Όταν ο νέος ερωτισμός ήρθε να βρει τη νέα Αριστερά

«ΕΓΩ ΕΙΜ΄ Ο ΑΡΧΗΓΟΣ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ,
ΕΓΩ ΕΙΜΑΙ ΑΡΧΗΓΟΣ Σ΄ ΑΥΤΟ ΤΟ
ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ/ ΕΓΩ ΣΑΣ ΔΕΙΧΝΩ ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ
ΣΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΜΟΥ ΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΕΔΙΑΔΑ».
ΑΚΟΥΣΑ ΤΑ «ΤRΟΡΙCΑLΙΑ», ΤΟ
ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΚΑΕΤΑΝΟ ΒΕΛΟΖΟ ΠΟΥ
ΚΑΠΟΤΕ ΕΔΩΣΕ ΟΝΟΜΑ Σ΄ ΕΝΑ ΟΛΟΚΛΗΡΟ
ΚΙΝΗΜΑ, ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΠΟΥ ΠΡΟΣΠΑΘΟΥΣΑ
ΝΑ ΚΑΤΑΛΑΒΩ ΤΟΝ «ΜΠΑΛΛΟ» ΤΟΥ ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΥ:
«ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΛΕΕΙ ΠΩΣ
ΠΑΙΡΝΩ ΤΗΝ ΕΥΘΥΝΗ/ ΠΩΣ ΕΙΜΑΙ ΑΡΧΗΓΟΣ
Σ΄ ΑΥΤΟ ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ». ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΑΥΤΑ
ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ, «ΤRΟΡΙCΑLΙΑ» (1968) ΚΑΙ
«ΜΠΑΛΛΟΣ» (1971), ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΔΥΟ
ΤΡΑΓΟΥΔΟΠΟΙΟΥΣ, ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ
ΒΕΛΟΖΟ, ΔΕΝ ΤΟΥΣ ΞΕΧΩΡΙΣΑ ΕΚΤΟΤΕ.
Δεν ξέρω αν τα «ντέφια νταούλια κρόταλα» που χτυπολογούν στο βάθος του σαββοπουλικού «Μπάλλου» έρχονται κατευθείαν από το τραγούδι του Βελόζο- και δεν μ΄ ενδιαφέρει κιόλας, δεν έχει νομίζω και πολλή σημασία. Αυτό που με αφορά είναι ότι όλος ο υπερβατικός κόσμος που έφτιαξε τότε ο σπουδαίος Βραζιλιάνος τραγουδοποιός, αυτός ο κόσμος όπου «πέντε χιλιάδες μεγάφωνα ουρλιάζουν τις δίφωνες συγχορδίες τους από παντού», είναι, όπως και ο κόσμος του Σαββόπουλου, μια από τις πιο ολοκληρωμένες πολιτικές προτάσεις που έκανε ποτέ η κουλτούρα της ποπ. Μια εθνική ψυχεδέλεια αυτή του Βελόζο και του Σαββόπουλου, που έρχεται στο τέλος της δεκαετίας του ΄60 από την περιφέρεια με ορμή ικανή να ξαναγράψει το κέντρο- άλλο αν δεν το κατάφερε τελικά.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή: ο συνήθης τρόπος με τον οποίο ο Καετάνο Βελόζο αντιμετωπίζεται σε χώρες εκτός Βραζιλίας είναι ως «ο τραγουδοποιός που έφερε στην μπόσα νόβα τον αέρα του αριστερού διανοουμένου», «ο Μπομπ Ντίλαν (ή ο Τζον Λένον) της Βραζιλίας». Το δε κίνημα του Τropicalismo, στο οποίο ο Βελόζο υπήρξε κεντρική μορφή, το βλέπουν αρκετοί ως μια λάτιν εκδοχή των 60s: παιδιά των λουλουδιών με αέρα Κοπακαμπάνα. Τα τελευταία χρόνια όμως, σιγά σιγά, ένα διεθνές κοινό αρχίζει να ψάχνει το πράγμα περισσότερο. Βοήθησε σε αυτό η διεθνής επανέκδοση πολλών από τους δίσκους των κεντρικών μορφών του Τropicalismo, όπως του Τομ Ζε, του Ζιλμπέρτο Ζιλ, της Γκαλ Κόστα, των Ος Μουτάντες, και μια σειρά εικαστικών εκθέσεων και παραστάσεων σε όλο τον κόσμο.

Οι λεπτομέρειες
Αποτέλεσμα του ενδιαφέροντος αυτού που όλο μεγαλώνει είναι και το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Βελόζο Βrasil:Μια ιστορία μουσικής και επανάστασης. Υποδειγματικά μεταφρασμένο στα ελληνικά από τον Λεωνίδα Αντωνόπουλο, το βιβλίο του Βελόζο είναι περισσότερο από αυτοβιογραφία ενός ανθρώπου, η αυτοβιογραφία ενός ολόκληρου καλλιτεχνικού κινήματος. Ο Βελόζο μπερδεύει την αφήγηση της ζωής του, την περιγραφή ηχογραφήσεων, συνεργασιών, συναυλιών και δίσκων, με συνεχείς αναφορές στη σύγχρονη βραζιλιάνικη ιστορία, τη θεωρία, τη λογοτεχνία, την ιστορία της τέχνης. Οι βιογραφικές λεπτομέρειες που περιέχει το βιβλίο είναι κάτι σαν εθνικό φολκλόρ πια στη Βραζιλία: η θρυλική, τύπου Φορτηγό , κάθοδός του, μαζί με την αδερφή του Μαρία Μπετάνια, από την περιοχή της Μπαΐας στο Ρίο και το Σάο Πάολο, στα μέσα της δεκαετίας του ΄60. Η συμμετοχή του σε νεολαιίστικα φεστιβάλ και τηλεοπτικά σόου. Η σύλληψη και φυλάκισή του, μαζί με τον (επίσης σπουδαίο τραγουδοποιό και σημερινό υπουργό Πολιτισμού της Βραζιλίας) Ζιλμπέρτο Ζιλ, από τη στρατιωτική χούντα που επιβλήθηκε στη χώρα από το 1964. Η μετέπειτα εξορία και των δύο στην Αγγλία (όπου και ο Βελόζο έγραψε το θρυλικό «London London») και η θρυλική επιστροφή τους το 1972- η φωτογραφία του Βελόζο με τον Ζιλμπέρτο Ζιλ έξω από το μετρό του Λονδίνου, μαλλιά άφρο και ομοκοινωνικότητα να σπάει κοντέρ, κοσμεί ακόμα δωμάτια Βραζιλιάνων σε όλο τον κόσμο.

Κατάληψη
Οι βιογραφικές λεπτομέρειες δίνονται στο βιβλίο ως παραδειγματικές μιας ευρύτερης ατμόσφαιρας, μιας μεγαλύτερης αφήγησης. Ο Βελόζο γράφει μια εναλλακτική ιστορία «μουσικής και επανάστασης» φιλτραρισμένη από το προσωπικό· το βιβλίο του είναι σαν αυτό που θα θέλαμε να είχε γράψει κάποτε ο Σαββόπουλος. Πρόκειται για μια συναρπαστική αυτοβιογραφία που σου πιάνει το μυαλό όσο περιγράφει τη στιγμή εκείνη των 60s, όταν ο νέος ερωτισμός ήρθε να βρει τη νέα Αριστερά- ένα πάντρεμα που πέτυχε καλύτερα στις άκρες, στη Βραζιλία, στη Χιλή, στο Κεμπέκ, στην Καταλωνία, στην Ιταλία, στην Ελλάδα για ένα εξαίσιο λίγο. Την ιστορία του Βελόζο επιμένω να τη διαβάζω ως δυνατότητα: γι΄ αυτή την άλλη Αριστερά που, θα ήθελα να πιστεύω, κυβερνάει σήμερα την τεράστια Βραζιλία, και για μια άλλη Βραζιλία που, εδώ και κάτι χρόνια, έχει κάνει κατάληψη στην ψυχή μου.

Ο Δημήτρης Παπανικολάου είναι λέκτορας Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης

Caetano Veloso

BRΑSΙL

ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ

ΜΤΦ. ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΜ. ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΛΟΦΩΛΙΑΣ, ΕΚΔ. ΗΛΕΚΤΡΑ, 2007 ΣΕΛ. 544, ΤΙΜΗ: 25 ΕΥΡΩ