Φαινόμενα

Τα στάδια της οπισθοχώρησης

Το αίτημα της δημοσιοποίησης στοιχείων ατόμων που συλλαμβάνονται για παράβαση είναι της κοινωνίας ή της… τηλεόρασης;

Η αρχή έγινε μ΄ έναν παιδεραστή κατ΄ εξακολούθηση υποτροπιάζοντα και κατ΄ εξακολούθηση αποφυλακιζόμενο χάριν μιας ευνοϊκής ρύθμισης του νόμου. Μόλις αποφυλακίστηκε την τελευταία φορά βίασε ανήλικη μέσα στο σπίτι της. Φρίκη! Στη συνέχεια η είδηση για τη σύλληψη ηθοποιού- με τηλεοπτικό σουξέ, αυτό έχει σημασία- για κατοχή ποσότητας κοκαΐνης. Αποφεύγει μάλιστα την προφυλάκιση όταν πλήθος χρηστών με πολύ μικρότερες ποσότητες, με ένα δυο γραμμάρια χασίς, βρίσκονται προφυλακισμένοι για μήνες. Πέρασε από την υπερπαραγωγή «Ζωνιανά τώρα» και προφανώς έπεται συνέχεια.

Ωστόσο, ο στόχος επετεύχθη. Ανακινήθηκε ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα της δημοκρατίας, η σχέση παράβασης- δημοσιότητας, με πρώτο διακύβευμα το τεκμήριο της αθωότητας. Στην πραγματικότητα, ολόκληρο το οικοδόμημα της Δικαιοσύνης τίθεται υπό αναδιαπραγμάτευση μέσω της σχέσης του με τη δημοσιότητα και τις μεθόδους της.

Πάλι μπερδευτήκαμε στα όρια. Πότε και κάτω από ποιες συνθήκες δημοσιοποιείται όνομα ενός προσώπου για εμπλοκή του με τη Δικαιοσύνη ή σε οποιαδήποτε καταδικαστέα πράξη, είτε ως θύτης είτε ως θύμα; Προφανώς η συνθήκη δεν μπορεί να είναι οι μιντιακές πιέσεις για να «πουληθεί» μια ιστορία με τρόπο γαστριμαργικό και κουτσομπολίστικο.

Η δημοσιότητας της δίκης- εκτός εξαιρετικά ειδικών περιπτώσεων- αποτελεί άλλωστε ένα από τα κορυφαία δημοκρατικά δικαιώματα. Απαγόρευση δεν υπάρχει, επομένως. Το μόνο που απαγορεύει ο νόμος είναι η διαπόμπευση. Αλλά αυτό που κάνει μια ιστορία «ευπώλητη» είναι το πέπλο, όχι της απόκρυψης, αλλά της αμαρτίας. Χωρίς το πλαίσιο των «αμαρτωλών» κανόνων τους οποίους υπερασπίζεται με πάθος και αναπαράγει το σύστημα της κουτσομπολίστικης ενημέρωσης (έντυπης και ηλεκτρονικής)- γιατί χωρίς κανόνες ηθικής και μάλιστα περιβεβλημένους την αναντίρρητη αυστηρότητα ενός κατηχητικού σχολείου, κουτσομπολιό δεν υπάρχει.

Η παράβαση πρέπει να είναι δεόντως αμαρτωλή για να ανατριχιάσει το φιλοθεάμον, να καταναλώσει έντυπα και εκπομπές που ενισχύουν την ανατριχίλα του με όλο και πιο γαργαλιστικές, πιπεράτες αποκαλύψεις και να εθιστεί εν τέλει στην αγριότερη μορφή εγκλημάτων σαν να είναι καθημερινότητα.

Οι περιπτώσεις όπου εκπομπές με άκρως υπερβολική σπουδή έκρυβαν το όνομα του «ηθοποιού που συνελήφθη με κοκαΐνη», ενώ παράλληλα έδειχναν τη σελίδα όπου ήταν δημοσιευμένο, και την εφημερίδα φυσικά, υπήρξαν οι πλέον ύπουλες αφορμές για την ανακίνηση του προβληματισμού περί δημοσιοποίησης στοιχείων του δράστη.

Αυτό το ειρωνικό κλίμα που δημιουργείται γύρω από έναν καίριο κανόνα δεοντολογίας, ο οποίος δυσχεραίνει το έργο του ξεκατινιάσματος στο οποίο βασίζονται ολόκληρες ενημερωτικές επιχειρήσεις (π.χ. Star, Εxtra) οδηγεί στην πλέον παραπλανητική και επικίνδυνη προσέγγιση για κατάλυση συστατικών αρχών της δημοκρατίας. Το κλίμα διευκολύνει επιπλέον μια βολική σύγχυση των εγκλημάτων, των ειδεχθών, όπως είναι η καταδίκη για παιδεραστία με περιπτώσεις συλλήψεων για κατοχή ναρκωτικών και μάλιστα διαφόρων διασημοτήτων.

Αλίμονο, αν οι αρχές της δημοκρατίας καταλυθούν υπό την πίεση της ειρωνείας των επαγγελματιών του κουτσομπολιού (σε έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα). Και αλίμονο, αν χρησιμοποιηθεί η περίπτωση του παιδεραστή, που αν και κατ΄ επανάληψη είχε συλληφθεί να διαπράττει το ίδιο έγκλημα είχε αφεθεί ελεύθερος, ως μέτρο για τη δημοσιοποίηση στοιχείων οποιουδήποτε συλλαμβάνεται για οποιονδήποτε λόγο.

Σε αυτό τον τόπο η σύγχυση εννοιών και δη των πλέον ακριβών της δημοκρατίας συμβαίνει με την μεγαλύτερη ευκολία και με την αμέριστη συνδρομή μιας τηλεόρασης που έχει ως απόλυτο μέτρο των πάντων τον κυνισμό της δικής της αγοράς. Και αποτελεί κελεπούρι για την ενίσχυση της κανιβαλικής της κουλτούρας η ελευθερία διαπόμπευσης διασημοτήτων και μη.


Με αρωγό το τηλε-κλίμα σύγχυσης

Αυτό που έχει σημασία δεν είναι η προστασία του πολίτη από το έγκλημα, αλλά η διαμόρφωση ενός κλίματος ασφυκτικού ελέγχου της κοινωνικής συμπεριφοράς που ιστορικά έχει αποδειχθεί ιδανικό για τη συντήρηση της υποκρισίας, για την καλλιέργεια κλίματος καχυποψίας μεταξύ των πολιτών και εν τέλει για τη διαμόρφωση ενός κόσμου της ανησυχίας και της ανασφάλειας. Αυτό που διαπιστώνεται ωστόσο είναι η επιστροφή της σύγχρονης κοινωνίας σε μια σκέψη συντηρητική, της πολιτικής σε μέτρα αυστηρότερα από εκείνα που διαμόρφωσε η δημοκρατία υπέρ των πιο αδύναμων κρίκων της και το χειρότερο είναι ότι για να συμβεί αυτό προηγείται ένα κλίμα τηλεοπτικής σύγχυσης.