«Συνεννοούμαστε σε όλα εκτός από τη λογοτεχνία»

«ΕΧΩ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙ ΣΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
ΟΤΙ Ο ΕΝ ΛΟΓΩ Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΑΛΗΣ
ΚΑΙ ΕΓΩ ΕΧΟΥΜΕ ΜΟΝΑΧΑ
ΕΝΑ ΖΗΤΗΜΑ ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ
ΔΕΝ ΣΥΝΕΝΝΟΟΥΜΑΣΤΕ, ΚΑΙ ΑΥΤΟ
ΕΙΝΑΙ Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ, Σ΄ ΟΛΑ
ΤΑ ΑΛΛΑ Η ΣΥΝΕΝΝΟΗΣΗ ΕΙΝΑΙ
ΠΕΡΙΦΗΜΗ…». ΘΕΟΤΟΚΑΣ- ΚΑΤΣΙΜΠΑΛΗΣ:
ΔΥΟ ΙΕΡΑ ΤΕΡΑΤΑ
ΤΗΣ ΓΕΝΙΑΣ ΤΟΥ ΄30. Η ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥΣ ΕΚΠΛΗΣΣΕΙ ΜΕ… ΤΑ ΚΟΥΤΣΟΜΠΟΛΙΑ ΤΗΣ!
«…Θα του προτείνω να έχουμε στο εξής άριστες σχέσεις υπό έναν όρο απαράβατο: ότι θα κάνουμε σαν να μην υπάρχει λογοτεχνία, δηλαδή αυτός θα είναι ένας κτηματίας και εγώ θα είμαι ένας δικηγόρος…».

Αυτά έγραφε στις 22 Δεκεμβρίου του 1938 ο Γιώργος Θεοτοκάς στην Ασπασία Χέλμη η οποία, μερικούς μήνες μετά, τον Απρίλιο του 1939, επρόκειτο να γίνει κυρία Κατσίμπαλη. Το «πρωτοπαλίκαρο του βενιζελισμού και του παλαμισμού», τον κατά Χένρι Μίλερ «Κολοσσό του Μαρουσιού», ο συγγραφέας της Αργώς το γνώρισε λίγο μετά την έκδοση του έργου του Το Ελεύθερον Πνεύμα, στα τέλη του 1929. Η γνωριμία τους εξελίχτηκε σε φιλία που έμεινε ζωντανή ώς το 1966, χρονιά που πέθανε ο Γιώργος Θεοτοκάς.

Όντως ο αναγνώστης ο οποίος περιμένει να διεισδύσει στα λογοτεχνικά απόκρυφα της μεσοπολεμικής και της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς μέσω της αλληλογραφίας τους, θα απογοητευθεί. Απογοήτευση που γίνεται ακόμη πιο έντονη αν σκεφτεί κανείς πως αυτά τα γράμματα, και όσα άλλα έχουν σωθεί, είναι η μόνη ελπίδα να δούμε από πρώτο χέρι τι σκεφτόταν και πώς σκεφτόταν ο Κατσίμπαλης που δεν έγραψε ούτε γραμμή.

Οι δύο συνομιλητές ελάχιστα μιλούν για λογοτεχνία, και οι κρίσεις τους είναι σχεδόν αφοριστικές, σαν να μεταδίδει ο ένας στον άλλον κωδικοποιημένα μηνύματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα μία επιστολή που έστειλε ο Κατσίμπαλης τον Νοέμβριο του 1941. Αναφέρεται στα Απομνημονεύματατου Μακρυγιάννη παραθέτοντας τα όσα έγραψε ο Παλαμάς σε ένα τεύχος του «Νουμά» γι΄ αυτά, χωρίς ο ίδιος να εκφέρει ούτε μια δική του προσωπική κρίση, κάτι που είναι βέβαιο πως το έκανε στις προφορικές, κατ΄ ιδίαν ή μη, συνομιλίες.

Και απ΄ αυτήν την άποψη το πρώτο εντυπωσιακό συμπέρασμα απ΄ αυτήν την αλληλογραφία είναι ο τρόπος με τον οποίον επιβεβαιώνεται το παράδοξο που άκουγε στο όνομα Κατσίμπαλης. Πώς είναι δυνατόν ένας άνθρωπος ο οποίος πέρασε τη ζωή του ανάμεσα σε ποιητές και συγγραφείς, μια τόσο ισχυρή «ποιητική» ιδιοσυγκρασία που στάθηκε ικανή να επηρεάσει τα πιο δυναμικά πνεύματα του καιρού του, να διατηρεί τόσο κακές σχέσεις με τον γραπτό λόγο. Γράφει σαν να μην έχει τι να πει. Ακόμη και το «ύφος» των επιστολών του μοιάζει στους αντίποδες του «ύφους» Κατσίμπαλη, έτσι όπως τουλάχιστον μας το έχουν περιγράψει τόσοι και τόσοι. Όταν κάθεται να γράψει, ακόμη και να συνομιλήσει μέσω γραπτών με την άνεση που του παρέχει η φιλία του, ο πληθωρικός του χαρακτήρας μοιάζει να εξαφανίζεται, να ισοπεδώνεται μέσα σ΄ ένα γραπτό μάλλον ψυχρό, σίγουρα χωρίς εξάρσεις και απολύτως προσεκτικό.

Μοναδική εξαίρεση μία επιστολή του 1937 όπου ο Κατσίμπαλης συγχαίρει τον Θεοτοκά, ως «Κιγκινάτο από τον Κοκκιναρά» για τη στάση που κράτησε στους καβγάδες που ξεσήκωσε η υπόθεση μιας προτομής του Παλαμά. Στην άλλη άκρη στέκει ο Θεοτοκάς. Αυτός κινείται με όλη του την άνεση μέσα στο γραπτό. Δεν δείχνει να διαλέγει τις λέξεις του, δεν τις φοβάται και δεν διστάζει να παίξει με πρόσωπα και πράγματα.

Χ.Λ. Καράογλου, Αμαλία Ξυνογαλά,

ΚΑΤΣΙΜΠΑΛΗΣ – ΘΕΟΤΟΚΑΣ

ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ

(1930-1966)

ΕΚΔ. ΕΣΤΙΑ, ΣΕΛ. 172