Το deza vu ενός αδύνατου διαλόγου

«ΤΟ ΙΔΕΟΛΟΓΗΜΑ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΟΛΥΤΟΠΟΙΗΣΗ
ΕΝΟΣ ΚΑΠΟΙΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
ΕΝΝΟΙΩΝ ΠΟΥ ΣΥΝΤΟΜΑ
ΟΔΗΓΕΙ ΣΤΟ ΜΕΓΑΛΟ
ΕΓΚΛΗΜΑ», ΛΕΕΙ Ο ΓΑΛΛΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ
ΥΒ ΜΠΟΝΦΟΥΑ, ΚΑΙ ΘΑ ΣΥΜΦΩΝΗΣΩ ΜΑΖΙ ΤΟΥ
Από τις σελίδες του «Βιβλιοδρομίου» των «ΝΕΩΝ», ο Κ. Γεωργουσόπουλος αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στο όνομά μου, παραπέμποντας στον τόμο Ελληνισμός- Ελληνικότητα (Εστία), που κυκλοφόρησε το 1983 και περιελάμβανε τα κείμενα των εισηγήσεων της δημόσιας συζήτησης που είχε διοργανώσει το Τμήμα Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, στης οποίας την οργανωτική επιτροπή συμμετείχα ως Εντεταλμένος τότε Υφηγητής Κοινωνιολογίας. Εκεί, διαφωνώντας με ό,τι για λόγους συντομίας αποκαλώ «ελληνοκεντρισμό», δήλωνα ότι «η ελληνικότητα νοείται ως εκδοχή ενός θεολογικού έργου που παίζεται συγχρόνως σε πολλές σκηνές ενός και του αυτού θεατρικού επιχειρηματία, μίας και της αυτής σκηνοθετικής γραμμής». Και, κυρίως, ότι «παράγεται ως υπεξαίρεση της πραγματικής ελληνικής Ιστορίας», εφόσον «ελληνικότητα υπάρχει μόνον ως υστερόβουλος, σκληρός διαχωρισμός από κάθε ετερότητα». Τη θέση αυτή υποστήριξε τις προάλλες από το «Βιβλιοδρόμιο» και ο Αντώνης Λιάκος διακρίνοντας στα κείμενα του Κ.Γ. ενδείξεις από συμπεριφορές οι οποίες, όπως σημείωσε, προάγουν ιεραρχίες που απέκτησαν συνήθειες καθεστώτων επιχορηγούμενης οικονομίας και αντανακλαστικά αυτοσυντήρησης. Δύο χρόνια μετά, τον Δεκέμβριο του 1985, στο τεύχος 473 του περιοδικού «Les Τemps Μodernes», σημείωνα, διερωτώμενος εάν μπορεί να είναι κανείς σήμερα διανοούμενος στην Ελλάδα, ότι «το να ανακαλύψουμε την Ελλάδα έξω από ιδεολογήματα, είναι το ζητούμενο» και ότι «μόνον ένας τόπος κενός μπορεί να εξουδετερώσει τα ιδεολογικά ζεύγματα Ελλάδα- Δύση, παρελθόν- παρόν, αληθινό- ψεύτικο, παράδοση- πρόοδος, που διέπουν ακόμη την περιφερειακή μας ταυτότητα, στηριγμένη στις μεγάλες αφηγήσεις και τις μεγάλες ιδέες όπως η ελληνικότητα».

Κριτική ή προγραφή;
Είναι προφανές ότι κατά των «μεγάλων αφηγήσεων» και των παχέων λόγων στρέφονται και οι επιστήμονες με τους οποίους ο Κ. Γεωργουσόπουλος σκιαμαχεί. Ας μου επιτραπεί, όμως, να παραπέμψω αποσπασματικά σε ένα κείμενό μου στα «ΝΕΑ» της 10ης Ιανουαρίου 1996, συμβάλλοντας, νομίζω, εν έτει 2008, στο «d j vu» ενός αδύνατου διαλόγου. Έγραφα τότε τα εξής:

«[Τα ζητήματα που θέτει η κριτική του Κ. Γεωργουσόπουλου] επεκτείνονται και στο πρόβλημα της νομιμοποίησης του κριτικού να δημοσιεύει την “οριακή” του άποψη, επανατοποθετώντας κατά βούλησιν την αρχική του συμφωνία με την εφημερίδα και αναλαμβάνοντας μονομερώς τον “οριακό” της χαρακτήρα, δηλαδή τη μετάλλαξη του “είδους” του συμφωνηθέντος δημοσιεύματος από κριτική σε προγραφή . Και ενώ είναι σαφές ότι η συμφωνία αυτή εμπνέεται από τις αρχές της ελευθεροτυπίας, δεν είναι διόλου προφανής η αποκατάσταση της βλάβης που υφίσταται ο κρινόμενος- διωκόμενος από το δημοσίευμα, παρά το ότι διαθέτει, τύποις, το “δικαίωμα απαντήσεως” ή ακόμη και τη δυνατότητα προσφυγής του στη δικαιοσύνη. Η ζημία έχει συντελεσθεί λόγω θέσεως ισχύος που ενισχύει, φευ, ακόμη περισσότερο η ελευθεροτυπία. Το ερώτημα που θα ήθελα εγώ από ανάλογη θέση να υποβάλω, είναι τι ακριβώς συμβαίνει όταν η ελευθεροτυπία ως αρχή που διέπει το πρωτόκολλο συνεργασίας του συντάκτη με την εφημερίδα, παραβιάζεται εις βάρος του κρινόμενου, του έργου ή των ιδεών του, από τον συντάκτη (περίπτωση Γεωργουσόπουλου), και ενδεχομένως από την εφημερίδα η οποία κατά τεκμήριον δεσμεύεται να μην παρεμβαίνει λογοκρίνοντας, επαφιεμένη στην ευαισθησία του συντάκτη ως προς τις δεοντολογικές του δεσμεύσεις και την τυχόν αγαθή του προαίρεση, η οποία, εάν υπήρχε, η δεοντολογία δεν θα είχε επινοηθεί. (…)

»Ως προς τη νομιμοποίηση, όμως, του κριτικού να δημοσιεύει προγραφές, χρησιμοποιώντας το de jure δικαίωμα της ελευθεροτυπίας σε μια de facto εκδήλωση εκφραστικής ισχύος, έχω να παρατηρήσω τα εξής:

»Η δημοσίευση εμφανίζεται ως επίδειξη και επιδίωξη ισχύος υπέρ του κεκτημένου δικαιώματος κατοχής μιας στήλης στην εφημερίδα. (…) Η δημοσίευση διαβάλλει την ελευθεροτυπία την οποία επικαλείται. Την καθιστά δικαίωμα, όχι δικαιοσύνη. Αλλά η δικαιοσύνη ως δικαίωμα παύει να είναι δικαιοσύνη , όπως και η ελευθεροτυπία, ελευθερία . (…) Η δημοσίευση προβάλλει την ελευθεροτυπία ως σύνολο υπολογισμών και συσχετισμού δυνάμεων. Τη μεταβάλλει, συνεπώς, σε μεροληψία, αφαιρώντας της τον αμερόληπτο και απορητικό της χαρακτήρα, που την κάνει μια αδύνατη εμπειρία.

»Αλλά τι σημασία έχει ο αυριανισμός; “Μόνο μια γλώσσα που έχει τον καρκίνο μέσα της ρέπει προς μεταστάσεις” (Κraus). (…)».

Δεν πρόκειται βέβαια να συνεχίσω, παρά το ότι ως νομότυπος συνεργάτης των «ΝΕΩΝ», διαθέτω το πλεονέκτημα της ελευθεροτυπίας κατ΄ αρχήν ως σχήμα αλλά και ως πρόσχημα. Αλλά αυτά, και εν έτει 2008, παραμένουν ψιλά γράμματα. Παρ΄ όλα αυτά, η κυριότητα όσων έως τώρα εμφανίζονται να κατακυριεύουν τους πολιτιστικούς χώρους αρχίζει πλέον, και αυτή, να οδηγείται σε ένα καθεστώς «ψιλής κυριότητας», αφού άλλοι έχουν τη νομή της ζωής.