Η Σωτηρία της ψυχής

ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΗΤΑΝ ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ ΤΟΥ 1962 ΟΤΑΝ
ΓΝΩΡΙΣΑ ΑΠΟ ΚΟΝΤΑ ΤΗ ΣΩΤΗΡΙΑ ΜΠΕΛΛΟΥ.
ΧΑΡΗ ΣΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟ. ΗΜΑΣΤΑΝ
ΤΟΤΕ ΣΥΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΑΜΕ ΤΑ ΠΡΩΤΑ
ΜΑΣ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ
Tον Μαρκόπουλο τον είχα γνωρίσει το 1958 όταν εκείνος, σπουδαστής στο Ωδείο Αθηνών με δασκάλους τους αείμνηστους Σπ. Φαραντάτο και Γεώργιο Σκλάβο, και εγώ στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών (λίγοι προσέχουν πως ο πλήρης τίτλος από ιδρύσεώς του1871- είναι «Μουσικός και Δραματικός Σύλλογος»- πρώτος καθηγητής Δραματολογίας ο Γεώργιος Βιζυηνός) με δασκάλους τον Ροντήρη και τον Γιάννη Σιδέρη. Εγώ έφερνα από την επαρχία της Ρούμελης που μεγάλωσα και τους ήχους του κλαρίνου του Κλαπαδόρα και τη φωνή του Παπασιδέρη που τους άκουγα στα πανηγύρια και στο περιβόητο Σιτοπάζαρο της Λαμίας. Αλλά κουβαλούσα και τους ήχους της ρεμπέτικης κομπανίας από τα κουτούκια του Συνοικισμού της πόλης μου, με εγκαταστημένους πρόσφυγες.

Οι πιο πρόσφατες για την εποχή που μιλάω ρεμπέτικες εμπειρίες μου είναι από την περίοδο που από τη Λαμία ξεκίνησε αφού εκπαιδεύτηκε, το εκστρατευτικό σώμα μας, που ταξίδεψε στην Κορέα για να επιβάλει τα ιδεώδη της Δυτικής Δημοκρατίας στο διχασμένο εκείνο έθνος. Τότε γύρω από το στρατόπεδο είχαν εγκατασταθεί ξύλινες παράγκες με κουρείς,

Η Μπέλλου μ΄ ένα κατοσταράκι στο τραπέζι τραγουδούσε οικεία, σαν στο σπίτι της, για τον εαυτό της, για το κέφι της

μικροπωλητές και χασαποταβέρνες. Τις νύχτες που οι φαντάροι είχαν έξοδο βούιζε ο τόπος από τα μεγάφωνα με τα ρεμπέτικα της εποχής («Το φανταράκι», «Κάποια μάνα αναστενάζει», «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι», «Συννεφιασμένη Κυριακή»). Εκεί, εγώ και δυο- τρεις άλλοι ομήλικοι μυηθήκαμε όχι μόνο στο μουσικό ιδίωμα του ρεμπέτικου, αλλά και στο ήθος των λαϊκών παιδιών που κοινωνούσαν μ΄ αυτό το ιδίωμα. Ώρες περάσαμε κρυμμένοι, παιδιά αμούστακα, στο σκοτάδι, πίσω από τις παράγκες με το πισσόχαρτο και τη λαμαρίνα, να βλέπουμε την απελπισία να χορεύει αργό, τελετουργικό ζεμπέκικο. Ήταν τότε που με στοίχειωσε η φωνή της Σωτηρίας Μπέλλου. Είχε γίνει ένας προσωπικός μύθος πέρα από τον κοινόχρηστο.

Όταν το 1962 συνεργαζόμασταν με τον Μαρκόπουλο και γράψαμε τα πρώτα μας τραγούδια με πρωτοπαρουσιαζόμενο τραγουδιστή τον Κώστα Χατζή, προέκυψε η πιθανότητα να γίνει ένας δίσκος (σαρανταπεντάρι ακόμη) με την Μπέλλου. Το 1962 το ρεμπέτικο έχει προσωρινά «πεθάνει». Θα ΄λεγα έχει ξανά αποσυρθεί στο περιθώριο. Η αναγέννηση του Χατζιδάκι και του Θεοδωράκη που φιλτράρανε τους λαϊκούς μουσικούς ρυθμούς ξανάφερναν κάποιους τραγουδιστές του ρεμπέτικου στο προσκήνιο, ο σεβασμός των δύο κορυφαίων τότε συνθετών για τους μεγάλους της λαϊκής μουσικής ήταν ειλικρινής, αλλά το αυθεντικό ρεμπέτικο είχε χαθεί και από την προβεβλημένη δισκογραφία.

Είναι ενδεικτικό ότι λαϊκό τραγούδι δεν περνούσε στις μουσικές εκπομπές των δύο τότε ραδιοφωνικών σταθμών (ΕΡΤ και ΚΡΕΣΕΔΕ = στρατιωτικός σταθμός). Οι δισκογραφικές εταιρείες νοίκιαζαν ένα ημίωρο διαφημιστικό πρόγραμμα κάθε μέρα και περνούσαν ως «προσφερόμενο» πρόγραμμα τα λαϊκά τραγούδια. Είναι ενδεικτικό πως στον στρατιωτικό σταθμό υπηρετούσαν ως υπάλληλοι τρεις μουσικοί δημιουργοί: ο μέγας Κώστας Γιαννίδης, ο σημαντικός συνθέτης Μίμης Κατριβάνος («Δυο πράσινα μάτια») και ο στιχουργός λαϊκών τραγουδιών Νίκος Μουρκάκος. Ο τελευταίος είχε διευθυντική θέση, αλλά το γενικό κλίμα δεν του επέτρεπε να περάσει τραγούδια του στο κύριο πρόγραμμα, ενώ οι δύο άλλοι ως παραγωγοί περνούσαν τα δικά τους. Θυμάμαι μάλιστα, γιατί ως στρατιώτης μαζί με άλλους αγαπητούς έως σήμερα φίλους υπηρέτησα εκεί (Βασ. Ζιώγας, Χάρρυ Κλυνν, Μαρκόπουλος, Ευαγγελάτος, Καρακατσάνης, Μόρτζος, Σπ. Φωκάς, Γ. Φέρτης, Κώστας Αριστόπουλος, Κ. Σκαφίδας) και συνεργάστηκα μαζί τους, πώς γλεντούσε ο Μουρκάκος (μακαρίτης κι αυτός, όπως και οι άλλοι δυο) με τον Γιαννίδη που είχε γράψει ένα βαρύ λαϊκό («Τα νέα της Αλεξάνδρας»!!) και δεν μπορούσε να το παίξει, όπως και τον ύμνο του Ολυμπιακού («Ολυμπιακέ μεγάλε, Ολυμπιακέ τρανέ, που ενίκησες τη Σάντος, την ομάδα του Πελέ»!!), γιατί απλούστατα ο Μουρκάκος ήταν πρόεδρος του μέγιστου τότε πειραιώτικου ετέρου, του Εθνικού! Μέσα σ΄ αυτήν την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, ο Μαρκόπουλος μού ζήτησε να συναντήσουμε την Μπέλλου. Είπαμε: περιθώριο. Αυθεντικό. Την άλλη χρονιά ο Πατσιφάς την έβγαλε από τα κουτούκια και την ώθησε να ηχογραφήσει εκείνη την ανεπανάληπτη σειρά Ανθολογίας του Ρεμπέτικου με τα έξοχα εξώφυλλα με χαρακτικά του Τάσσου.

Πήγαμε ο Μαρκόπουλος, η τότε σύντροφός μου και έως σήμερα σύζυγός μου Ναυσικά κι εγώ σ΄ ένα κουτούκι στον Κολωνό. Υπόγειο, τυπική λαϊκή ταβέρνα με τα ξύλινα τραπέζια με τη λαδόκολλα, τις ψάθινες καρέκλες, το τσιμέντο και τους γυμνούς γλόμπους με κρεμασμένες τις ταινίες εκείνες που κολλούσανε οι μύγες. Ημίφως. Όταν κατεβήκαμε τη σκάλα, μας πήρε από τη μύτη ο καπνός των τσιγάρων, της μαύρης, του ταγκισμένου λαδιού και της ρέγγας. Ο Μαρκόπουλος της είχε τηλεφωνήσει και μας περίμενε. Είχε κρατήσει ένα τραπέζι δίπλα της. Δεν υπήρχε πάλκο. Το τραπέζι της στην άκρη κοντά στον τοίχο, αλλά ανάμεσα στα άλλα. Στο ίδιο τραπέζι κι ένας γεροντάκος που έπαιζε μπαγλαμά. Χωρίς μικρόφωνο, βέβαια. Η ταβέρνα σχεδόν γεμάτη με λαϊκούς ανθρώπους, εργατικούς, της γειτονιάς. Δεν ήταν προσανατολισμένοι προς την τραγουδίστρια. Μιλούσαν, κάπνιζαν, έπιναν ρετσίνα με το μισόκιλο με γυρισμένες πλάτες. Συχνά σιγομουρμούριζαν μια μελωδία. Μόνο δυο φορές στις τρεις ώρες που μείναμε εκεί με χρονική απόσταση μεταξύ τους, σηκώθηκαν δύο πελάτες σιωπηλοί, πένθιμοι, σοβαροί και έριξαν πέντε- έξι στροφές, και ξανακάθησαν. Κανείς από την παρέα τους δεν τους ακολούθησε. Ένας τελετουργικός μονόλογος, μια απελπισμένη ρητορεία λιτής προσευχής.

Η Μπέλλου μ΄ ένα κατοσταράκι στο τραπέζι τραγουδούσε οικεία, σαν στο σπίτι της, για τον εαυτό της, για το κέφι της. Κάθε τόσο σταματούσε, κουβέντιαζε με τους θαμώνες, τους μιλούσε με τα μικρά τους ονόματα, ρωτούσε για την υγεία συγγενών τους. Ήταν ο κόσμος της. Φορούσε μακριά φούστα, το γνωστό λευκό πουκάμισο, το κολλαρισμένο με το γιακαδάκι και τα στρωτά παπούτσια. Τα μαύρα της κορακίσια μαλλιά με μπριγιαντίνη και μια στέκα ως επίστεψη. Στο δάχτυλο ένα μεγάλο χρυσό δαχτυλίδι. Και το πακέτο με τα σέρτικα και τον αναπτήρα με το φιτίλι και την τσακμακόπετρα συνεχώς στο ένα χέρι και στ΄ άλλο ένα λεπτό κομπολογάκι σαν κομποσκοίνι.

Τραγουδούσε με τα πόδια ανοιχτά στη διάσταση και η φαρδιά της φούστα πάνω στα γόνατα σχημάτιζε ένα μόρφωμα σαν Πλατυτέρα.