O Έλληνας που έβαλε το φως στη ζωγραφική

ΜΟΝΑΔΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΠΟΥ ΑΓΓΙΞΕ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ, ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΟΝΤΕΡΝΑΣ ΤΕΧΝΗΣ, ΠΟΥ ΚΑΙ ΕΝΑ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΑΡΚΕΙ ΓΙΑ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΟΥΝ ΟΥΡΕΣ, Ο ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΛ ΓΚΡΕΚΟ) ΠΕΝΤΕ ΑΙΩΝΕΣ ΜΕΤΑ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΝΑ ΔΙΧΑΖΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΣΥΝΑΡΠΑΖΕΙ
«Τον θεωρούν ως τον πιο “μοντέρνο” από τους κλασικούς. Το έργο του έπαιξε βασικό ρόλο στην εξέλιξη της τέχνης στον 20ό αιώνα. Ο Πολ Σεζάν, ο Φραντς Μαρκ και ο Τζάκσον Πόλοκ μελέτησαν και θαύμασαν τους πίνακές του. Τα λαμπερά και δυνατά χρώματά του, οι επιμηκυμένες μορφές του με την εκστατική έκφραση εξακολουθούν να μας συναρπάζουν και να μας προκαλούν και σήμερα», λέει, εξηγώντας το φαινόμενο Ελ Γκρέκο, ο κορυφαίος ειδικός στο έργο του Χαβιέ Μπρέι, επιμελητής της Νational Gallery του Λονδίνου.

«Το μέγα κατόρθωμα του Ελ Γκρέκο ήταν ότι μεταμόρφωνε τα θρησκευτικά μυστήρια σε απτές απεικονίσεις, εκσυγχρονίζοντας το ιδίωμα των μεταβυζαντινών εικόνων σε πολύχρωμες συνθέσεις μυστικιστικών οραμάτων που έκαναν το έργο του μοντέρνο, τόσο για την εποχή του όσο και για τη δική μας», συνοψίζει μιλώντας στα «ΝΕΑ».

Ο Έλληνας ζωγράφος Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, ο μάγος του πινέλου που δημιούργησε προσωπικό ύφος εξαϋλώνοντας την ανθρώπινη μορφή, που πάντρεψε το βυζαντινό με το μανιεριστικό ιδίωμά του, έστησε χορούς από στροβιλιζόμενες μορφές σε κατάσταση θείας τρέλας και έκανε τα χρώματα να λάμπουν βάζοντας και ένα «ανεξήγητο» φως στον καμβά, αν και για τρεις αιώνες βυθίστηκε στη λήθη, στον 20ό αιώνα γνώρισε (ξανά) την αποθέωση.

Τον ζωγράφο που μοίρασε τη ζωή του ανάμεσα στη γενέτειρά του Κρήτη, τη Βενετία, τη Ρώμη και το Τολέδο, «αυτό τον μυθικό πρόσωπο του Πρωτέα, που αλλάζει κάθε φορά ανάλογα με τα μάτια που τον αντικρύζουν, δεν μπορείς να τον προσδιορίσεις με τα κριτήρια της παραδοσιακής Ιστορίας της Τέχνης», παρατηρεί η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης (η έκθεσή της «Ελ Γκρέκο, Ταυτότητα και Μεταμόρφωση»1999- 2000- κατέχει το ελληνικό ρεκόρ των 600.000 επισκεπτών), Μαρίνα Λαμπράκη- Πλάκα. «Ούτε μπορείς να πεις ποιο είναι το αληθινό του πρόσωπο. Όλα μαζί συνθέτουν την πολυσημία και τον δυναμισμό του έργου του, την αντοχή του και την ευλυγισία του, την ικανότητά του να ερμηνεύεται πολλαπλά, να μεταμορφώνεται αδιάκοπα και να παραμένει στο βάθος πάντα ίδιο».

«Ζωγράφιζε με μια φοβερή ελευθερία έκφρασης. Ειδικά σε εκείνες τις ψηλόλιγνες φιγούρες που θυμίζουν φλόγα είναι σαν να ξιφομαχεί με το πινέλο», λέει στα «ΝΕΑ» ο νεαρός ζωγράφος Νίκος Μόσχος, που μελέτησε το έργο του Ελ Γκρέκο, αφού είναι ένας από τους τρεις καλλιτέχνες που έφτιαξαν τα αντίγραφα έργων του για την ταινία του Γιάννη Σμαραγδή «Εl Greco», αλλά και το χέρι που «ντουμπλάρισε» εκείνο του πρωταγωνιστή Νικ Άσντον. «Είναι δύσκολο να φθάσεις την πινελιά του, διότι φαίνεται πως ακουμπούσε το πινέλο στον καμβά με την ίδια ευκολία που ανάσαινε. Το πλέον ιδιαίτερο και δύσκολο, όμως, είναι να ανακαλύψεις πώς δούλευε το φως, ώστε να φαίνεται πως βγαίνει μέσα από τη μορφή». Να γιατί ο ειδικός Χαβιέ Μπρέι θεωρεί πως «ο Ελ Γκρέκο αντιμετωπίζεται ως ένας πρωτομοντέρνος που παρεξηγήθηκε στην εποχή του, καθώς ήταν πέρα από αυτήν, αλλά ακόμη περιμένει να τον ανακαλύψουμε», να απαντήσουμε σε όλα τα ερωτηματικά που μας άφησε ο «μαΐστρος», που ήταν ήδη φτασμένος ζωγράφος στα 22 του, στα 25 του τα έργα του έπιαναν τιμές ανάλογες με του «πρίγκιπα της βενετσιάνικης σχολής» Τιτσιάνο, ενώ στα 36 του είχε ήδη χτίσει τον προσωπικό του μύθο ως ακατάδεκτος, παράξενος, που πλήρωνε μουσικούς για να παίζουν την ώρα που δειπνούσε, ως ζωγράφος πέρα από τα κλισέ, με οικουμενικά ενδιαφέροντα…