Βαθύτερη κατανόηση, αλλά όχι κατεδάφιση

Το Συνέδριο για τον Καραγάτση,σε καμία περίπτωση δεν τον κατεδάφισε.Αυτό τονίζει η Οργανωτική του Επιτροπή σε επιστολή της με αφορμή το σχόλιο της Λοξής Ματιάς,που δημοσιεύθηκε την περασμένη εβδομάδα με τον τίτλο «Γόνιμη κατεδάφιση» και αφορούσε την ιδεολογία του Καραγάτση και τη διασταύρωση του έργου του με τα ιστορικά γεγονότα της εποχής του.Η επιστολή δημοσιεύεται αυτούσια.

Διαβάζοντας το κείμενο της κυρίας Μικέλας Χαρτουλάρη «Γόνιμη κατεδάφιση» («Τα Νέα», 12-13 Απριλίου 2008, σ. 6/30), με το οποίο αποτιμούσε το Συνέδριο για τον Μ. Καραγάτση (Μουσείο Μπενάκη, 4-5 Απριλίου 2008), είχαμε την εντύπωση ότι γινόταν λόγος για άλλο συνέδριο και όχι για εκείνο που εμείς διοργανώσαμε, προκειμένου να τιμήσουμε τον συγγραφέα, με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή του, μελετώντας το έργο του. Στόχοι του Συνεδρίου, πρέπει να το θυμίσουμε, ήταν η μελέτη του έργου, η τοποθέτησή του στις συντεταγμένες της εποχής, η ερμηνεία του με σύγχρονες επιστημονικές μεθόδους, η αποτίμησή του. Κεντρικό σημείο, η σύζευξη ιδεολογίας και ποιητικής. Αλλά, υπήρξε κατεδάφιση; Λίγη αριθμητική κατ΄ αρχάς, που είναι πάντα ωφέλιμη: στο Συνέδριο έγιναν 24 εισηγήσεις και ένα στρογγυλό τραπέζι με πέντε συγγραφείς. Από τις 29 αυτές τοποθετήσεις, η κυρία Χαρτουλάρη απομόνωσε τέσσερις, για να εξαγάγει το συμπέρασμά της περί «κατεδαφίσεως». Ακόμη και αν ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύει τις εισηγήσεις αυτές είναι ορθός, τίθεται το ερώτημα αν είναι δυνατόν 4 εισηγήσεις επί συνόλου 29 να ορίσουν το στίγμα ενός συνεδρίου. Γόνιμες ήταν βέβαια και οι συγκεκριμένες εισηγήσεις αυτές καθεαυτές, όπως και οι συζητήσεις που προκάλεσαν, αλλά και οι υπόλοιπες εισηγήσεις που στο εν λόγω δημοσίευμα αποσιωπούνται. Το παραπάνω όμως ερώτημα γεννάει και ένα δεύτερο: γιατί άραγε δεν υπάρχει στο δημοσίευμα ούτε ίχνος αναφοράς στις εισηγήσεις εκείνες που αποτιμούσαν θετικά έως και εγκωμιαστικά το έργο του Καραγάτση ή που, οπωσδήποτε, δεν το «κατεδάφιζαν»;

Αν η κυρία Χαρτουλάρη ερμηνεύει σωστά τις 4 εισηγήσεις, εντάσσοντάς τις σε ένα σχέδιο «κατεδάφισης» του Καραγάτση, ας το κρίνουν οι ίδιοι οι εισηγητές. Εμείς πάντως από τη μεριά μας θεωρούμε- και τούτη η ιδέα καθοδήγησε τις επιλογές μας- ότι άλλο πράγμα είναι η απόπειρα κατανόησης του ιδεολογικοπολιτικού στίγματος ενός έργου και άλλο η αισθητική αξιολόγησή του. Και για να το διατυπώσουμε ερωτηματικά και παραδειγματικά: Γιατί η διαπίστωση της Τζίνας Πολίτη ότι στο «10» δεν γίνεται λόγος για εργατική τάξη αλλά για φτωχολογιά αποτελεί κατεδάφιση του Καραγάτση; Ή γιατί η παρατήρηση του Νίκου Καραπιδάκη, ότι «ο Καραγάτσης έβλεπε τη λογοτεχνία του ως μια ευρύτερη παρέμβαση, ανταγωνιστική ως προς τη μαρξιστική ερμηνεία της ιστορίας και της κοινωνίας», κατεδαφίζει το λογοτεχνικό έργο του;

Δεν θέλουμε να ισχυριστούμε ότι στο Συνέδριο δεν διατυπώθηκαν ιδεολογικές- περισσότερο- και αισθητικές αντιρρήσεις, ενστάσεις, επιφυλάξεις για το έργο του Καραγάτση, ούτε ανήκε εξάλλου στις προθέσεις μας η διοργάνωση ενός Συνεδρίου εγκωμιασμού και αγιοποίησης. Θεωρούμε, απεναντίας, ότι όλες αυτές οι συζητήσεις-ενστάσεις πλούτισαν την κατανόηση. Από το σημείο αυτό όμως μέχρι την «κατεδάφιση» υπάρχει μεγάλη απόσταση, που δεν μπορεί εύκολα να την διανύσει κανείς, αν δεν είναι μεροληπτικός κριτής.

Αλλά ακόμη και αν δεχτούμε ότι στόχος του δημοσιεύματος ήταν να εξαρθεί μια συγκεκριμένη προβληματική, πράγμα νόμιμο, η αποσιώπηση των άλλων πτυχών και προσεγγίσεων θεωρούμε ότι αδικεί την προσπάθειά μας και δεν αποτελεί αντικειμενική πληροφόρηση.

Η κυρία Χαρτουλάρη κλείνει το σημείωμά της, συμπερασματικά, με την ακόλουθη επαινετική κρίση για το Συνέδριο και τους διοργανωτές του: «Άρα ο πήχυς γι΄ αυτά τα συνέδρια έχει πλέον ανέβει ψηλά. Πολύ ψηλά». Την ευχαριστούμε. Για να αξιοποιηθεί ωστόσο αυτή η βελτίωση των συνεδρίων, πρέπει να συνοδεύεται και από μια ανάλογη αποτίμησή τους.

Η Οργανωτική Επιτροπή Βαγγέλης Αθανασόπουλος, Δημήτρης Αρβανιτάκης, Γιώργης Γιατρομανωλάκης, Σταύρος Ζουμπουλάκης Και η απάντηση
Ένα σχόλιο είναι πάντα προσωπικό. Δεν είναι- ούτε θέλει να είναι- αντικειμενικό. Αυτό όμως δεν το καθιστά και μεροληπτικό. Πιστεύω ότι η έκδοση των Πρακτικών του Συνεδρίου από το Μουσείο Μπενάκη θα διαλύσει τις παρανοήσεις και τις αμφιβολίες. Και κάτι ακόμα: οι φωνές της αμφισβήτησης δεν εξέφραζαν ποτέ την πλειονότητα· όμως, πάντα χάρη σε αυτές άλλαζαν τα πράγματα.

Μικέλα Χαρτουλάρη