«Τα έργα μου θα παίζονται για καιρό»

ΠΕΝΤΕ ΣΚΗΝΟΘΕΤΕΣ ΜΑΣ ΑΝΕΒΑΖΟΥΝ, ΤΟΝ
ΧΕΙΜΩΝΑ, ΤΣΕΧΩΦ- ΚΑΙ ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΩΡΙΜΑ
ΕΡΓΑ ΤΟΥ: «ΓΛΑΡΟ», «ΘΕΙΟ ΒΑΝΙΑ», «ΤΡΕΙΣ
ΑΔΕΛΦΕΣ», «ΒΥΣΣΙΝΟΚΗΠΟ»
Συμπληρώθηκαν, τον Ιούλιο, 103 χρόνια από τη μέρα που χτυπημένος και ταλαιπωρημένος από τη φυματίωση έφυγε από τη ζωή στα σαράντα τρία του. Το έργο του Αντόν Τσέχωφ όμως δεν παραμένει απλώς ζωντανό και ακμαίο. Ο αιώνας που πέρασε από πάνω του όχι μόνο δεν το άγγιξε, αλλά το πλούτισε, το ενδυνάμωσε, το ανέδειξε. Και απέδειξε πως ο Ρώσος του 19ου αιώνα είναι αιώνιος. Δηλαδή κλασικός.

«Λίγο πριν πεθάνει έλεγε: “Όταν εγώ φύγω, τα έργα μου θα παίζονται έξι- εφτά χρόνια και μετά θα ξεχαστούν. Αργότερα θα αρχίσουν να παίζονται πάλι. Και τότε θα παίζονται για καιρό”» μού θυμίζει ο Σπύρος Ευαγγελάτος.

Κάθε ανέβασμα, κάθε καινούργια «ανάγνωσή» του αποκαλύπτει καινούργιες πτυχές. Δεν είναι τυχαίο που παίζεται τόσο τακτικά- το καλοκαίρι στο Φεστιβάλ Αθηνών είδαμε τον «Γλάρο» του από το θέατρο «Κρέτακορ» της Βουδαπέστης σε μια συγκλονιστική «γυμνή» παράσταση του Άρπαντ Σίλινγκ και απ΄ τη βερολινέζικη «Φολκσμπίνε» έναν ανατρεπτικό «Ιβάνοφ» σε σκηνοθεσία Ντίμιτερ Γκότσεφ. Αλλά αυτό που συμβαίνει φέτος στο ελληνικό θέατρο- και χωρίς να πρόκειται για κάποια «επέτειο Τσέχωφ»- είναι πρωτοφανές. Πέντε χρόνια μετά τη χειμερινή σεζόν 2002- 2003, όταν παρουσιάστηκαν μέσα στην ίδια σεζόν τέσσερις διαφορετικές εκδοχές του «Γλάρου»- δύο στην Αθήνα και από μία στη Θεσσαλονίκη και στη Λάρισα- τον χειμώνα θα ανεβούν στην ελληνική σκηνή και τα τέσσερα μεγάλα έργα της ωριμότητας του Τσέχωφ- το ένα μάλιστα σε δύο εκδοχές: «Γλάρος» από τον Πέτρο Ζηβανό στο ΚΘΒΕ, στη Θεσσαλονίκη, «Θείος Βάνιας» από τον Γιώργο Μιχαηλίδη στο «Ανοιχτό Θέατρο», «Τρεις αδελφές» από τη Μαριάννα Κάλμπαρη στο Υπόγειο του «Θεάτρου Τέχνης», «Βυσσινόκηπος» από τον Σπύρο Ευαγγελάτο στο «Αμφι-Θέατρο» αλλά και από τον Περικλή Μουστάκη στο θέατρο «Άσκηση» με την ομώνυμη ομάδα του.

Και οι πέντε σκηνοθέτες κατέληξαν στον Τσέχωφ ή πρότειναν έργο του στους θεατρικούς οργανισμούς με τους οποίους συνεργάζονται γιατί αγαπούν τον συγγραφέα. Και επιπλέον οι τέσσερις- συμπεριλαμβανομένου, παραδόξως, του Σπύρου Ευαγγελάτου- δεν είχαν διόλου καταπιαστεί με τον Μεγάλο Ρώσο. Εκτός από τον Περικλή Μουστάκη που έχει παίξει Σερεμπριάκοφ στον «Θείο Βάνια» σε σκηνοθεσία Γιάννη Μπέζου. Μόνον ο Γιώργος Μιχαηλίδης όχι απλώς έχει ασχοληθεί, αλλά μετράει ήδη έξι παραστάσεις Τσέχωφ.

Στο κείμενο μόνον ο Πέτρος Ζηβανός δηλώνει πως θα επέμβει. Και θα φέρει το έργο στο σήμερα. «Δεν έχει τίποτα το “ελεγειακό”, το “μελαγχολικό”, το “συγκινητικό”, το δακρύβρεκτο ο Τσέχωφ. Και δεν έχει κανέναν λόγο να ανεβεί στην εποχή του. Η παράσταση, ας πούμε, που κάνει στην αρχή του έργου ο Τρέπλιεφ θα είναι σαν να την ανεβάζει ένας μεταμοντέρνος σκηνοθέτης. Κυρίαρχο στοιχείο θα είναι το νερό και η γυαλάδα του υπολογιστή».

Στη Σοβιετική Ένωση των χρόνων της περεστρόικα- δεκαετία του ΄80- θα μεταφέρει τις «Τρεις αδελφές» η Μαριάννα Κάλμπαρηχωρίς όμως να «πειράξει» το κείμενο. «Δεν το κάνω για να πρωτοτυπήσω. Αλλά γιατί πιστεύω πως το συλλογικό όνειρο της περεστρόικα που συμπαρέσυρε έναν ολόκληρο κόσμο ταυτίζεται με αυτό που συμβαίνει μεμονωμένα στον κάθε ήρωα του έργου. Το συλλογικό ταυτίζεται με το ατομικό».

Ούτε ο Περικλής Μουστάκης έκανε επεμβάσεις στο κείμενο. «Μόνο σκηνοθετικές παρεμβάσεις έκανα». Εμφανίζεται, ας πούμε, στην παράσταση ο Γκρίσα, ο γιος της Αρκάντινα και μαθητής του Τροφίμοφ που έχει πνιγεί στο παρελθόν. «Είναι μια ματιά του 2000. Τα κοστούμια όμως είναι σχεδόν εποχής».

«Το κείμενο θα παραμείνει όπως είναι»: κατηγορηματικός ο Γιώργος Μιχαηλίδης. Αλλά δεν θα έχει καθόλου σκηνικό. «Μόνο τα απολύτως απαραίτητα. Και τα κοστούμια θα τείνουν προς την εποχή τους». Ο Σπύρος Ευαγγελάτος δεν έχει ακόμα κατασταλάξει πώς ακριβώς θα παρουσιάσει τον «Βυσσινόκηπο».

«Εκείνο που ξέρω είναι πως σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται να είναι μουσειακή αναπαράσταση σκηνικού χώρου. Θα υπάρχουν στοιχεία αφαιρετικά. Και στην ερμηνεία των ηθοποιών σε μια προσπάθεια από το ειδικό να περάσουμε στο καθολικό. Το ρεαλιστικό στον Τσέχωφ είναι δήθεν ρεαλιστικό».