Ο ποιητής και η Ιφιγένεια

«…Στις πόλεις/ όλα ξαναρχίζουν/ ίδια μαζί και διαφορετικά».Ένα μήνυμα αισιοδοξίας με αυτογνωσία, με γνώση κινδύνου, με αποδοχή του όποιου ρίσκου. Είναι οι καταληκτήριοι στίχοι από την καινούργια ποιητική συλλογή του 79χρονου σήμερα Τίτου Πατρίκιου, ο οποίος, όπως δηλώνει και ο τίτλος της, έχει αρχίσει να προχωρά σε μια Νέα Χάραξη (πορείας). Έτσι, στο διάστημα 2002-2007, έγραψε τα 65 ποιήματα που διαβάζουμε εδώ (Εκδ. Κέδρος) σχολιάζοντας πολιτική και τέχνη, έρωτες και φιλίες, γεγονότα και ανθρώπους, αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό, και τη γραφή του. Ορισμένα απ΄ αυτά ίσως να μας θυμίσουν παλιότερά του, όμως το νόημά τους είναι διαφορετικό, οι αποχρώσεις τους πιο λεπτές, ο τόνος τους διαλογικός περισσότερο παρά εξομολογητικός, και… δεν κρύβονται. «Επειδή είμαι πια σε μια ηλικία που δεν με νοιάζει να στρογγυλεύω τίποτα». Η Νέα Χάραξη είναι λοιπόν ένα είδος απολογισμού, που αφήνει όμως ανοιχτές όλες τις προοπτικές και αντιπαραβάλλει τον οίστρο της ζωής στον φόβο του θανάτου. Πρόκειται για το 23ο βιβλίο του Πατρίκιου μετά τις αφηγήσεις Περιπέτειες σε τρεις σχεδίες (2006) και τον τέταρτο τόμο των απάντων του που επίσης κυκλοφορεί τούτες τις μέρες ( Ποιήματα ΙV, Κέδρος). Ως αυτοτελής συλλογή (η 12η μετά την Πύλη των λεόντων, 2002) σηματοδοτεί μια συγγραφική πορεία έξι σχεδόν δεκαετιών και συνομιλεί υπόγεια με την πρώτη του συλλογή, τον Χωματόδρομο του 1954. Μόνο που εκείνος γραφόταν την ώρα που συνέβαιναν τα όσα αποτύπωνε, ενώ ετούτη αποτιμά όσα έχουν συμβεί: τα γεγονότα «που σκεπάστηκαν» αλλά και την επαναφορά τους «όχι όπως ήσαν ακριβώς/ αλλά όπως επιτάσσουν/ οι καινούργιες γραμμές τροχιοδρόμων». Μάλιστα, παρότι ο Πατρίκιος δεν αυτοβιογραφείται, μπορεί κανείς να ανιχνεύσει εδώ και την ιδιωτική του περιπέτεια στη ζωή και στη γραφή: από την κομματική του στράτευση σε ανεκπλήρωτα συλλογικά οράματα, από τις εξιδανικεύσεις και τις προσηλώσεις του στις κομμουνιστικές ιδέες ώς την καταγγελία του δογματισμού και τις πολλαπλές διαψεύσεις, και από τη χειραψία με την εξουσία ώς την επιλογή της ανεξαρτησίας του και τις αθέλητες αδικίες· από τον περίκλειστο Άη-Στράτη ώς την ανοιχτή Ευρώπη· από τη σχέση με τον πατέρα του, τις φιλίες που προδόθηκαν, τους έρωτες που φθάρηκαν ή τις εμπάθειές του ώς την ανάγκη της συμβίωσης με την καθημερινότητα- ακόμα και με τους υπονομευτές του· από την ενδοσκόπηση προς τον διάλογο, κι από το μανιφέστο προς την κριτική επισκόπηση και τον αναστοχασμό…

«Ξανάγινα ένας ανεξάρτητος αριστερός»,μου έλεγε προχθές ο Τίτος Πατρίκιος, που λοιδορήθηκε από τους συντρόφους του όταν μπήκε το 1996 στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ και όταν ανέλαβε το 2000 πρόεδρος της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας. Είχε πιστέψει στον Κώστα Σημίτη όπως και στη συνεργασία Αριστεράς-ΠΑΣΟΚ, αλλά στη Νέα Χάραξη παίρνει τις αποστάσεις του απ΄ όλους τους κομματικούς σχηματισμούς. Στα «Επτά ποιήματα για επτά πόλεις» (σελ. 19-30), που άρχισε να τα γράφει το 2004 με την αλλαγή φρουράς στο ΠΑΣΟΚ, υπαινίσσεται ότι το ζητούμενο πλέον δεν είναι να σκεφτόμαστε μόνο την πόλη και τον λαό αλλά και τον εαυτό μας εντός τους, με όλες του τις αποχρώσεις και τις αθέατες πλευρές του. Και στην «Επόμενη φάση» του 2005, που αναφέρεται έμμεσα στο αίτημα για μια νέα πολιτική του προοδευτικού χώρου, υποστηρίζει ότι τίποτα δεν θα αλλάξει αν δεν καταλάβουμε όχι μόνο το πώς και το γιατί των συντελεσμένων αλλά και το « τι πράγματι συνέβη». Δίνει μάλιστα ο ίδιος το παράδειγμα της πολιτικής αυτογνωσίας με το ποίημα «Τα εγκώμια και οι θρήνοι» του 2007, όπου παραδέχεται ότι για να προασπίσει την πολιτική του ανεξαρτησία και να κρατήσει σε εγρήγορση το πολιτικό του κριτήριο «έπρεπε κάθε τόσο να θυσιάζω έναν φίλο/ κι ας μην το ΄θελα να τελειώσω μοναχός». Δήλωση γενναία που θα μπορούσε να θεωρηθεί και προδοτική των παλαιών αγώνων, αλλά ο Πατρίκιος δεν το βλέπει έτσι. Βλέπει τις ακλόνητες αγκυλώσεις του προοδευτικού χώρου και θέλει να βγει απ΄ αυτές. «Για να κάνουμε ένα βήμα πιο πέρα, για να δούμε λίγο την αλήθεια πίσω απ΄ τα πράγματα, οφείλουμε να απαλλαγούμε από κάποια βαρίδια που μπορεί να ήταν και το έρμα μας», μου εξηγούσε, τονίζοντας ότι δεν μετανιώνει για τις κατά καιρούς επιλογές του αλλά δεν έχει και αυταπάτες, αφού… «Για να φυσήξει ο άνεμος και να προχωρήσει το καραβάκι μας, όλοι μας κάθε τόσο θυσιάζουμε μιαν Ιφιγένεια. Δεν το έκανε μόνον ο κακός Αγαμέμνονας!».

Και η τέχνη; Παρότι έζησε στο πετσί του τον πόλεμο της πολιτικής με τις λέξεις, ο Πατρίκιος δεν έπαψε ποτέ να πιστεύει στη δύναμή τους. Το επιβεβαιώνει γι΄ άλλη μια φορά το ποίημα «Έχουν την ώρα τους τα λόγια» με τους 43 στίχους για τις αποχρώσεις τών όσων λέμε. Ποια εικόνα μπορεί να «πει» όσα λ.χ. οι στίχοι: «Λόγια που γλείφουν σαν γλώσσες της φωτιάς παίρνοντας/ τα πάντα κι από κείνον που αρχικά δεν τα πιστεύει/ (…) Λόγια όρθια σ΄ ενισχυμένη στύση και λόγια πεταμένα/ χάμω σαν μεταχειρισμένα προφυλακτικά/ (…) Λόγια όπως γάντζοι, αρπάγες, δίχτυα, που συνενώνουν/ έστω κι αν δεν το επιθυμούμε/ Λόγια που λέγονται μέσα μας ακόμα κι όταν μένουμε/ αμίλητοι…».