Φόνος α λα Αγκάθα Κρίστι και τουρισμός στη Βιέννη

Το Έγκλημα στη Βενετία έχει και μυστήριο και ατμόσφαιρα. Αυτό το πετυχαίνει εν μέρει και ο Φρανκ Τάλις στη Θανάσιμη Ζαβολιά, κυρίως όταν μιλάει για τον Φρόυντ, την ψυχανάλυση και την ιατρική. Βρισκόμαστε στη Βιέννη στην αυγή του 20ού αιώνα. Σε λιγότερα από είκοσι χρόνια η αυστρο-ουγγρική μοναρχία θα έχει περάσει στην ιστορία. Το 1901 όμως εξακολουθεί να είναι μια μεγάλη ευρωπαϊκή δύναμη, της οποίας η υπεροχή στην ιατρική, τη νευρολογία και την ψυχανάλυση είναι καταλυτική. Ο Φρανκ Τάλις περιγράφει αυτή την ατμόσφαιρα με το σίγουρο χέρι του ειδήμονα, αφού και ο ίδιος είναι κλινικός ψυχολόγος.

Ο φόνος που δίνει αφορμή για να ξετυλιχτεί το μυθιστόρημα παραπέμπει στους περίτεχνους φόνους του αστυνομικού μυθιστορήματος. Θα τον ζήλευαν και ο Τζον Ντίξον Καρ και η Αγκάθα Κρίστι. Ένα γνωστό μέντιουμ, η Λότε Λέβεντσταϊν, βρίσκεται νεκρή στο σπίτι της. Η πόρτα του δωματίου όπου δολοφονήθηκε είναι κλειδωμένη από μέσα με το κλειδί στην κλειδαριά. Το δωμάτιο δεν έχει πρόσβαση από παράθυρα, συνεπώς τίθεται το ερώτημα: πώς βγήκε ο δολοφόνος; Αυτό το ερώτημα ήταν συναρπαστικό για τον αναγνώστη την εποχή που οι δολοφόνοι ήταν φορείς μιας σατανικής ευφυΐας και δεν σκότωναν για να βγάλουν το ψωμάκι τους, όπως συμβαίνει σήμερα.

Ο αστυνόμος Ράινχαρντ του Φρανκ Τάλις έχει πολλά κοινά με τον Τρον, έστω και αν δεν είναι αριστοκρατικής καταγωγής. Δίπλα του, ο Φρανκ Τάλις τοποθετεί τον Μαξ Λίμπερμαν, ένα νεαρό ψυχίατρο, οπαδό και θαυμαστή του Φρόυντ. Ο Φρανκ Τάλις δεν παρουσιάζει τον Φρόυντ ως διάνοια, αλλά ως έναν ακαδημαϊκό που έχει ένα ερασιτεχνικό πάθος για την αρχαιολογία. Οι συζητήσεις του με τον Λίμπερμαν περιστρέφονται περισσότερο γύρω από την αρχαιολογία και λιγότερο γύρω από την ψυχιατρική.

Εκεί που ο Τάλις δεν τα πάει καλά είναι όταν περιγράφει τη Βιέννη. Προσπαθεί με αναφορές σε δρόμους και σε συνοικίες, με περιγραφές διαδρομών, να μεταφέρει την ατμόσφαιρά της στο μυθιστόρημα, αλλά ο αναγνώστης έχει συχνά την εντύπωση ότι όλες αυτές οι λεπτομερείς περιγραφές βγαίνουν από το βλέμμα ενός τουρίστα, που ανακαλύπτει τη Βιέννη με τον χάρτη στο χέρι. Δεν λέω, σου ανοίγεται η όρεξη, όταν σε κάθε δεύτερη σελίδα του μυθιστορήματος περιγράφεται και άλλο ένα βιεννέζικο γλυκό, μόνο που και τα γλυκά και τα καφέ που αναφέρει, είναι αυτά που γνωρίζει ο κάθε τουρίστας που επισκέπτεται τη Βιέννη. Όταν μάλιστα, ο Τάλις αποφασίζει να τοποθετήσει και την ανακάλυψη του δολοφόνου στο μεγαλύτερο τουριστικό αξιοθέατο της Βιέννης, στη ρόδα του Πράτερ, εκεί δεν μένει πια καμιά αμφιβολία για την τουριστική αναπαράσταση. Αντίθετα, όταν ο Τάλις μιλάει για την ιατρική σχολή της Βιέννης, για τις συγκρούσεις νευρολόγων και ψυχιάτρων, για τα πρώτα ηλεκτροσόκ, εκεί βρίσκεται στο στοιχείο του και είναι απόλυτα πειστικός.

Παρά τις αντιφάσεις και τον όγκο του, το μυθιστόρημα διαβάζεται με ενδιαφέρον και θα διαβαζόταν ακόμα καλύτερα αν η μεταφράστρια του, κυρία Ευηνέλλα Αλεξοπούλου, δεν το είχε πνίξει κυριολεκτικά στις υποσημειώσεις. Από διαστροφή κάθησα και τις μέτρησα: είναι εκατόν εβδομήντα εννιά τον αριθμόν. Πού έχετε δει μυθιστόρημα με εκατόν εβδομήντα εννιά υποσημειώσεις; Συγγνώμη, αλλά αν η κυρία Αλεξοπούλου έγραφε κάποια διπλωματική εργασία ή διατριβή, πόσες θα έβαζε; Οι περισσότερες απ΄ αυτές είναι τελείως περιττές, όταν φερ ειπείν η μεταφράστρια μας πληροφορεί για το τι είναι η τρούφα στη μαγειρική ή για το ποια ήταν η βασίλισσα Βικτώρια. Ο κάθε αναγνώστης που ενδιαφέρεται μπορεί να ψάξει σε μια εγκυκλοπαίδεια και να λύσει τις τυχόν απορίες του. Εννιά στις δέκα ελληνικές οικογένειες με παιδιά διαθέτουν στο σπίτι τους απαραιτήτως μια εγκυκλοπαίδεια «Δομή».

Frank Τallis

ΘΑΝΑΣΙΜΗ ΖΑΒΟΛΙΑ

ΜΤΦ. ΕΥΗΝΕΛΛΑ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ, ΕΚΔ. ΚΕΔΡΟΣ, 2007 ΣΕΛ. 538, ΤΙΜΗ: 25 ΕΥΡΩ