Η αλήθεια καιροφυλακτεί

«ΦΑΝΤΑΖΟΜΑΙ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ ΝΑ ΚΑΙΡΟΦΥΛΑΚΤΕΙ
ΣΤΗ ΓΩΝΙΑ ΜΕΧΡΙ ΝΑ ΠΛΗΣΙΑΣΕΙ
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ- ΕΤΟΙΜΗ ΝΑ ΤΟΝ
ΧΤΥΠΗΣΕΙ ΚΑΤΑΚΕΦΑΛΑ». ΕΙΝΑΙ Η ΑΛΗΘΕΙΑ
ΟΝΤΩΣ ΦΙΛΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ,
ΟΠΩΣ ΑΠΟΦΑΣΙΣΕ ΓΙΑ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟ ΜΑΣ
Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΚΑΙ ΣΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ
Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ;
Πόσο φιλική για τον άνθρωπο μπορεί να είναι η αλήθεια της εντροπίας, η επιστημονική σύλληψη ενός σύμπαντος καταδικασμένου να καταστραφεί από την αύξηση της θερμότητας; Κι αν η επιστημονική μας ηθική είναι όντως τοποθετημένη στην πλευρά της αλήθειας, ώς πότε θα αντέξει να στέκεται στα πόδια της η ιδέα ότι ο άνθρωπος δεν θα πάψει να υπάρχει, αντίληψη στην οποία οικοδομήθηκε ο ανθρωπισμός μας;

Κι αν η αλήθεια είναι πως ο πόλεμος δεν είναι μια ακραία παρεκτροπή της ανθρώπινης κατάστασης; Αν η αλήθεια είναι πως οι βόμβες και η καταστροφή δεν οφείλονται στη βλακεία και στην ανικανότητα των πολιτικών αλλά είναι μια φυσιολογική αντίδραση στην ακινησία της ειρήνης; Μια αντίδραση ανάλογη με αυτή των μυών του σώματος οι οποίοι όταν μείνουν για καιρό ακίνητοι παράγουν τοξίνες από τις οποίες πρέπει να απαλλαγούν με την άσκηση; Κι αν η αλήθεια είναι πως η νοημοσύνη μας είναι γενετικά προσδιορισμένη; Αν η επιστήμη αποδείξει πως υπάρχει μια φυλετική κληρονομικότητα η οποία καθορίζει στο ογδόντα τοις εκατό «αυτό που είμαστε», τότε τι κάνουμε; Κλείνουμε τα μάτια μας σκανδαλισμένοι, γυρνάμε την πλάτη μας σ΄ αυτήν την αλήθεια η οποία υπονομεύει όλο το οικοδόμημα της ανθρώπινης ισότητας; Η υπόθεση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο αν σκεφτούμε πως το οικοδόμημα της ισότητας, όπως και η ευμάρεια, η αξιοπρέπεια, η ηθική υπεροχή του ατόμου στηρίχτηκαν στο αξίωμα που έθεσαν η Αναγέννηση και ο Διαφωτισμός πως όλα αυτά «ωφελούνται από τον καθορισμό της αλήθειας και από τη διαρκή ανακάλυψη νέων αληθειών».

«Κατά τη γνώμη μου η αλήθεια έχει μέλλον. Κατά πόσον έχει και ο άνθρωπος, αυτό δεν είναι τόσο σαφές. Όμως δεν γίνεται να μην έχω άποψη για το ποιο από τα δύο είναι το σημαντικότερο».

Με αυτή την αινιγματική φράση κλείνει ο κύκλος των πέντε διαλέξεων του Τζορτζ Στάινερ που συγκεντρώνονται στον τόμο Η νοσταλγία του απόλυτου. Εκφωνήθηκαν από το καναδικό ραδιόφωνο στο πλαίσιο του κύκλου των διαλέξεων Μassey το 1974 και αναφέρονται στις μεγάλες κατευθυντήριες γραμμές που οδηγούν τη δυτική σκέψη στην εποχή μας. Τριάντα τέσσερα χρόνια μετά ο ορθολογισμός μας, ακόμη κι αν δεν έχει μπει στον θάλαμο της εντατικής, απαιτεί συστηματική ιατρική παρακολούθηση και θεραπεία και το «ειρηνικό μέλλον της ανθρωπότητας» μοιάζει με εκείνες τις ξύλινες αποστροφές των πολιτικών που δεν πείθουν ούτε τους ίδιους.

Η δύναμη των εκκλησιών, εξάλλου, στον δυτικό κόσμο μοιάζει να έχει ανακάμψει προ πολλού κι αν το 1974 κανείς πρόεδρος της Γαλλίας, όσο ευλαβής κι αν ήταν, δεν θα τολμούσε να αμφισβητήσει την εκκοσμίκευση της Δημοκρατίας την οποία εκπροσωπούσε, σήμερα ο Νικολά Σαρκοζί το κάνει με όλη του την άνεση.

George Steiner

Η ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ ΤΟΥ ΑΠΟΛΥΤΟΥ

ΜΤΦ. ΠΑΛΜΥΡΑ ΙΣΜΥΡΙΔΟΥ, ΕΚΔ. ΑΓΡΑ, ΣΕΛ. 112, ΤΙΜΗ: 12 ΕΥΡΩ