Το τέλος των Δον Ζουάν

ΤΟ ΕΡΩΤΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ, ΩΣ ΜΕΣΟ ΓΙΑ ΝΑ
ΞΕΦΥΓΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΒΟ ΤΟΥ
ΘΑΝΑΤΟΥ ΚΑΙ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΚΑΤΑΜΑΤΑ
ΤΗ ΖΩΗ, ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΩΝ
«ΚΩΜΙΚΩΝ ΕΡΩΤΩΝ» ΤΟΥ ΜΙΛΑΝ ΚΟΥΝΤΕΡΑ.
ΕΝΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ ΠΟΥ ΒΑΖΕΙ ΒΑΘΙΑ
ΤΟ ΜΑΧΑΙΡΙ ΣΤΗΝ ΠΛΗΓΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ
ΠΡΟΘΕΣΕΩΝ
Μπορεί στο ποινικό δίκαιο- και σωστά- να μετρούν οι πράξεις και όχι οι προθέσεις, στη λογοτεχνία όμως οι προθέσεις είναι βασικό υλικό όλων των καλών γεύσεων. Και αυτό ακριβώς είναι ένα από τα βασικά στοιχεία που καθιστούν τον Μίλαν Κούντερα σπουδαίο συγγραφέα: η διαύγεια, η οξυδέρκεια με την οποία διερευνά προθέσεις και κίνητρα των χαρακτήρων του. Αλλά και η μαεστρία με την οποία καταφέρνει να τα χειριστεί ώστε να δώσει διαφορετικές οπτικές γωνίες στις ιστορίες του, να αποτυπώσει διαφορετικές όψεις της πραγματικότητας.

Ώριμη πένα
Αυτή η ικανότητα του Κεντροευρωπαίου συγγραφέα έγινε σαφής από τα πρώτα βήματα της- τσεχοσλοβάκικης, τότεκαριέρας του, με κείμενα τα οποία εκτόξευσαν αμέσως τη φήμη του. Και το περίφημο Αστείο, το πρώτο μυθιστόρημά του που γράφτηκε το 1965, αλλά και οι Κωμικοί Έρωτες, συλλογή διηγημάτων που γράφτηκαν από το 1959 έως το 1968, έχουν όλες τις μεγάλες αρετές του συγγραφέα τους και αποτελούν προϊόν μιας ώριμης πένας. Οι Κωμικοί Έρωτες που είχαν κυκλοφορήσει το 1990 ως Γελοίοι Έρωτες και επανεκδίδονται τώρα από την Εστία σε εξαιρετική νέα μετάφραση του βασικού μεταφραστή του Κούντερα στα ελληνικά, Γιάννη Χάρη, ούτε κατά διάνοια δεν μοιάζουν να είναι κείμενα ηλικίας μισού αιώνα.

Γιατί το θέμα των διηγημάτων του Κούντερα είναι κυρίως αυτό: το διαρκές κυνήγι και τα ποικίλα κίνητρα που οδηγούν άνδρες και γυναίκες να δρουν ερωτικά, με τρόπο που αποκαλύπτει πραγματικά την ερωτική γύμνια και κάνει τις πράξεις διάφανες, πολύ περισσότερο από όσο μπορεί να είναι διάφανο το γυμνό δέρμα. Ιστορίες βγαλμένες από την καθημερινότητα, με επίκεντρο ειδύλλια που δεν είναι σε πρώτο επίπεδο κωμικά, αλλά που γίνονται κωμικά στα μάτια ενός αποστασιοποιημένου αφηγητή ή και του ίδιου του αναγνώστη, ακριβώς γιατί πίσω από τις γραμμές, πίσω από σοβαρά ή ευτράπελα ερωτικά επεισόδια, ξεπροβάλλει ολοζώντανη και κωμικοτραγική η ανθρώπινη ματαιότητα και ματαιοδοξία.

Το κυνήγι
Στο ένα διήγημα (« Κανείς δεν θα γελάσει») ο έρωτας μπλέκει με την πανεπιστημιακή ιδιότητα του ήρωα ο οποίος, για να απαλλαγεί από έναν ενοχλητικό ερευνητή που του έχει γίνει κολλιτσίδα, τον κατηγορεί ότι παρενόχλησε σεξουαλικά τη φίλη του. Στο τέλος χάνει και τ΄ αυγά (την πανεπιστημιακή θέση του) και τα πασχάλια (τη φιλενάδα του). Στο «Χρυσό μήλο του αιώνιου πόθου» ήρωας είναι ένας κατ΄ επάγγελμα κυνηγός γυναικών, παντρεμένος, που έχει αναγάγει το φλερτ σε επιστήμη, χωρίς όμως να φτάνει μέχρι τέλους. Πρώτο στάδιο ο «εντοπισμός» του στόχου, δεύτερο η «προσέγγιση», τρίτο το ραντεβού στο οποίο πολλές φορές στήνει τα θύματά του. Ζει μόνο για το κυνήγι χωρίς να τον ενδιαφέρει το θήραμα. Στο Παιχνίδι του οτοστόπένα ζευγάρι φεύγει διακοπές, ξαφνικά αρχίζουν να παίζουν ένα παιχνίδι ότι είναι μεταξύ τους άγνωστοι. Ο άντρας σπρώχνει την κοπέλα του να εγκαταλείψει το αθώο βλέμμα της για το οποίο την αγάπησε και να αναδείξει την πρόστυχη πλευρά της, κάτι όμως που τον κάνει μετά να τη βλέπει σαν ξένη. Λέει ο αφηγητής: «Όσο πιο ξένη τού ήταν διανοητικά, τόσο περισσότερο την ποθούσε σωματικά· (…) Ο νεαρός είχε την αίσθηση πως πρώτη φορά βλέπει το κορμί της κοπέλας του».

Μilan Κundera

ΚΩΜΙΚΟΙ ΕΡΩΤΕΣ

ΜΤΦ. ΓΙΑΝΝΗΣ Η. ΧΑΡΗΣ, ΕΚΔ. ΕΣΤΙΑ, 2007, ΣΕΛ:280