τραγωδίες που σαφώς έκλειναν την τριλογία, στο μοναδικό σατυρικό δράμα που σώθηκε αλλά και σε αρκετές κωμωδίες που, όπως ανέφερα συνέπιπτε η έξοδός τους με τη δύση του ήλιου τελείωναν με λαμπαδηφορίες και λιτανείες πυρσοφόρων.

Έτσι ακριβώς τελειώνει η τρίτη τραγωδία της «Ορέστειας» «Ευμενίδες», αφού οι μεταμορφωμένες Ερινύες σε ευμενείς θεότητες της καρποφορίας και της ευγονίας οδηγούνται στον ναό στο άλσος του Ιππείου Κολωνού από γυναίκες συνοδούς- ιέρειες. Αλλά και οι «Ικέτιδες» του Αισχύλου επίσης οδηγούνται από πυρσοφόρες γυναίκες στα νέα τους καταλύματα, αφού έγινε δεκτό το αίτημά τους για παροχή ασύλου στην πόλη του Άργους, πόλη της προμάμμης των Δαναΐδων Ιούς. Με λαμπαδηφορία τελειώνουν οι «Όρνιθες» μετά τον γάμο του αναγεννημένου Πεισθαίτερου με τη νεαρή Βασίλεια και με λαμπαδηφορία γίνεται η λιτανεία στον «Πλούτο» με κατεύθυνση την Ακρόπολη.

Αυτή η ταύτιση του μύθου και της πραγματικότητας, φυσικής και κοινωνικής, στη διάσταση του χρόνου αλλά και του χώρου αφού η ορχήστρα, το λογείον, το θεολογείον και το κοίλον αποτελούν ενιαίο αρχιτεκτονικό, άρα χωρικό σύνολο, ένα ημισφαίριο, αφού το υπόλοιπο ημισφαίριο είναι ο ουράνιος χώρος, δηλαδή ως ενότητα των δύο, η συμπαντική σφαίρα είναι ό,τι σημαντικότερο κατόρθωσε ο άνθρωπος να δείξει με την τέχνη.

Είναι αυτό το μεικτό αλλά νόμιμο είδος που επιδίωκε ο Σολωμός, η δημοκρατία των ιδεών (και των μορφών).

Το μακρινό παρελθόν, ο τετελεσμένος μύθος, έρχεται στον ενιαίο χώρο όπου συνυπάρχουν οι ήρωες και οι κοινοί θνητοί τώρα, την κοινή ώρα, στην παροντική συνθήκη όπου τα εκατέρωθεν συμβεβηκότα του μύθου, της μίμησης και των θεατών φαίνουν την ουσία, την κοινή ουσία ορατών τε και αοράτων, θνητών, ηρώων και θεών, ανάμεσα σε μιαν ανατολή και μια δύση, ανάμεσα στη γέννηση και τον θάνατο, ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι, στο είναι και στο μη είναι, υποκείμενα όλα στον ξυνόν λόγον του Ηράκλειτου.