Μυρίζουν καπνό και μνήμες

Ο φακός μπορεί να ξυπνά και να διατηρεί μνήμες.
Έτσι ο Καμίλο Νόλλας διατηρεί τα ελληνικά καπνομάγαζα που χάνονται με τον φακό του, σε μία έκθεση και μία έκδοση
Μια φωτογραφική εξερεύνηση στα εγκαταλελειμμένα καπνομάγαζα, τα τεράστια πέτρινα κτίρια ανά την Ελλάδα όπου γινόταν η επεξεργασία του καπνού, επιχειρεί ο Καμίλο Νόλλας. Η αντίστοιχη έκθεση και το λεύκωμα φέρνουν στο φως μια κληρονομιά πολύτιμη και βαριά και το ερώτημα για την τύχη της.

Ποτισμένα με άρωμα καπνού και ιδρώτα, τα παλιά καπνομάγαζα στέκουν σιωπηλά στο κέντρο του Αγρινίου, της Καβάλας, της Δράμας, του Βόλου και των άλλων καπνουπόλεων.

Εντυπωσιάζουν με το μέγεθος.

«Ξεκίνησα χωρίς ιδιαίτερες γνώσεις σχετικά με την ιστορία του καπνού. Η περιπλάνηση μέσα στις αχανείς αίθουσες, τα πολυώροφα κτίρια με τα ψηλοτάβανα σαλόνια, τα κλιμακοστάσια, τα αναβατόρια, τους ατελείωτους διαδρόμους, τις μηχανές εκτός λειτουργίας αλλά και από τα κατάλοιπα της δεύτερης χρήσης τους, μ΄ έκαναν ν΄ ανακαλύψω πόσο σημαντική υπήρξε η ιστορία του καπνού στην Ελλάδα», λέει ο φωτογράφος Καμίλο Νόλλας. Μια ιδιαιτερότητα των καπνομάγαζων- που μοιάζουν εξωτερικά περισσότερο με σπίτια παρά με «εργοστάσια» και χαρακτηρίζονται από την έντονη παρουσία του ξύλου, είναι το φως που ήταν τόσο απαραίτητο για το ξεδιάλεγμα των φύλλων του καπνού, όσο και η διατήρηση

ΙΝFΟ

«Καπνομάγαζα:
Αινίγματα, τάξη και κενότητα», φωτογραφίες και λεύκωμα (Εκδ. Καστανιώτη)
του Καμίλο Νόλλα, από αύριιο στο Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας (Μέγαρο Εϋνάρδου, Αγ. Κωνσταντίνου 20, τηλ. 210-3234.267).

μιας σχετικής υγρασίας.

Τα εξασφάλιζαν αντίστοιχα πλήθος από παράθυρα, φεγγίτες και ανοίγματα, τα πέτρινα ντουβάρια και τα εσωτερικά πηγάδια. Αυτά ήταν ο θησαυρός για τον φωτογράφο, «ο τρόπος που έμπαινε το φως από τα μισάνοιχτα παντζούρια, η πατίνα στα πέτρινα ντουβάρια, τα νοτισμένα πατώματα, όπου νιώθεις ακόμα την υγρή μυρωδιά του καπνού, τα χρώματα», με απορρόφησαν.

Ξεκινώντας από το Αγρίνιο το 2003, φωτογράφισα με φιλμ, χρησιμοποιώντας κυρίως το φυσικό φως και ενίοτε κάποια τεχνητή ενίσχυση. Από τις πεντακόσιες φωτογραφίες που προέκυψαν, οι εκατό περιλαμβάνονται στο λεύκωμα και οι πενήντα θα δειχθούν στην έκθεση. Βάζοντας κάτω το υλικό μαζί με τον επιμελητή της έκθεσης Θανάση Μουτσόπουλο, καταλήξαμε να το κατατάξουμε σε τρεις ενότητες. Η πρώτη έχει να κάνει με την αυτοψία στον τόπο ενός εγκλήματος, αφού όλα μοιάζουν να εγκαταλείφθηκαν ξαφνικά. «Οι φωτογραφίες του Καμίλο Νόλλα ερεθίζουν στον θεατή το αίσθημα του ερασιτέχνη Σέρλοκ Χολμς, ο οποίος αναζητά τι περίπου έγινε», σημειώνει ο επιμελητής της έκθεσης και της έκδοσης.

Στη δεύτερη ενότητα, με τίτλο «μια περίεργη τάξη πραγμάτων», τα αντικείμενα που απέμειναν – μερικά καπνομάγαζα είναι αληθινά μουσεία του βιομηχανικού πολιτισμού- αλλά και «τα σκουπίδια» που σωρεύτηκαν ή έπεσαν τυχαία, αποτέλεσαν πολύτιμο εικαστικό υλικό για τον φωτογράφο. Στην τρίτη ενότητα, πρωταγωνιστούν οι κενοί χώροι, η πικρή διαπίστωση ότι «δεν υπάρχει τίποτα πια» απ΄ ό,τι υπήρξε, αλλά ότι παρ΄ όλα αυτά παραμένουν οι χώροι χωρίς καμία λειτουργία!

Εδώ τίθεται το ερώτημα: Τι θα τους κάνουμε αυτούς τους χώρους;

«Δεν έχουμε το δικαίωμα να τους καταστρέψουμε. Δεν μας ανήκουν», απαντά ο Καμίλο Νόλλας, δανειζόμενος τα λόγια του Τζον Ράσκιν από τις «Επτά Λυχνίες της Αρχιτεκτονικής». «Ανήκουν εν μέρει σ΄ αυτούς που τα έκτισαν και εν μέρει στις γενιές που πρόκειται ν΄ ακολουθήσουν».


Το φάσμα της κατάρρευσης

Εύκολα μπορεί να σκεφθεί κανείς την αξιοποίηση των καπνομάγαζων, παρατηρεί ο Καμίλο Νόλλας. Μπορεί να τους δοθεί μια νέα χρήση μετά την επισκευή και τη μετατροπή τους σε ποικιλώνυμα καταστήματα και μουσεία. Εδώ παρεμβαίνει η τέχνη, η φωτογραφία που αποτυπώνει τα ίχνη μιας ζωής που πέρασε και τη χρησιμότητα των χώρων χωρίς καμία χρήση. Το τεράστιο συχνά μέγεθος και η ανάλογη δαπάνη που απαιτείται για την αποκατάστασή τους απομακρύνει αυτή την προοπτική. Έτσι, κάποια απ΄ αυτά αφήνονται να καταρρεύσουν, άλλα γίνονται εργαστήρια, αποθήκες υλικού κ.ά.