«Παραμένουμε πιστοί στην παραδοσιακή, χειροποίητη, παραγωγή του λαδιού. Όπως και τον παλιό καλό καιρό, οι ίδιες μυλόπετρες- τα λιθάρια συνεχίζουν και σήμερα να γυρίζουν και να λειώνουν τις ελιές. Μας αρέσει ο θαυμασμός των επισκεπτών μας την ώρα που μας παρακολουθούν να δουλεύουμε. Είναι σαν να δίνουμε τη δική μας θεατρική παράσταση!».
Τα γαϊδουράκια κουβαλούν τα τσουβάλια με τις ελιές, οι ελαιοπαραγωγοί της Μεσσηνιακής Μάνης τα ξεφορτώνουν στο Σταυροπήγιο Αβίας. Εκεί, στο παλιό, πέτρινο λιοτρίβι ο χρόνος έχει… σταματήσει στο 1885, οπότε άρχισε να λειτουργεί.
«Επεξεργαζόμαστε τον καρπό της ελιάς με τα λιθάρια της παλιάς εποχής. Τον αλέθουν οι μυλόπετρες, γίνεται πολτός, αυτό που λέμε “χαμούρι”. Αυτήν ακριβώς τη λειωμένη ελιά ο “καραβοκύρης” (ο εργάτης) τη βάζει στις τσαντίλες (πάνινα σακιά από κοκκοφοίνικα), που συμπιέζονται από πρέσα, οπότε πλέον, ύστερα από κάθε στάμα (πίεση), το λάδι
«ΣΥΝΤΑΓΗ» 190 ΕΤΩΝ
Άφησαν την Αθήνα για να κρατήσουν ζωντανή μια παράδοση που κρατάει από το 1817
τρέχει μέσα απ΄ τα σακιά…», λέει στα «ΝΕΑ» ο κ. Σωτήρης Μαρίνης, ο οποίος από το 1997 είναι συνέταιρος στη μικρή οικογενειακή ελαιουργική επιχείρηση του Γιώργου Σκαρπαλέζου. Ο κ. Μαρίνης βρίσκεται στον χώρο του «πολιτισμού του λαδιού» εδώ και οκτώ χρόνια, από «μετεγγραφή» όπως λέει. Μεσσήνιος στην καταγωγή- από την Κυπαρισσία- πριν από περίπου είκοσι χρόνια εγκατέλειψε οικογενειακώς την Αθήνα και τη δουλειά του ως μηχανολόγος μηχανικός. Εγκαταστάθηκε στην Καλαμάτα σε μία περίοδο που η πόλη ζούσε την «πολιτιστική της άνοιξη». Έφτιαξε λοιπόν μια εξαιρετικά επιτυχημένη μουσική σκηνή και λίγο αργότερα έστησε το Ανοιχτό Θέατρο Καλαμάτας, όπου φιλοξενήθηκαν σημαντικές παραστάσεις και συναυλίες. Όλα αυτά, όμως, δεν ήταν αρκετά για τον ανήσυχο Σωτήρη Μαρίνη και έτσι πριν από οκτώ χρόνια έγινε συνέταιρος στο παραδοσιακό λιοτρίβι του Γιώργου Σκαρπαλέζου στο Σταυροπήγιο – ένα χωριουδάκι της Μεσσηνιακής Μά νης, περίπου μισή ώρα μακριά από την Καλαμάτα.
Στο παραδοσιακό ελαιοτριβείο, για να βγάλουν 60-80 τόνους λαδιού ετησίως πρέπει πρώτα να τους… βγει το δικό τους λάδι- η παλιά διαδικασία παραγωγής, σύμφωνα με τον κ. Μαρίνη, είναι για τα σημερινά δεδομένα υπερβολικά χρονοβόρα. «Σε μία ώρα εμείς επεξεργαζόμαστε 500 κιλά ελιάς και βγάζουμε 100 λίτρα λαδιού. Στο ίδιο διάστημα, το σημερινό, αυτόματο λιοτρίβι δουλεύει με 5.000
κιλά καρπό και παράγει 1.000 λίτρα, αντίστοιχα. Αρκούν μόλις δύο εργάτες για το μηχάνημα, την ώρα που εμείς, συνολικά 7 άτομα, δουλεύουμε έως και 16 ώρες την ημέρα…». Τον κόπο τους ωστόσο, όπως λέει, δεν τον λογαριάζουν.
Χωρίς χημικά
«Εμείς το απολαμβάνουμε, όταν βλέπουμε καθημερινά μπροστά στα μάτια μας το λάδι μας να τρέχει. Μας μένει, επίσης, και η ηθική ικανοποίηση ότι με αυτόν τον παραδοσιακό τρόπο παραγωγής η ποιότητα του προϊόντος μας είναι καλύτερη. Χωρίς τριβές, υψηλές θερμοκρασίες ή χημικά πρόσθετα όπως γίνεται στις σύγχρονες βιομηχανίες, το άθερμο αυτό λάδι διατηρεί όλα τα θρεπτικά και οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του. Είναι πραγματικά ένας φρουτοχυμός ελιάς, 100% φυσικός, κυριολεκτικά τον πίνεις στο ποτήρι. Εμείς κάθε πρωί αυτό κάνουμε, πίνουμε από ένα σφηνάκι, το καλύτερο δυναμωτικό!», λέει χαρακτηριστικά ο κ. Μαρίνης. Το λάδι των Σκαρπαλέζου- Μαρίνη έχει περάσει τα ελληνικά σύνορα. Το 40% της ετήσιας παραγωγής διατίθεται στη Γερμανία και την Ελβετία. Το υπόλοιπο φτάνει σε εγχώρια- και στην Αθήνα- καταστήματα ντελικατέσεν, βιολογικών προϊόντων και υγιεινής διατροφής. Εκτός κι αν προτιμήσει κανείς να το δοκιμάσει επιτόπου, στο επισκέψιμο για το κοινό παλιό λιοτρίβι. Πέρα από την παραδοσιακή διαδικασία παραγωγής λαδιού, οι επισκέπτες απολαμβάνουν και το λαδωμένο καρβέλι και τις τηγανητές πατάτες που τους φιλεύει η γιαγιά της οικογένειας Σπαρπαλέζου…
Για εφτά γενιές…
ΕΦΤΑ ολόκληρες γενιές μετρά η οικογενειακή παράδοση του Γιώργου Σκαρπαλέζου. «Από το 1817 την ξεκίνησε προγιαγιά μας, από τότε μονίμως κάποιος τη συνέχιζε», θυμάται η κ. Χριστίνα Σκαρπαλέζου, η μεγαλύτερη από τις τρεις κόρες της οικογένειας. Όπως και ο σημερινός συνέταιρος του πατέρα της στο λιοτρίβι Σ. Μαρίνης, έτσι και εκείνη άφησε πίσω της την Αθήνα και τη δουλειά της- βοηθός μικροβιολόγου. Πλέον, εδώ και δύο δεκαετίες, δουλεύει στο παλιό λιοτρίβι, κάνει ό,τι και οι άντρες εργάτες της επιχείρησης.
«Δεν μετανιώνω για την επιλογή μου να αφήσω ίσως περισσότερα χρήματα σε μια μεγάλη πόλη, γιατί πολύ απλά κατάλαβα ότι δεν με εκφράζει παρά μόνο το λάδι και η διαδικασία παραγωγής του, που μου αρέσει να τη δείχνω στον κόσμο!». Στα μυστικά του παλιού ελαιουργείου μυείται ήδη, όπως λέει, και η 18χρονη κόρη της.
