«Η Ελλάδα μοιάζει με μεθυσμένο καράβι»

«Νεαρός, είχα το μεγάλο προνόμιο να ακούω τα έργα μου να παίζονται ζωντανά. Δυστυχώς τα πράγματα δεν πήγαν όπως έπρεπε. Η κατάκτηση της δημοκρατίας έφερε μαζί της και την κοινωνία της κατανάλωσης. Και τον λαϊκισμό…».

Είδωλο και σύμβολο, αλλά σχετικά άγνωστος για τους περισσότερους Έλληνες. Αυτός είναι ο συμφωνικός Μίκης Θεοδωράκης. Ο Μίκης που γνωρίζουν καλά οι δισκογραφικές εταιρείες του εξωτερικού (γιατί κυκλοφορούν τα έργα του) και συστηματικά αγνοούσαν επί δεκαετίες οι δικές μας. Με αφορμή τη δημιουργία της σειράς «Μίκης Θεοδωράκης: Συμφωνική Μουσική» από τη δισκογραφική Legend, που μόλις κυκλοφόρησε έξι CDs με συμφωνικά του έργα, ηχογραφημένα ζωντανά, εκείνος μίλησε για τη μουσική του, τη σχέση του με τον Μάνο, τη σημερινή Ελλάδα που μοιάζει με «μεθυσμένο καράβι».

Πνευματικός πατέρας ήταν κι εκείνος για τις επόμενες γενιές μουσικών. Ο Θάνος Μικρούτσικος ήταν εκεί: «Έχω βαρεθεί- έλεγε χθες- την τσιγκουνιά των ανθρώπων όταν μιλούν για τέχνη. Πως δήθεν ό,τι παράγεται θα το κρίνει ο χρόνος. Ο χρόνος δεν μιλάει. Εμείς μιλάμε. Εγώ είμαι παιδί του Μίκη. Αν προσέξουμε το σύνολο της δουλειάς του, θα δούμε ότι η κεντρική ιδέα επαναλαμβάνεται και στα τραγούδια του και στα συμφωνικά του έργα και στις όπερες του. Κι αυτό γιατί ο Μίκης έψαχνε τον ήχο αυτής της χώρας».

Ευδιάθετος, ο Μίκης Θεοδωράκης δήλωσε «ευάλωτος στην αγάπη», αλλά και λαλίστατος, έγινε επικριτικός όταν αναφέρθηκε στον πολιτισμό του σήμερα. «Ενώ δεν υπάρχει Έλληνας που να μη λέει ότι μεγάλωσε με τα τραγούδια μου, έφθασα στα 82 για να δω τα συμφωνικά μου έργα να δισκογραφούνται- ενώ επί χρόνια κυκλοφορούν στο εξωτερικό. Και δεν είμαι ο μόνος. Χίλια ραδιόφωνα

«Εμείς ξεκινήσαμε από το τίποτα. Ο Μάνος έκανε την Ορχήστρα των Χρωμάτων. Με θυσίες. Με πολύ κόπο»

υπάρχουν σήμερα. Χάθηκε να παίζουν έναν Χατζιδάκι, έναν Ξαρχάκο… Τους έχουν βάλει στη δισκοθήκη και τους έχουν θάψει. Αυτό δεν είναι μια εθνική αθλιότητα; Μια ομαδική ταφή;». Στροφή στο παρελθόν, στα πρώτα χρόνια της γνωριμίας του με τον Μάνο Χατζιδάκι και το πρώτο «φλερτ» με τη λαϊκή μουσική: «Όταν άκουσα τη μουσική του Χατζιδάκι για τη “Στέλλα”, ενώ ήμουν χωμένος στη συμφωνική μουσική, κάτι ξύπνησε μέσα μου. Σαν να ανακάλυψα τον άλλο μου εαυτό, τον μελωδιστή. Έτυχε να μου δώσει και ο Ρίτσος τον Επιτάφιο κι αμέσως έστειλα στον Χατζιδάκι την παρτιτούρα μου. Εγώ δεν ήξερα τι είναι το ρεμπέτικο. Η πρώτη μου επαφή ήταν στην Ικαρία, με τον “Καπετάν Ανδρέα Ζέπο”. Εμείς τότε είχαμε μεγαλώσει με ελαφρά τραγούδια, αμερικάνικα. Ο Ζέπος ήταν μια αποκάλυψη. Κάθησα μετά κι έγραψα ένα ποίημα, το “Σπίτι με τους Σκορπιούς”, το έστειλα στον Μάνο και του είπα ότι θα το μελοποιήσω με βάση τον “Καπετάν Ανδρέα Ζέπο”…».

Για πρώτη φορά εκδίδονται μαζί και οι πέντε συμφωνίες του Μίκη στα έξι CD της σειράς, στα οποία περιλαμβάνονται τα έργα του: Ελληνική Αποκριά, σουίτα μπαλέτου (1947-1953), Πρώτη Συμφωνία (1948-1945), Οιδίπους Τύραννος, ωδή για τραγούδια για τη Μυρτώ (1945-48), Το Πανηγύρι Της Ασή-γωνίας, συμφωνικό σκέρτσο που δισκογραφείται για πρώτη φορά (1947-47), Δεύτερη Συμφωνία «Το Τραγούδι της Γης» (1980-81), Τρίτη Συμφωνία (2η εκδοχή, 1941-92, διευθύνει ο ίδιος ο Μίκης), Τέταρτη Συμφωνία- Των Χορικών (1986-87), Έβδομη Συμφωνία- Εαρινή (1982). Συμμετέχουν η Ορχήστρα των Χρωμάτων, η Κρατική Αθηνών, η Συμφωνική της Πράγας, η Συμφωνική Ορχήστρα Viva, η Αθηναϊκή Συμφωνική, οι μαέστροι Μίλτος Λογιάδης, Ηλίας Βουδούρης, Φράντισεκ Βαϊνάρ, Λουκάς Καρυτινός και οι σολίστ Μαίρη-Έλεν Νέζη, Κική Μορφωνιού, Μαρκέλλα Χατζιάνο, Αλέκα Δρακοπούλου, Ντάνα Χατζηγεωργίου κ.ά.


«Η συμφωνική μουσική είναι για τον λαό»

«Μπορεί οι καπιταλιστές να παραχώρησαν σιγά σιγά πράγματα στους προλετάριους κι εκείνοι να απέκτησαν αυτοκίνητο και σπίτι- έλεγε χθες ο Μίκης- αλλά τα κλειδιά για την τέχνη τα κράτησαν για τον εαυτό τους. Όμως, η συμφωνική μουσική είναι φτιαγμένη για τον λαό.

Κάποτε, θυμάμαι, την εποχή της Εθνικής Μεταρρύθμισης ήμουν εισηγητής από την πλευρά της ΕΔΑ και τους πρότεινα να διδάσκεται η συμφωνική μουσική στο δημοτικό σχολείο. Ξέρετε τι έγινε; Άρχισαν να γελούν και να ειρωνεύονται…».