Το εργαστήρι του μυθιστορήματος

ΜΕ ΤΟΝ ΛΑΚΗ ΠΡΟΓΚΙΔΗ ΓΝΩΡΙΣΤΗΚΑΜΕ
ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΚΑΜΙΑ ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
ΣΤΟ ΠΑΡΙΣΙ. ΤΟΝ ΕΙΧΑ ΑΚΟΥΣΤΑ ΠΡΙΝ ΝΑ
ΤΟΝ ΓΝΩΡΙΣΩ. ΗΞΕΡΑ ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΕΚΔΟΤΗΣ
ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ «L΄ ΑΤΕLΙΕR DU RΟΜΑΝ», Ο «ΕΛΛΗΝΑΣ» ΕΚΔΟΤΗΣ ΕΝΟΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ΠΟΥ ΕΒΓΑΙΝΕ ΣΤΑ ΓΑΛΛΙΚΑ.
Δεν θυμάμαι αν είχα ήδη δει κάποιο από τα τεύχη του περιοδικού που μόλις είχε κυκλοφορήσει την εποχή εκείνη. Θυμάμαι όμως πως όσες φήμες κυκλοφορούσαν στη λογοτεχνική πιάτσα της Αθήνας ανέφεραν ως συνεργάτες του τον Κούντερα, τον Μισέλ Ντεόν- τελευταίο των «φιλελλήνων»-, τον σκιτσογράφο Σαμπέ- πατέρα του «Μικρού Νικολά»-, καθώς και τον νέο συγγραφέα που δύο, τρία χρόνια αργότερα επρόκειτο να γίνει παγκοσμίως διάσημος στον ρόλο του βέβηλου και ελαφρώς σεξομανούς παιδιού, τον Μισέλ Ουελμπέκ.

Ήταν κι άλλοι που τους γνώρισα αργότερα και με τους οποίους γίναμε φίλοι, όπως ο Μπενουά Ντυτέρτρ και ο Φρανσουά Ταγιαντιέ, σε αντίθεση με τον Ουελμπέκ με τον οποίον δεν ξέρω πόσο φίλος μπορεί να γίνει κανείς, ξέρω όμως πόσο αβίαστα μπορείς να τον αντιπαθήσεις. Μ΄ ένα τσιγάρο μονίμως κρεμασμένο στο στόμα, με μονολεκτικές παρεμβάσεις στις συνήθως αποτυχημένες απόπειρες να ανοίξεις διάλογο μαζί του, είναι απ΄ αυτούς που σου δίνουν την εντύπωση πως βρίσκονται μονίμως αλλού, ώσπου να καταλάβεις ότι δεν μιλούν γιατί δεν έχουν τίποτε να πουν, τίποτε παραπάνω από τις ερωτικοσεξουαλικές εμμονές τους.

Με τον Προγκίδη η πρώτη μας συνάντηση κατέληξε σε έναν μεταμεσονύκτιο καβγά, ο οποίος συνεχίστηκε για χρόνια και πάνω στον οποίο θεμελιώθηκε η φιλία μας. Το θέμα του καβγά ήταν κατά πόσον το μυθιστόρημα είναι παιδί της τραγικής αντίληψης για τον άνθρωπο, η οποία διατρέχει τον δυτικό πολιτισμό και υιοθετεί, ανάλογα με τις εποχές και το κοινωνικό περιβάλλον, διάφορες μορφές.

Εννοείται ότι ποτέ δεν καταλήξαμε στο αν συμφωνούμε ή διαφωνούμε, όμως ο τόνος της διαφωνίας, επειδή μας ανάγκασε να επεξεργαστούμε τα επιχειρήματά μας, μας βοήθησε και να συνεννοηθούμε. Σπάνιο πράγμα στους καιρούς μας, θα μου πείτε, που η μοίρα των καβγάδων είναι να καταλήγουν σε συμβολικές δολοφονίες και τελετές αλληλοεξόντωσης, όμως εξίσου σπάνιο πράγμα σήμερα είναι η έκδοση ενός περιοδικού σαν το «Αtelier du roman».

Δεν λέω τίποτε καινούργιο αν πω πως τα λογοτεχνικά περιοδικά μοιάζουν σήμερα με απολιθώματα της νοσταλγίας μας. Έχουν πάνω κάτω την ίδια μοίρα που έχουν και οι λογοτεχνικές παρέες. Ανήκουν σε ένα παρελθόν για αρκετούς γοητευτικό, για τους περισσότερους όμως απαξιωμένο, καθότι είναι εκτός κυρίαρχου γούστου και εποχής. Σήμερα ελάχιστοι ενδιαφέρονται να συζητούν για λογοτεχνία και ανάμεσα σ΄ αυτούς τους ελάχιστους, ακόμη πιο ελάχιστοι είναι οι ίδιοι οι λογοτέχνες. Γράφονται βιβλία, διαβάζονται βιβλία, όμως κανείς δεν έχει τη διάθεση να χάσει χρόνο για να σκεφτεί πώς και γιατί γράφονται αυτά τα βιβλία και με ποιον τρόπο αξίζει, αν αξίζει, να διαβαστούν.

Δεν είναι τυχαίο πως σ΄ ένα περιβάλλον με τόσο βαθιές λογοτεχνικές ρίζες, όπως είναι η Γαλλία, τα πνευματικά δικαιώματα του κριτικού λόγου έχουν εκχωρηθεί κατ΄ αποκλειστικότητα στον τρέχοντα δημοσιογραφικό λυρισμό. Όπως και δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και οι συγγραφείς όταν μιλούν για τη δουλειά τους μιλούν σαν δημοσιογράφοι, ψάχνουν το εύρημα, την έξυπνη ατάκα που θα γίνει τίτλος.

Κατά τα λοιπά, η «σοβαρή» συζήτηση περί λογοτεχνίας είτε ανήκει στους διάφορους ειδικούς είτε είναι καταδικασμένη να πεινάει και να διψάει στο καθαρτήριο του περιθωρίου. Κι απ΄ αυτήν την άποψη το «Αtelier du roman» είναι μοναδικό: με μικρή κυκλοφορία, με λίγους συνδρομητές, εξακολουθεί πεισματικά, μέσα από τη θεματική του και τον τόνο των συζητήσεων, να ξεφεύγει από την περιθωριοποίηση. Δεν είναι τυχαίο ότι ανάμεσα στους συνεργάτες του συγκαταλέγονται νομπελίστες όπως ο Κενζαμπούρο Όε και ο Σαραμάγκου ή συγγραφείς μεγάλης κατανάλωσης όπως ο Ουμπέρτο Έκο.

Το «Εργαστήρι του μυθιστορήματος» δεν είναι πασαρέλα νέων ταλέντων, ούτε κύκλος τεθλιμμένων συγγενών μιας τέχνης που κάποτε γνώρισε πνευματικές δόξες και τώρα γνωρίζει μόνον πωλήσεις. Είναι χώρος συνάντησης και επεξεργασίας μιας σκέψης, η οποία βρίσκει καταφύγιο στο μυθιστόρημα και η οποία εξακολουθεί να διεκδικεί την ιδιοσυγκρασία της. «Μια τέχνη πολλά ονόματα». Αυτός ήταν ο τίτλος της πρώτης συνάντησης που οργανώθηκε πριν από δέκα χρόνια στην Κοζάνη.

«Περί του ωραίου στην ποίηση και το μυθιστόρημα» είναι ο τίτλος της δέκατης συνάντησης που έχει προγραμματισθεί για φέτος τον Σεπτέμβριο στο Ναύπλιο. Ετήσιες, οργανωμένες με σύστημα και αυστηρότητα- Προγκίδης γαρ-, οι συναντήσεις αυτές επιτρέπουν στους συνεργάτες του περιοδικού- και όχι μόνοννα ανασκαλεύουν διά ζώσης τα υλικά των σελίδων του.

Υλικά τα οποία μοιάζουν εξόριστα από την επικράτεια της πολιτικής ορθοδοξίας του καιρού μας. Αλήθεια ποιος μιλάει για «ωραίο» σήμερα στην τέχνη; Μήπως όμως αν σταματήσουμε να μιλάμε για «ωραίο» στην πραγματικότητα σταματάμε να μιλάμε για τέχνη;

Μήπως αν σταματήσουμε να μιλάμε για «ωραίο» στην πραγματικότητα σταματάμε να μιλάμε για τέχνη;