Αιχμάλωτοι του ανελέητου πάθους

«ΑΛΛΑ ΟΜΩΣ ΤΙ ΕΓΙΝΕ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ;… ΟΙ
ΕΡΑΣΤΕΣ ΖΟΥΝ ΚΑΙ ΒΑΣΙΛΕΥΟΥΝ. ΟΣΟ
ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΣΤΩ ΚΙ ΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΟ, ΕΝΑ ΞΕΧΑΣΜΕΝΟ
ΔΑΚΤΥΛΟΓΡΑΦΟ ΤΟΥ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΥ
ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΜΟΥ, ΤΟΤΕ Η ΑΥΘΟΡΜΗΤΗ,
ΤΥΧΕΡΗ ΑΔΕΛΦΗ ΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΓΙΑΤΡΟΣ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ
ΤΗΣ ΖΟΥΝ ΑΓΑΠΗΜΕΝΟΙ»
Aυτή είναι μία εκδοχή του ανοικτού τέλους της εκπληκτικής Εξιλέωσης του Ίαν ΜακΓιούαν, (Εκδ. Νεφέλη), που θα δούμε την επόμενη εβδομάδα. Σε μια εναλλακτική εκδοχή του, οι εραστές κινδυνεύουν να χαθούν πρόωρα: ο εργατικής καταγωγής και συκοφαντημένος για το έγκλημα του βιασμού ανήλικης Ρόμπι Τέρνερ να πεθάνει από σηψαιμία στους αμμόλοφους του Μπρε, μια μέρα πριν από την εκκένωση του βρετανικού στρατού, τον Ιούνιο του 1940. Και η αριστοκράτισσα Σεσίλια Τάλις, από βόμβα στον σταθμό του μετρό στο Μπάλαμ, τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου.

Στάλα έλεος από τον «ασυγχώρητο συγγραφέα». Μονάχα ο φόβος και η τυφλή εμμονή του να αποκαταστήσει «την ιστορική τάξη» των γεγονότων, μεταξύ φαντασίωσης και πραγματικότητας, αλήθειας και ψεμάτων, ένοχων μυστικών, ανάμεσα σε αλληλοεπικαλυπτόμενες μνήμες, φαντάσματα και επινοήσεις, ασυγχώρητες λέξεις που απειλούν με τα λιγοστά τους γράμματα και την απροκάλυπτη σάρκα τους («στα όνειρά μου φιλώ το…, το γλυκό υγρό… Στις σκέψεις μου σου κάνω έρωτα όλη μέρα», γράφει το σημείωμα του Ρόμπι) το εποικοδόμημα αιώνων.

Η oριστική ευθύνη
Κάποιος πρέπει να αναλάβει την «οριστική ευθύνη» προτού ο Ρόμπι, «η ζωντανή απόδειξη μιας εξισωτικής αρχής» (από γιος οικονόμου γιατρός) διεμβολίσει τη μεμβράνη της περίκλειστης αστικής ισορροπίας (προάγγελος του άλλου μεγάλου ανατροπέα, του επερχόμενου πολέμου), ακόμη κι αν πρέπει να περιμένει μέχρι «να αποκριθούν τα γεγονότα στην πρόκληση» της συγγραφής, ώστε να αποκατασταθεί αυτή η «μορφή τηλεπάθειας που είναι η ιστορία: σύμβολα στο χαρτί, σκέψεις και συναισθήματα κατευθείαν στο μυαλό του αναγνώστη».

Ποιος άλλος εκτός από τον συγγραφέα, θα πείτε. Ναι, αλλά όχι ο υπογραφόμενος κι αριστοτέχνης του είδους Ίαν ΜακΓιούαν, αλλά η ραδιούργα συγγραφική του περσόνα, η 13χρονη Βριώνη Τάλις, που με το δικαίωμα του επίδοξου (αρχικά και συνέχεια εμπράκτως) συγγραφέα, θα παγιδέψει στη ματιά της και θα εγκλωβίσει στην ερμηνεία της τις ζωές των άλλων. Η πραγματικότητα θα αποδειχθεί αναιμική κι ανυπεράσπιστη μπροστά στην ευρηματική κατασκευή, στο πείσμα και την παντοδυναμία του αφηγητή. Τι κι αν η «ασυγχώρητη» Βριώνη δεν είδε ποτέ την εγκληματική πράξη για την οποία κατηγόρησε ως δράστη τον εραστή της αδελφής της; «Ήξερε ότι αυτός ήταν»! Με τις αναγκαίες αντιμεταχωρήσεις βεβαίως!

Άλλα είδε
Γιατί εκείνο που είχε πράγματιδει, είναι η εξαίσια ερωτική σκηνή της αδελφής της με τον Ρόμπι στη βιβλιοθήκη της βικτωριανής έπαυλης, η μεταμόρφωσητων δύο παιδικών φίλων σε ανυπόκριτους εραστές, η συγκλονιστική (αφηγηματικά) αναγνώρισησωμάτων και ψυχών, λίγο προτού αρχίσουν να κάνουν έρωτα, «κοιτώντας την άβυσσο… την πλαγιά που κατηφόριζε ανάμεσα στα σύννεφα» εκεί όπου θα έπεφταν χέρι χέρι, αν κάποιος δεν έμπαινε στο δωμάτιο, αποκολλώντας τους βάναυσα. Κανένα έλεος για τον αφηγητή!

Γιατί; Δεν θα υπαναχωρήσει. Υπαναχώρηση κι ενδεχόμενη αποκάλυψη της αλήθειας θα σημάνει αφανισμό. Με άλλα λόγια, τέλος της ιστορίας. Θα την προλάβει ο πόλεμος, η Ιστορία, θέτοντας στο δεύτερο μέρος του μυθιστορήματος τα δικά του ανελέητα μέτρα και μεγέθη. Η ατομική περιπέτεια υποχωρεί- αλλά δεν αφανίζεταιμπροστά στη συλλογική. Με κοινό γνώμονα την απειλή του αφανισμού, ο έρωτας «δένει» κι επιμένει παρά τον χωρισμό του ζευγαριού. Στην καμένη γη, η Βριώνη ενηλικιώνεται, μεταμφιέζεται σε μαθητευόμενη νοσοκόμα, έχοντας- όπως και η αδελφή της Σεσίλια- ξεκόψει από οικογένεια και παλιούς φίλους και διατηρώντας το μοναδικό πράγμα που της διασφαλίζει τη συνέχεια – τη συγγραφή.

Ιan ΜcΕwan

ΕΞΙΛΕΩΣΗ

ΜΤΦ. ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΚΑΡΠΕΛΟΣ, ΕΚΔ.
ΝΕΦΕΛΗ, 2002, ΣΕΛ.
395, ΤΙΜΗ: 18,50 ΕΥΡΩ