Μπίζνες πίσω από τη φιλανθρωπία

ΜΕ ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΙΚΟ ΤΟΥ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ,
Ο ΜΑΤΙΕ ΓΙΟΥΝΓΚ ΚΑΤΑΔΕΙΚΝΥΕΙ ΟΤΙ
Η ΤΡΥΠΑ ΠΟΥ ΑΝΟΙΞΕ Ο ΙΝΔΙΚΟΣ ΩΚΕΑΝΟΣ
ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΙΕ ΖΩΕΣ ΚΑΙ ΑΓΑΘΑ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΜΙΑ
ΑΒΑΣΤΑΧΤΗ ΠΛΗΓΗ, ΑΛΛΑ Η ΥΠΟΣΧΕΣΗ
ΜΙΑΣ ΑΠΕΡΑΝΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ
ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ
Κοιτούσα τον τίτλο και δεν πίστευα στα μάτια μου. Οκτάστηλος. Στην πιο σοβαρή εφημερίδα του Μοντρεάλ: «Ζήτω η ζωή!», 27 Δεκεμβρίου 2005. Την επόμενη μέρα του παλιρροϊκού κύματος που σάρωσε κυριολεκτικά τις ακτές της Ινδονησίας και προκάλεσε θύματα και υλικές καταστροφές σ΄ όλες τις χώρες που περιβάλλουν τον Ινδικό Ωκεανό. Τι θα πει «Ζήτω η ζωή!»; Δεν ήταν μέρα πένθους; Ποιος έβγαλε τούτη την άγρια κραυγή χαράς; Ποια ζωή; Ποιων η ζωή; Ποιο κοινό συναίσθημα προσπαθούσε να εκφράσει (διάβαζε, να κατευθύνει) η εφημερίδα;

Την απορία μου την έλυσε τις προάλλες το μυθιστόρημα του Μathieu Jung το οποίο μεταφράζω ελεύθερα Τρικυμία στην ψυχή. Άγνωστος ο συγγραφέας, άγνωστος ο εκδότης. Τι σημασία έχει; Το μόνο που μετράει είναι ότι πρόκειται ίσως για το μοναδικό μυθιστόρημα που τόλμησε να γελοιοποιήσει την εικόνα του αλτρουισμού, της φιλανθρωπίας και της συμπόνιας που προσπάθησε να φτιάξει για τον εαυτό της η διεθνής λεγόμενη κοινότητα με την ευκαιρία τούτου του αποκαλυπτικού τσουνάμι.

Ο θρίαμβος
Γιατί ενώ δεν είχαν περάσει ακόμα ούτε είκοσι τέσσερις ώρες από το συλλογικό δράμα, είχαμε αρχίσει κιόλας να υμνούμε τη ζωή. Μα, θ΄ αναρωτηθεί ο καθένας, δεν πρέπει να προσβλέπουμε διαρκώς στον θρίαμβο της ζωής; Σίγουρα. Αλλά στη συγκεκριμένη περίπτωση η φράση μιλούσε για τη ζωή της ζωής και όχι για τη ζωή των ζωντανών ανθρώπων. Επαναλάμβανε αυτό που κάνουν τα δέντρα και τα μυρμήγκια χωρίς να αισθάνονται την ανάγκη να προσφύγουν στη ρητορική τέχνη. Πρώτον, λοιπόν, ο συντάκτης της εφημερίδας, μπροστά σ΄ ένα συνταρακτικό για την ανθρωπότητα συμβάν, έγραψε μιαν ασύλληπτη κοινοτοπία. Προορισμένη να διαβαστεί από μερικές χιλιάδες αναγνώστες. Κι εδώ βρίσκεται νομίζω το δεύτερο ατόπημα. Τούτοι οι πελάτες που πλησίαζαν εκείνο το πρωινό στο κιόσκι των εφημερίδων, τούτοι οι άνθρωποι που βρίσκονταν στο άλλο άκρο της Γης σε σχέση με τον Ινδικό Ωκεανό, συνέχιζαν τις καθημερινές τους κινήσεις, πιστοί στις συνήθειές τους. Ζούσαν. Μόνο που σήμερα κάποιος τους το διατυμπάνιζε.

Μια διαπεραστική φωνή έφτανε από τα κατάβαθα του σύμπαντος στο αυτί του καθενός: εσύ ζεις, έσο πανευτυχής, ζήτω η ζωή! Όταν όμως συλλυπούμαστε φιλικά μας ή συγγενικά μας πρόσωπα, δεν λέμε «ζωή σε μένα»! Το «ζωή σε σας» που προφέρουμε, χαμηλώνοντας τον τόνο της φωνής μας, σημαίνει ότι συμμετέχουμε στο πένθος τους, ότι ακριβώς συλλυπούμαστε, ότι μας άγγιξε κι εμάς όπως κι αυτούς, έστω και στιγμιαία, η φτερούγα του θανάτου. Το δεύτερο συμπέρασμα που έβγαλα λοιπόν μπροστά στον οκτάστηλο τίτλο ήταν ότι επικροτούσε την ασέβειά μας, διασφάλιζε την απάθειά μας, πρόσφερε ακόμα ένα επιχείρημα στον ήδη ακατάσχετο και ακαταμάχητο ναρκισσισμό μας.

Μέχρι που διάβασα το μυθιστόρημα του Ματιέ Γιουνγκ, δεν μπορούσα να φανταστώ ότι εκείνη η δημοσιογραφική ιαχή έκρυβε κάτι άλλο πέρα από την ανικανότητα των κοινωνιών μας να ξεχάσουν για λίγο τον εαυτό τους μπροστά στη μήνι των ουρανών και μπροστά στην οδύνη του αλλουνού. Αλλά δεν θα μπορούσε να είναι κι αλλιώς: Η σκέψη αναπτύσσεται παρακινούμενη από τα φαινόμενα. Μπορεί σίγουρα να καυχιέται ότι τα καταλαβαίνει κι ότι συνδιαλέγεται μαζί τους. Μόνον όμως η τέχνη έχει

Μatthieu Jung

LA VΑGUΕ A L΄AME

ΕΚΔ. SCΑLΙ, 2007, ΣΕΛ.
254, ΤΙΜΗ: 18 ΕΥΡΩ

πρόσβαση στον πυρήνα της ύπαρξης, σ΄ εκείνον τον σκοτεινό και απέραντο χώρο όπου τα φαινόμενα ζυμώνονται και παίρνουν μορφή πριν έρθουν στο φως της ημέρας. Με δυο λόγια, σ΄ εκείνο το «Ζήτω η ζωή!» υπέβοσκε μία αλήθεια, μία πραγματικότητα που ήταν αδύνατο να συλληφθεί και να διατυπωθεί εάν δεν έπεφτε πάνω της ο προβολέας του μυθιστορήματος.