Το πνεύμα του τόνου

Περσόνες

Έγραφα παλιότερα πως άλλο πράγμα είναι η μάσκα, άλλο το προσωπείο και άλλο η περσόνα. Ακολουθώντας το λεκτικό παιχνίδι του Ηράκλειτου σημείωνα πως η περσόνα «λέγει», η μάσκα «κρύβει» και το προσωπείο «σημαίνει». Η λατινική περσόνα σημαίνει κυρίως το φερέφωνο, το μέσο διά του οποίου κάποιος ηχεί, ομιλεί. Η μάσκα κρύβει, καλύπτει και συχνά σκευωρεί. Το προσωπείο είναι ένα άλλο, πλαστό μεν, αλλά χαρακτηρολογικά αναγνωρίσιμο υποκείμενο. Αυτές οι τρεις καλύψεις του προσώπου, σαν την ψευδή συνείδηση, την ιδεολογία δηλαδή του Μαρξ, καθιερώθηκαν από το θέατρο. Ισχύουν όμως μεταφορικά και για τον κοινωνικό, και για τον ηθικό, και- βεβαίως- για τον πολιτικό βίο.

Έτσι, μια από τις κωμικές περσόνες είναι η persona buffa. Ο κωμικός που τη φορά καμώνεται κυρίως ρόλους ηλίθιου, ακαταλόγιστου, απρόσμενου, γκαφαδόρου, πειθήνιου οργάνου των αφεντάδων, αλλά και δειλού, και συχνά έναντι πινακίου φακής σπιούνου, καταδότη και προδότη της τάξης του. Όπως στην πολιτική υπάρχουν personae non gratae, στο θέατρο οι personae buffae προκαλούν τον αποτροπιασμό, τον οίκτο, την οργή και τον γέλωτα. Αλλά φοβάμαι πως, όπως και στο θέατρο συναντώνται personae non gratae- δηλαδή ηθοποιοί που τους ξερνάει το σανίδι- έτσι και στην πολιτική πλεονάζουν οι personae buffae, που τους ξερνάει η κάλπη.