Τα εύθραυστα όρια της ανοχής

Η ΙΛΑΡΟΤΡΑΓΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗ
ΠΟΥ ΚΑΤΑΚΕΡΑΥΝΩΣΕ ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
«ΖΙΓΚ-ΖΑΓΚ ΣΤΙΣ ΝΕΡΑΝΤΖΙΕΣ»- ΑΛΛΑ ΚΑΙ
ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΤΗΝ… ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΜΕΝΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ!-
ΗΡΘΕ ΓΙΑ ΝΑ ΜΑΣ ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΕΙ
ΟΤΙ Η ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΟΧΙ ΜΟΝΟ
ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΕΚΠΝΕΥΣΕΙ ΟΡΙΣΤΙΚΑ, ΜΑ ΔΙΑΤΗΡΕΙ
ΚΑΙ ΜΙΑ ΚΑΘΕ ΑΛΛΟ ΠΑΡΑ ΕΥΤΡΑΠΕΛΗ
ΔΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ. ΕΣΤΙΑΖΕΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ
ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ ΜΑΣ ΣΕ ΕΝΑ ΑΝΑΠΑΝΤΕΧΑ
ΕΠΙΚΑΙΡΟ ΒΙΒΛΙΟ ΠΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ
ΣΤΙΓΜΗ ΓΙΑ ΝΑ ΦΡΕΣΚΑΡΕΙ ΤΗ
ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΜΑΣ
Η εικαστική λογοκρισία στην Ελλάδα υπήρξε πολύ πιο συχνή απ΄ ό,τι νομίζουμε. Ακόμα και οι ναύτες του Τσαρούχη κυνηγήθηκαν με το επιχείρημα ότι προσέβαλαν το Ελληνικό Ναυτικό
Καμαρώνουμε για την ανοχή που απολαμβάνουν ο Τύπος και οι τέχνες στην πατρίδα μας- και αν ρίξουμε μια ματιά στους γείτονές μας, ιδίως τους εξ ανατολών, θα διαπιστώσουμε ότι δεν κομπάζουμε εντελώς άδικα. Δείχνουμε ωστόσο, συστηματικά να παραγνωρίζουμε ότι ανθεί στην Ελλάδα και μια νεο-συντηρητική κοινή γνώμη που υπερίπταται των πολιτικών παρατάξεων κι ενίοτε βρίσκει θεσμική έκφραση. Η κοντή μας μνήμη, μας εμποδίζει να αθροίσουμε τα περιστατικά αυτής της «παραβατικής» θεσμικής έκφρασης και να βγάλουμε τα ανησυχητικά συμπεράσματά μας. Φαίνεται όμως πως κάποτε το ποτήρι ξεχειλίζει και κάποιοι άνθρωποι αναλαμβάνουν την άθροιση για πάρτη μας. Εν προκειμένω, το ποτήρι ξεχείλισε με την έκθεση Οutlook, στις 10 Δεκεμβρίου 2003 και το κρούσμα λογοκρισίας με τον πίνακα «Πότισέ με» του Βέλγου καλλιτέχνη Τιερί Ντε Κορντιέ. Ο πίνακας απεικόνιζε ένα πέος να εκσπερματώνει πάνω σ΄ έναν σταυρό- σύλληψη ομολογουμένως διεγερτική για τα νεύρα του προέδρου του ΛΑΟΣ Γιώργου Καρατζαφέρη. Ο φιλότεχνος πρόεδρος έσπευσε να καταθέσει επερώτηση στη Βουλή και ο τότε υπουργός Πολιτισμού Βαγγέλης Βενιζέλος, υποκύ πτοντας στη λυσσώδη αντίδραση της Εκκλησίας και στην απειλή του Μιλτιάδη Έβερτ να αυτοδικήσει, πίεσε με τη σειρά του τον διευθυντή της έκθεσης για να αποσύρει τον επίμαχο πίνακα.

Αυτό το κρούσμα έδωσε την ευκαιρία στις «Πλατφόρμες» μια ομάδα καλλιτεχνών, τεχνοκριτικών και πανεπιστημιακών, να κυκλοφορήσει στο Διαδίκτυο το κείμενο διαμαρτυρίας «Πράξεις δειλίας», να έρθει κατόπιν σ΄ επαφή με την Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και να διοργανώσουν από κοινού, δεκαπέντε μήνες αργότερα, μια ημερίδα στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών- «στον ίδιο χώρο όπου ασκήθηκε η πράξη λογοκρισίας».

Οι εισηγήσεις στην ημερίδα συγκροτούν κατά κύριο λόγο τον κορμό του βιβλίου- και παρουσιάζουν ενδιαφέρον γιατί καταφέρνουν να «περικυκλώσουν» το φαινόμενο της λογοκρισίας και να αναδείξουν κάθε πιθανή του πτυχή. Ο εικαστικός Γιάννης Ζιώγας, εκ των ιδρυτών των «Πλατφορμών», επισημαίνει τη «συλλογική ευθύνη» για το φιάσκο στην έκθεση: «… Εκείνοι που ήταν υπεύθυνοι για την Οutlook ως καλλιτεχνικό γεγονός αποκαθήλωσαν το έργο με συγκατάβαση, σχεδόν με ανακούφιση». Η τηλεκριτικός Μαριάννα Τζιαντζή αποκαλύπτει την έντεχνη χειραγώγηση της κοινής γνώμης: «Συχνά τα ΜΜΕ καθορίζουν το πότε ένα κρούσμα λογοκρισίας θα βγει στο φως, με αποτέλεσμα και οι αντιδράσεις της κοινής γνώμης να είναι εξαιρετικά επιλεκτικές». Ο ιστορικός Τάσος Κωστόπουλος αγγίζει ένα θέμα «τζιζ», την αυτολογοκρισία των ΜΜΕ για τα εθνικά ζητήματα: «Απ΄ τη στιγμή που κύρια πηγή των διπλωματικών, στρατιωτικών κ.λπ. συντακτών για τα “εθνικά θέματα” είναι η κυβέρνηση και τα συναρμόδια υπουργεία (Εξωτερικών ή Άμυνας), ο δημοσιογράφος αντιμετωπίζει τον κίνδυνο αποκλεισμού του από τη ροή της πληροφόρησης αν δεν συμμορφωθεί με τους άτυπους κανόνες του παιχνιδιού». Ο ποιητής Νάνος Βαλαωρίτης στρέφει τον προβολέα στη λογοκρισία ερωτικών θεμάτων και μας ξαναθυμίζει πόσα από τα θεωρούμενα σήμερα ως αριστουργήματα- Ο εραστής της λαίδης Τσάτερλι του Λόρενς, ο Οδυσσέας του Τζόις, οι Τροπικοί του Μίλερ, η Λολίτα του Ναμπόκοφ κ.ά.- απαγορεύτηκαν επί δεκαετίες ως πορνογραφήματα. Ο εικαστικός Δημήτρης Χριστόπουλος αναρωτιέται αν «έχουμε δικαίωμα να γελοιογραφούμε τον Θεό» κι ανοίγει την πάντοτε εύφλεκτη συζήτηση «περί βλασφημίας». Ο νομικός Χριστόφορος Δ. Αργυρόπουλος εντοπίζει τις νομοθετικές παραμέτρους και διαπιστώνει ότι «δεν είναι εύκολο να καλυφθούν γρήγορα τα κενά μακράς αδράνειας». Στις θεσμικές ανακολουθίες επικεντρώνει το ενδιαφέρον του ο Ανδρέας Χ. Τάκης – «φιλελεύθερες προθέσεις με παράλογες συνέπειες»- και τις αντινομίες ελευθερίας/λογοκρισίας φωτίζουν πανταχόθεν οι Γιάννης Σταυρακάκης, Αθηνά Αθανασίου, Θάνος Λίποβατς, Νίκος Παναγιωτόπουλος, Νικόλας Σεβαστάκης.

ΟΨΕΙΣ ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑΣ ΣΤΗΝΕΛΛΑΔΑ

ΕΠΙΜ. Γ. ΖΙΩΓΑΣ, Λ. ΚΑΡΑΜΠΙΝΗΣ, Γ. ΣΤΑΥΡΑΚΑΚΗΣ, Δ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ.
ΕΚΔ. ΝΕΦΕΛΗ, 2008 ΣΕΛ. 360. ΤΙΜΗ: 22 ΕΥΡΩ