ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΓΝΩΣΗ

Πώς όμως συνδέεται η ανάλυση των μετασχηματισμών με την πολιτική στρατηγική, και μάλιστα με τη στρατηγική που έχει τη φιλοδοξία ηγεμονίας από προοδευτική σκοπιά; Για ποια και ποιανού ηγεμονία μιλάμε σε συνθήκες όπου δεν υπάρχει πλέον το ιστορικό υποκείμενο της καθολικής απελευθέρωσης που λεγόταν εργατικό κίνημα; Όταν επιπλέον δεν είναι νοητή ούτε αποδεκτή μια γενική θεωρία, αναλυτική και πολιτική ταυτόχρονα, όπως θεωρήθηκε ο μαρξισμός; Όταν δεν υπάρχει ο «μοντέρνος Πρίγκιπας», το κόμμα που ενσαρκώνει την ηγεμονία ως κάτοχος της γενικής θεωρίας και εκφραστής του ιστορικού κοινωνικού υποκειμένου;

Προφανώς μόνο οδοδείκτες απαντήσεων μπορούμε να τοποθετήσουμε. Αλλά τουλάχιστον ξέρουμε το πολιτικό πεδίο. Από τη στιγμή που ο παγκόσμιος ψηφιακός καπιταλισμός έχει ενοποιήσει υπό ορισμένους όρους τον κόσμο, η εναλλακτική πολιτική στρατηγική έχει ως επίκεντρο τη δημοκρατική διεύθυνση της παγκοσμιοποίησης. Επίκεντρο όχι μόνο πολιτικό, αλλά και θεωρητικό, εφόσον δεχτούμε ότι ο προοδευτικός λόγος που διαμορφώθηκε στη βάση των διακυβευμάτων της Νεωτερικότητας (διαφωτισμός, Γαλλική Επανάσταση, μαρξισμός) συνεχίζει να διατηρεί την ισχύ του και να συνδιαμορφώνει το πολιτικό φάσμα της σημερινής αναστοχαστικής Νεωτερικότητας. Το ερώτημα είναι: πώς τα εμπειρικά κοινωνικά υποκείμενα ή κινήματα που γεννώνται από τον ανταγωνιστικό χαρακτήρα των διαδικασιών παγκοσμιοποίησης, μπορούν να συσταθούν σε πολιτικά υποκείμενα και να αρθούν στον πολιτικό ορίζοντα της δημοκρατικής διεύθυνσης της παγκοσμιοποίησης (πολιτικά δεν σημαίνει μόνο κομματικά). Ή αλλιώς: με τι είδους κριτική γνώση πρέπει να μπολιαστούν τα εμπειρικά υποκείμενα του άμεσου ανταγωνισμού ώστε να συσταθούν σε πολιτικά υποκείμενα στον ορίζοντα της παγκοσμιοποίησης παρ΄ ότι δρουν στο εθνικό- τοπικό; Ο Γκράμσι μάς υποδεικνύει ότι η «κριτική γνώση» που συστήνει πολιτικά υποκείμενα περιέχει οπωσδήποτε την ιστορικότητα της παρούσας πραγματικότητας, τους όρους γέννησης και επομένως τις προοπτικές μετασχηματισμού της από τις δυνάμεις που συνειδητοποιούν ότι η δεδομένη πραγματικότητα δεν είναι ούτε φυσική ούτε το «τέλος της ιστορίας». Θα πρέπει όμως να είναι σαφές ότι οι σημερινές συνθήκες δεν εξαντλούνται ούτε ερμηνεύονται μόνο με τον καπιταλισμό (και τον αντικαπιταλισμό). Έχουν ξεδιπλωθεί όλες οι ιστορικές διαδικασίες που συγκρότησαν τη Νεωτερικότητα (σχηματισμός κράτους, καπιταλισμός, έθνος, εξατομίκευση, εκδημοκρατισμός, εκκοσμίκευση) και συνάμα έχουν εκδηλωθεί όλες οι αντινομίες και οι σκοτεινές της όψεις: διάβρωση της κρατικής εδαφικής κυριαρχίας, αποκλειστικές και μισαλλόδοξες εθνικές ταυτότητες, εργαλειοποίηση του ορθού λόγου και της φύσης, ανδροκρατική κατασκευή των έμφυλων ταυτοτήτων, εξατομίκευση στα όρια του α-κοινωνικού, εκδημοκρατισμός χωρίς πολίτες. Ο αναστοχασμός της νεωτερικότητας από την ανωτέρω σκοπιά και σε όλες τις διαστάσεις της, είναι νομίζω η κριτική γνώση για την πολιτική συγκρότηση των εμπειρικών υποκειμένων στην προοπτική της δημοκρατικής διακυβέρνησης της παγκοσμιοποίησης. Περικλείει και συνδέει την ανάλυση των μακροκοινωνικών μετασχηματισμών με την ιστορικότητα και την κριτική. Μπορεί επομένως να παραγάγει έναν ηγεμονικό πολιτικό λόγο στον οποίο συναντώνται το διανοητικό και το μαζικό στοιχείο, οι οργανικοί διανοούμενοι μιας δημοκρατικής διεθνιστικής παγκοσμιοποίησης και οι μάζες. Συνάντηση τυπικά γκραμσιανού τύπου.

Ο Γιάννης Βούλγαρης διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.