Ημερολόγιο Συνόρων «Οι άμαχοι πλήρωσαν αυτόν τον πόλεμο»

Στο κέντρο του Σαράγεβου δεν βλέπεις πολλές ισλαμικές μαντίλες. Πριν από τον πόλεμο δεν έβλεπες ούτε στις απομακρυσμένες γειτονιές, όπου σήμερα κατοικούν κυρίως εσωτερικοί μετανάστες που ήρθαν στο Σαράγεβο μετά τον πόλεμο. Είναι μια πόλη βαθιά αλλαγμένη. Πολλοί από τους παλαιούς κατοίκους έχουν μεταναστεύσει στη Δύση και επιστρέφουν εδώ σπάνια. Εκείνοι που έμειναν τρέφουν συνήθως παθολογικό μίσος για τις μαντίλες και ειδικά για το ξενόφερτο Ισλάμ. Για τα τζαμιά με αραβικό ρυθμό που χτίζονται με χρήματα της Σαουδικής Αραβίας. Για τους ουαχαμπίτες, τους «έξαλλους αξύριστους» όπως τους αποκαλούν, που ήρθαν εδώ στη διάρκεια του πολέμου.

Το Ημερολόγιο Συνόρων επιστρέφει ξανά στους δρόμους του Σαράγεβου. Εκεί όπου δοκιμάζεται το μέλλον του Ισλάμ αλλά και αυτό των Δυτικών Βαλκανίων. Συναντά ανθρώπους, καταγράφει ιστορίες και συνθήματα πάνω σε τοίχους που κουβαλούν ακόμα τα σημάδια των οβίδων

***

«Το φιλελεύθερο Ισλάμ της Βοσνίας δεν έχει καμία σχέση με το δικό τους», μου λέει ο Νταμίρ Χάτζιτς. Καθόμαστε μαζί σε ένα από τα ωραία εστιατόρια της πόλης, σε μια από τις όχθες του ποταμού Μιλγιάτσκα και μπροστά σε εξαίσια τοπικά πιάτα. Ο Νταμίρ δεν είναι από το Σαράγεβο. Είναι από μια άλλη πόλη της Βοσνίας, το Ντομπόι. Ήρθε στο Σαράγεβο το 1991 ως φοιτητής. Κατέληξε στο μέτωπο, πολεμώντας στο βοσνιακό στρατό ενάντια στους Σέρβους των Μλάντις και Καράτζιτς. Πολλά παιδιά από τη γενιά του Νταμίρ ένιωθαν Γιουγκοσλάβοι. Τώρα προσπαθούν να φτιάξουν τη ζωή τους, πάνω στα ερείπια που άφησε η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Η παρέα του Νταμίρ στο Σαράγεβο αποτελείται από Σέρβους και Κροάτες. Η παλιά συνύπαρξη όμως έχει χαθεί μια για πάντα, λέει. Σε αυτή τη χώρα επικρατούν τώρα η δυσπιστία και η οικονομική εξαθλίωση. «Γιατί έγινε ο πόλεμος στη Βοσνία;», τον ρωτάω. «Γιατί κάποιοι μισούσαν το όνομά μου», απαντά κοφτά. «Πρέπει να είναι τρομακτικό πράγμα ο πόλεμος», του λέω προεξοφλώντας μια καταφατική απάντηση. «Πιστεύω ότι είναι η φυσιολογική κατάσταση του ανθρώπου», απαντά με ήρεμο ύφος. Τον κοιτάω αμήχανα ενώ μου αφηγείται πώς τραυματίστηκε δυο φορές και σώθηκε, ως εκ θαύματος, από τον θάνατο. Ίσως όσοι έχουν αντικρύσει τον θάνατο αντιμετωπίζουν τον πόλεμο ως «φυσιολογική κατάσταση». «Αυτόν τον πόλεμο δεν τον πλήρωσαν οι στρατιώτες», προσθέτει ο Νταμίρ. «Τον πλήρωσαν, κυρίως, οι άμαχοι»…

***

Εκείνη τη στιγμή βλέπω από το παράθυρο του εστιατορίου μια γαμήλια τελετή. Μπροστά στο τζαμί ο γαμπρός και η νύφη. Λαμπερή και χαλαρή αυτή, με τα μαλλιά λυμένα, χωρίς την ισλαμική μαντίλα, αστειεύεται με τον γαμπρό και τους γύρω της. Είναι μια σκηνή ασυνήθιστη για το Ισλάμ εκτός Βαλκανίων. Όπως είναι και το οινόπνευμα που ρέει άφθονο. Ταυτόχρονα όμως οι ισλαμικές μαντίλες πολλαπλασιάζονται στους δρόμους της πόλης. «Τους φανατικούς ισλαμιστές τούς έφερε εδώ ο πόλεμος», λέει ο Νταμίρ. Ο αριθμός τους δεν είναι μεγάλος. Η επιρροή τους όμως είναι επίφοβη. Διαθέτουν πολλά χρήματα, τα οποία παίρνουν κυρίως από τη Σαουδική Αραβία. Και ισχυρούς φίλους ανάμεσα στους Βόσνιους (μουσουλμάνους) πολιτικούς. Οι «έξαλλοι αξύριστοι» θεωρούν αμαρτωλό και σκανδαλώδες το φιλελεύθερο Ισλάμ των Βαλκανίων. Η ρητορική τους θυμίζει εκείνη της Χαμάς ενώ ονειρεύονται τη δημιουργία ισλαμικού κράτους στην καρδιά της Ευρώπης. «Για την ώρα», λέει ο Νταμίρ, «δεν έχουν καμία πιθανότητα να πετύχουν. Προσπάθησαν πολύ αλλά τα αποτελέσματα ήταν πενιχρά. Παρ΄ όλ΄ αυτά, εάν η Βοσνία διαλυθεί και η οικονομική εξαθλίωση παραμείνει, η επιρροή τους θα αυξηθεί πολύ». Μια κοινωνία πληγωμένη, σε κρίση οικονομική και ταυτότητας, εύκολα παραδίδεται στους φανατικούς. «Πώς βλέπεις το μέλλον;», ρωτάω τον Νταμίρ. «Στην Ευρωπαϊκή Ένωση ή στο βαθύ σκοτάδι» απαντά.

***

Αποχωρίζομαι τον Νταμίρ και κατευθύνομαι προς το Ιstocno Sarajevo. Πρόκειται για τα προάστια της πόλης όπου κατοικούν οι Σερβοβόσνιοι. Εδώ αρχίζουν τα όρια της «Ρεπούμπλικα Σρπσκα». Ο ταξιτζής μού δείχνει το αόρατο σύνορο που χωρίζει τους Βόσνιους (μουσουλμάνους) από τους Σερβοβόσνιους. Είναι η οδός «Dobrinja». Στη σερβική πλευρά, σε ένα εμπορικό κέντρο, συναντώ τη Σούντσιτσα και τη Μιργιάνα. Είναι και οι δυο φοιτήτριες. Η Σούντσιτσα σπουδάζει νομική στο Πάλε, την πρωτεύουσα των Σερβοβοσνίων. Η Μιργιάνα δημοσιογραφία στο Πανεπιστήμιο του Σαράγεβου. Επειδή στο Πάλε δεν υπάρχει τμήμα δημοσιογραφίας, μου εξηγεί. Παραπονιέται ότι επειδή είναι Σέρβα υφίσταται διακρίσεις από τους μουσουλμάνους καθηγητές. Και οι δυο τους έχουν ζήσει τον πόλεμο ως μικρά παιδιά. Θυμούνται, λένε, την έλλειψη του φαγητού και τις βόμβες που τους έριχναν οι μουσουλμάνοι. Ο πατέρας της Μιργιάνας πολεμούσε με τον σερβοβοσνιακό στρατό. Τραυματίστηκε βαριά και πέθανε πριν από λίγα χρόνια… «Γιατί έγινε ο πόλεμος;», ρωτάω. Οι απαντήσεις που μου δίνουν είναι μπερδεμένες. «Γιατί οι μουσουλμάνοι ήθελαν να μας καταπιέσουν», είναι μια από τις απαντήσεις. «Φταίνε οι πολιτικοί», είναι μια άλλη. «Μήπως ξέρετε τα ονόματα αυτών των πολιτικών;», τους ρωτάω. «Δεν θυμάμαι, ήμουν μικρή τότε», απαντά η Μιργιάνα… «Πιστεύω ότι για τον πόλεμο όλοι είμαστε ένοχοι στον ίδιο βαθμό. Ας πάψουν επιτέλους να μας αποκαλούν εγκληματίες όλη την ώρα»…

***

Η Σούντσιτσα και η Μιργιάνα γεννήθηκαν στο Σαράγεβο. Έφυγαν από εκεί λόγω του πολέμου. Σήμερα ζουν σε ένα χωριό κοντά στο Σαράγεβο, το Βοϊκοβίτσι. Στο Σαράγεβο πάνε συχνά για ψώνια και διασκέδαση. Έχουν μουσουλμάνους φίλους αλλά μόνο για κουβέντα στις καφετέρειες. Μιλάνε για τα ρούχα, τα αγόρια, τη μουσική. Τίποτα παραπάνω. Ποτέ για τα πολιτικά και τον πόλεμο. Δεν προσκαλούν μουσουλμάνους φίλους στο σπίτι. Ούτε εκείνοι το κάνουν. «Εάν συνέβαινε να ερωτευτείτε έναν μουσουλμάνο τι θα κάνατε;», ρωτάω. Με κοιτούν με σχεδόν τρομαγμένο ύφος. «Αυτό δεν θα γίνει ποτέ!», απαντούν. Επειδή έχουμε διαφορετικές νοοτροπίες και θρησκείες, συνεχίζουν, αλλά προπαντός γιατί η η κοινωνία δεν θα δεχόταν ποτέ κάτι τέτοιο. Λέω τότε την ιστορία του Μλάντε, ενός Σέρβου από το Σαράγεβο που πολέμησε ενάντια στους Σέρβους του Μλάντιτς. «Εκείνος πρέπει να είναι τρελός», αντιδρούν. «Πώς είναι δυνατόν να πολεμάς ενάντια στον λαό σου;»…

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com