Ρεμπέτικο: από το περιθώριο στο μαζικό

Πίσω από τους μύθους για το «περιθωριακό» ρεμπέτικο διεισδύει η παράσταση-αφιέρωμα «Σαν τραγούδι μαγεμένο» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, με τον Γιώργο Νταλάρα
«Το ρεμπέτικο είναι ένα ευρύ μουσικό γένος. Δεν είναι είδος, είναι γένος. Που έχει πολλές καταβολές, περιλαμβάνει πολλά μουσικά είδη και έχει αποδοθεί από άπειρες ορχήστρες. Υπάρχουν ηχογραφημένα ντοκουμέντα με τουλάχιστον 200 μορφές ορχήστρας …».

Όταν έχεις απέναντί σου τον Γιώργο Νταλάρα, τον Παναγιώτη Κουνάδη και τον Λευτέρη Παπαδόπουλο, η συζήτηση για το ρεμπέτικο μπορεί να μη σταματήσει ποτέ. Το ίδιο και οι μουσικές .

«Σαν τραγούδι μαγεμένο» λέγεται το αφιέρωμα στο ρεμπέτικο που θα «αφηγηθεί» ο Γιώργος Νταλάρας επί πέντε βράδια στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (στο πλαίσιο της σειράς «Γέφυρες»), έχοντας δίπλα του τους Μπάμπη Στόκα, Σοφία Παπάζογλου, Ζαχαρία Καρούνη καιΑσπασία Στρατηγού. Από τις 14 Φεβρουαρίου γνωστά αλλά και άγνωστα τραγούδια- που βγαίνουν από το τεράστιο αρχείο του μετρ του είδους, Παναγιώτη Κουνάδη- θα φτάσουν στο κοινό με μια διαφορετική παράσταση, που σκηνοθετεί ο Σωτήρης Χατζάκης και όπου φωνές και ηθοποιοί θα διανύσουν μια διαδρομή από τα τέλη του 1 9ου μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα. Πρόκειται για συλλογική δουλειά σε κείμενα Γιώργου Σκαμπαρδώνη και, εκτός από το καθαρά τραγουδιστικό μέρος, θα έχει και οκτώ μονόπρακτα που θα ζωντανέψουν οι ηθοποιοί Τάνια Τρύπη (υποδύεται τη Μαρίκα Νίνου), Άρτο Απαρτιάν (Μάρκος Βαμβακάρης), Νίκος Αλεξίου (Βασίλης Τσιτσάνης), Μάνος Σειραγάκης (Γιάννης Παπαϊωάννου) και Έκτορας Καλούδης (Λουκάς Νταράλας).

«Κάθε φορά που προσεγγίζω αυτό το τραγούδι», έλεγε ο Γιώργος Νταλάρας, «έχω τη χαρά να μαθαίνω και κάτι καινούργιο. Όμως δεν είναι μόνον αυτός ο λόγος που θέλησα να μπω ξανά στη διαδικασία. Ξέρω ότι το ρεμπέτικο το έφτιαξαν οι παρέες. Η αγάπη. Και ο πόνος. Και υπάρχει και κάτι αντιφατικό σ΄ αυτή την ιστορία: ενώ θεωρείται περιθωριακό είδος, είναι ταυτόχρονα άκρως μαζικό και επαναστατικό. Είναι και ένα παγκόσμιο τραγούδι: κάθε Έλληνας που έφευγε από την Αλεξάνδρεια, τη Σμύρνη, την Κωνσταντινούπολη, την Αμερική κουβάλαγε το ταξιδιωτικό του έγγραφο, το τραγούδι».

Στο αφιέρωμα «Σαν τραγούδι μαγεμένο» ο Παναγιώτης Κουνάδης υπογράφει την έρευνα και την επιλογή του αρχειακού υλικού, ο Λευτέρης Παπαδόπουλος συνέβαλε με τη δική του εμπειρία και γνώση, ως δημιουργός που έπαιξε ουσιαστικό ρόλο στη συνέχιση του είδους, ρίχνοντας γέφυρες μεταξύ ρεμπέτικου και λαϊκού. «Δεν είναι τυχαίο το ότι για το ρεμπέτικο έχουν γραφεί πολλά περισσότερα βιβλία απ΄ ό,τι για τον Σεφέρη ή τον Ελύτη», έλεγε. «Μας δένει κυτταρική μνήμη με αυτό το τραγούδι. Παιδί νέο ήμουν όταν άκουσα πρώτη φορά τη “Φραγκοσυριανή” και αμέσως αισθάνθηκα ότι με αφορούσε. Και πράγματι, σηκώθηκα και το χόρεψα».

Τα σκηνικά της παράστασης φέρουν την υπογραφή της Έρσης Δρίνη, τα κοστούμια του Γιάννη Μετζικώφ, οι φωτισμοί του Αντώνη Παναγιωτόπουλου.

ΙΝFΟ

Στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (Βασ. Σοφίας και Κόκκαλη, τηλ.
210-7282.333) στις 14, 15, 16, 18 και 19 Φεβρουαρίου, στις 21.00.

«Το χασίς ήταν ελεύθερο»

Χασικλίδικο. Περιθωριακό. Απαγορευμένο… Τους μύθους που συνοδεύουν το τραγούδι που μας ήρθε από τα μικρασιατικά παράλια και μεταφυτεύθηκε στον Πειραιά μετά την καταστροφή της Σμύρνης, ήρθε χθες να καταρρίψει ο ερευνητής, συγγραφέας και συλλέκτης Παναγιώτης Κουνάδης. «Το ρεμπέτικο δεν ήταν τόσο περιθωριοποιημένο όσο νομίζουμε. Ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄ ήταν λάτρης του αμανέ, γι΄ αυτό και του άρεσε να κατεβαίνει στου Ψυρή. Τα πρώιμα ρεμπέτικα της Σμύρνης, όπως το “Τίκι Τίκι Τακ” ακούστηκαν το 1908 στην ενθρόνιση του βασιλιά της Αγγλίας από την Εστουδιαντίνα Σμύρνης, που γύριζε τότε τις Αυλές της Ευρώπης. Και το χασίσι, που ήταν διαδεδομένο στους κύκλους των μουσικών και των οπαδών του είδους, δεν ήταν απαγορευμένο μέχρι το 1936. Το απαγόρευσε ο Μεταξάς, αφού πλήρωσε αποζημιώσεις στους αγρότες παραγωγούς, γιατί η αγροτιά από αυτό ζούσε».