Πέρα από την ατιμία

Η ΠΑΤΡΙΤΣΙΑ ΧΑΪΣΜΙΘ, ΣΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
ΤΗΣ ΜΕ ΗΡΩΑ ΤΟΝ ΤΟΜ ΡΙΠΛΕΫ ΚΑΙ ΜΕ ΚΑΤΑΛΥΤΗ
ΕΝΑΝ ΠΛΟΥΣΙΟ ΕΦΗΒΟ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ ΕΝΑ
ΠΡΩΤΟΓΝΩΡΟ ΚΛΙΜΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΕΝΤΑΣΗΣ
ΚΑΙ ΚΡΥΦΩΝ ΚΙΝΗΤΡΩΝ, ΚΟΡΥΦΩΝΟΝΤΑΣ ΤΟΝ
ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΛΟ ΚΑΙ ΤΟ
ΚΑΚΟ, ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΔΙΚΟ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΓΙΑ
ΤΑ ΙΔΙΑ ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΠΑΓΙΩΜΕΝΟΥΣ
ΡΟΛΟΥΣ ΣΤΟ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
Ο Τομ Ρίπλεϋ είναι διπλά αντιήρωας. Πρώτον γιατί είναι, θεωρητικά τουλάχιστον, κακός. Επαγγελματίας απατεώνας και φονιάς. Δεύτερον γιατί, παρ΄ όλα αυτά, είναι ένας κοινός άνθρωπος.

Ένας βέβαια ευφυής άνθρωπος, καθόλου περιθωριακός, ούτε αντικοινωνικός.

Το αντίθετο, είναι γοητευτικός, ζει κανονικά τη ζωή του, φροντίζει τους δικούς του ανθρώπους, είναι φιλόξενος, δεν κρύβεται, αγαπάει τη μουσική και τη φύση.

Αυτός λοιπόν ο παράξενος πρωταγωνιστής πέντε βιβλίων της Πατρίτσια Χάισμιθ και τεσσάρων κινηματογραφικών ταινιών έκανε μια αληθινή τομή στο αστυνομικό μυθιστόρημα. Δεδομένου ότι ένα βασικό διακύβευμα του είδους είναι η έννοια της δικαιοσύνης και της απονομής της, η Χάισμιθ, μέσω του Ρίπλεϋ, μοιάζει να πιάνει το νήμα ανάποδα. Πώς θα ήταν ο κόσμος αν η έννοια της δικαιοσύνης ήταν διαφορετική; Αν υπήρχαν φόνοι ανεκτοί, απάτες επιτρεπτές; Αν υπήρχαν περιθώρια υποκειμενικής εκτίμησης του τι είναι έγκλημα και τι όχι; Στην πραγματικότητα ο Ρίπλεϋ δεν απολαμβάνει καμία ευχαρίστηση σκοτώνοντας, κάνει τους «αναγκαίους»

Ρatricia Ηighsmith

ΤΟ ΑΓΟΡΙ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΣΕ ΤΟΝ ΡΙΠΛΕΫ

ΜΤΦ. ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ, ΕΚΔ. ΑΓΡΑ, 2008, ΣΕΛ. 425

φόνους που του επιτρέπουν να ζει σε περιβάλλον ευμάρειας, να μη δουλεύει πολύ και να μην απειλείται- ούτε η ευμάρειά του ούτε ο ίδιος. Η Χάισμιθ αποφεύγει να δώσει απαντήσεις για όλα αυτά. Δίνει όμως ένα παράδειγμα διαφορετικής οπτικής, καταφέρνοντας ταυτόχρονα να μιλήσει για τη φύση και την έννοια του φόνου που είναι πολύ πιο τερατώδης, ακριβώς γιατί δεν φαίνεται να είναι τέτοιος.

Στο βιβλίο της Το αγόρι που ακολουθούσε τον Ρίπλεϋ , του 1980 που κυκλοφορεί τώρα σε νέα μετάφραση του Ανδρέα Αποστολίδη (Εκδ. Άγρα), δεν υπάρχει ιδιαίτερο σασπένς. Ενώ αρχίζει με φόνο, ενώ υπάρχει ένα περιβάλλον δράσης (πλούσια σπίτια, εξαφάνιση παιδιού, απαγωγή, δεύτερος φόνος) που δημιουργεί συνθήκες αναμονής για την περαιτέρω εξέλιξη της ιστορίας, η ιστορία δεν επιταχύνεται ποτέ, ούτε η αγωνία κορυφώνεται με κάποιο τρόπο. Η ένταση της δράσης παραμένει στα όρια ενός συμβατικού- μη αστυνομικού- μυθιστορήματος και το ζητούμενο είναι η διερεύνηση των κινήτρων.

Γιατί το νεαρό πλουσιόπαιδο, δεκαεξάχρονος Αμερικανός που έχασε τον πατέρα του πρόσφατα, παίρνει το αεροπλάνο για την Ευρώπη; Γιατί πηγαίνει να βρει τον άγνωστό του Ρίπλεϋ σε ένα χωριό της Γαλλίας και του γίνεται σκιά; Αλλά και γιατί ο Ρίπλεϋ αναμειγνύεται ενεργά στο παιχνίδι του νεαρού, κρύβοντάς τον, οδηγώντας τον στο Βερολίνο, στο Αμβούργο, σώζοντάς τον από απαγωγή;

Η Χάισμιθ δεν ήθελε μόνο να μας δείξει τη βερολινέζικη ιδιαιτερότητα της ψυχροπολεμικής εποχής. Ούτε μόνο να καταδείξει την ευπιστία των πλουσίων στο εμπόριο τέχνης- το σπίτι του μικρού στις ΗΠΑ, λ.χ., έχει έναν πλαστό πίνακα που εμπορεύτηκε άλλοτε ο Ρίπλεϋ, κάτι που κατάλαβε ο μικρός και οδηγήθηκε στα ίχνη του. Το σασπένς είναι περισσότερο εσωτερικό, στη συμπεριφορά των χαρακτήρων, και λιγότερο εξωτερικό στη δράση. Αυτή είναι μια καινοτόμα προσέγγιση και δεν είναι τυχαίο ότι σήμερα το αστυνομικό μυθιστόρημα απομακρύνεται όλο και περισσότερο από το αίνιγμα προκειμένου να ασχοληθεί με τα κίνητρα. Έτσι, ο νεαρός γρήγορα αποκαλύπτει στον Ρίπλεϋ ότι ο ίδιος ήταν που έσπρωξε το αναπηρικό καροτσάκι του πατέρα του στον γκρεμό και δεν επρόκειτο για αυτοκτονία, όπως όλοι υπέθεταν.