Ακόμη και οιτυφλοπόντικες τολμούν να ελπίζουν…

ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΟΣ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ
ΤΟ 1943, ΕΝ ΜΕΣΩ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ
ΚΑΤΟΧΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΟΥ, Ο
«… ΣΙΣΥΦΟΣ» ΕΓΙΝΕ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΟ
ΓΙΑ ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΗ
ΓΕΝΙΑ, ΑΛΛΑ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΝΑ
ΓΟΗΤΕΥΕΙ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΜΕ
ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΜΕ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ
ΑΝΤΑΛΛΑΣΣΕΙ ΤΑ ΑΠΑΙΣΙΟΔΟΞΑ
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΕ ΜΙΑ ΑΙΣΙΟΔΟΞΗ
ΣΤΑΣΗ ΖΩΗΣ
«Οι συνοδοιπόροι σας είναι διάσημοι: και ο Ηράκλειτος και ο Νίτσε ήταν και οι δύο πεπεισμένοι πως η ζωή είναι ένα παιχνίδι. Είναι όμως δύσκολο να μάθεις τους κανόνες του!». Με αυτά τα λόγια απαντούσε ο Καμύ στον Πιερ Μπονέλ, που του είχε ασκήσει κριτική για τον Μύθο του Σίσυφου. Και με αυτή την αποστροφή συμπύκνωσε όλη τη φιλοσοφία του παραλόγου.

Φιλοσοφία; Ο ίδιος ο Καμύ δήλωνε ότι δεν είναι φιλόσοφος. Όπως έλεγε σε συνέντευξή του το 1945: «Δεν είμαι φιλόσοφος. Δεν πιστεύω αρκετά στη λογική για να μπορώ να πιστέψω σε ένα σύστημα. Αυτό που με ενδιαφέρει, είναι να ξέρω με ποιον τρόπο να συμπεριφερθώ». Και αναζητώντας τρόπο συμπεριφοράς, ή μάλλον καλύτερα τη στάση ζωής, ο Καμύ, ένας από τους πιο στοχαστικούς συγγραφείς του αιώνα που πέρασε και ένας από τους σημαντικότερους λογοτέχνες του, κατέληξε να χτίσει το οικοδόμημα του «παραλόγου».

Τι είναι το «παράλογο»; Είναι το αίσθημα του «αντιφατικού» που χαρακτηρίζει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο τη σύγχρονη ζωή; Είναι το αίσθημα του «αδύνατου» που κατακλύζει μια σκέψη η οποία φιλοδοξεί να ερμηνεύσει τον κόσμο και συγκρούεται μονίμως με την αδυναμία της; Είναι η μεταφυσική ενός κόσμου ο οποίος έχει σκοτώσει τους θεούς του και ο οποίος ποντάροντας τα ρέστα του στη δύναμη της λογικής, ανακαλύπτει τα ελλείμματά της;

Είναι, πάνω απ΄ όλα, η περιγραφή μιας σχέσης. Ο Σίσυφος, άνθρωπος ο οποίος γνωρίζει πως είναι καταδικασμένος να μη φτάσει στην κορυφή, και παρ΄ όλα αυτά δεν εγκαταλείπει την καθημερινή ρουτίνα της προσπάθειας.

Η αυτοκτονία
«Υπάρχει ένα φιλοσοφικό πρόβλημα πραγματικά σοβαρό: η αυτοκτονία. Αν κρίνουμε πως η ζωή αξίζει να τη ζει ή να μην τη ζει κανείς, απαντούμε στο θεμελιώδες ερώτημα της φιλοσοφίας. Τα υπόλοιπα, αν ο κόσμος έχει τρεις διαστάσεις, αν το πνεύμα διαιρείται σε εννέα ή δώδεκα κατηγορίες, έπονται. Είναι παιχνίδια. Πρέπει πρώτα να απαντήσουμε».

Δεν είναι αξιοπερίεργο πως με αυτές τις φράσεις αρχίζει το πνευματικό μανιφέστο ενός ανθρώπου, ο οποίος σε όλη τη διάρκεια της ζωής του δεν σταμάτησε να πολεμάει και να διεκδικεί αυτή τη ζωή, για την οποία ο ίδιος αναρωτιέται αν αξίζει να τη ζει ή να μην τη ζει κανείς.

Ε, ναι. Αν δεν ξέραμε ποιος είναι ο Καμύ, το ενεργό μέλος της αντίστασης, ο δημοσιογράφος της εφημερίδας «Combat», ο άνθρωπος που δεν έπαψε να τοποθε

Αlbert Camus

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥΣΙΣΥΦΟΥ

ΜΤΦ. ΝΙΚΗ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ – ΝΤΟΥΖΕ, ΜΑΡΙΑ ΚΑΣΑΜΠΑΛΟΓΛΟΥΡΟΜΠΛΕΝ ΕΚΔ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ, 2007 ΣΕΛ. 206, ΤΙΜΗ: 14,60 ΕΥΡΩ

τείται απέναντι σε όλα τα πολιτικά προβλήματα της συγκυρίας εκάστοτε, θα μπορούσαμε να φανταστούμε πως αυτές οι φράσεις έχουν γραφτεί από κάποιον ντιλετάντη της ύπαρξης ο οποίος δεν αντέχει άλλο την πλήξη του (έναν Κυρίλοφ ο οποίος εξορίστηκε από τις σελίδες των Δαιμονισμένων του Ντοστογιέφσκι και μετακόμισε σε κάποια ακτή της Μεσογείου, στην αγαπημένη του Τιπασά στην Αλγερία για να τον ζεστάνει το φως). Ή, χειρότερα ακόμη, από κάποιον εργαστηριακό φιλόσοφο, από αυτούς που σήμερα ευδοκιμούν στις πανεπιστημιακές αίθουσες, ο οποίος συνδυάζοντας τα δεδομένα κατέληξε στο συμπέρασμα πως η αυτοκτονία είναι η μόνη λύση. Χωρίς ο ίδιος να μπει στον κόπο να αυτοκτονήσει, εννοείται, αφού έχει δεσμευθεί στους φοιτητές του για το σεμινάριο της επόμενης χρονιάς. Ο Καμύ όμως δεν ήταν ούτε το ένα ούτε το άλλο.

Εξήντα και κάτι χρόνια μετά τη συγγραφή του, ο Μύθος του Σίσυφου μπορεί σε πολλούς να φανεί πως είναι ένα ακόμη από τα ευφυή αλλά «κουρασμένα» κείμενα του 20ού αιώνα. Διατηρεί βεβαίως πάντα τη γοητεία της ευαισθησίας του. Το τελευταίο του κεφάλαιο, αφιερωμένο στην «Ελπίδα και το παράλογο στο έργο του Κάφκα» που προστέθηκε αρκετά χρόνια μετά την πρώτη έκδοση του έργου, είναι μία από τις πιο καίριες αναγνώσεις ενός από τα πιο σκοτεινά έργα της εποχής μας.

Όταν το διάβασα σκέφτηκα πως μόνο και μόνο για την καταληκτική φράση του αξίζει να το διαβάσεις και να το ξαναδιαβάσεις: «Με την απίστευτη ετυμηγορία του (ο Κάφκα) αθωώνει τελικά αυτό τον αποτρόπαιο και συνταρακτικό κόσμο όπου ακόμα και οι τυφλοπόντικες τολμούν να ελπίζουν».

Συνοπτικός, με διατυπώσεις που μοιάζουν με αποφθέγματα, σκεπασμένος από μια μόνιμη σκιά αμφιβολίας ο λόγος του Καμύ επιβάλλεται με τη γοητεία του εσωτερικού του ρυθμού. Και αυτό τον ρυθμό έχουν αποδώσει με εξαιρετική σαφήνεια στα ελληνικά οι δύο μεταφράστριες.