Φαινόμενα

«Εκσφενδονισμός»

Ένας πολιτικός χώρος που παράγει πολιτική, δεν μπορεί παρά να παράγει και θέαμα, του οποίου η διαχείριση, όμως, είναι εξίσου σημαντική με τις θέσεις του
Το περιεχόμενο ενός ποτηριού εκσφενδονίζεται στην πλάτη του Ευάγγελου Βενιζέλου, τη στιγμή που ετοιμάζεται να περάσει το κατώφλι της Χαριλάου Τρικούπη.

Κρίσιμη η ώρα, κρίσιμη και η εικόνα που δίνει η είσοδος των γραφείων ενός από τα δύο μεγαλύτερα κόμματα της χώρας. Ένα ένα τα μέλη του Συμβουλίου διασχίζει με κόπο το πλήθος των συνωστιζόμενων δημοσιογράφων και οπαδών ή φίλων ή απλώς περίεργων, στέκεται για λίγο μπροστά στο «μπουκέτο» των μικροφώνων, κάνει μια δήλωση- μάλλον τυπική και αναμενόμενη για την αδιαμφισβήτητη ενότητα του κόμματος – και αποχωρεί, ενώ οι δημοσιογράφοι προσπαθούν να αποκωδικοποιήσουν τις λέξεις και να έχουν την «είδηση», ποιος είναι με ποιον, ποιος θα υποστηρίξει ποιον. Το τελετουργικό της τηλεόρασης εξ ορισμού «ποδοσφαιροποιεί» το κλίμα.

Οι ρεπόρτερ μιλούν για ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα. Η αίσθηση της αναμονής κορυφώνεται. Η κάμερα δείχνει τον διεκδικητή της θέσης του προέδρου Ευάγγελο Βενιζέλο να βγαίνει από το δικό του γραφείο, για να κατευθυνθεί στα γραφεία του ΠΑΣΟΚ. Φτάνει ελάχιστα λεπτά αργότερα με το αυτοκίνητό του, κατεβαίνει γρήγορα, έτοιμος να αντιμετωπίσει τα «μπουκέτα» που του προτείνονται και αίφνης η κάμερα δείχνει το υγρό που προσγειώνεται στην πλάτη του. Λίγο αργότερα θα αποδεικνυόταν ότι ο «τεντιμπόης» ήταν ο ίδιος ηλικιωμένος που είχε κάνει παρόμοια επίθεση στον πρώηνΠρόεδρο της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο.

Προς στιγμήν ωστόσο, ο πανικός είναι μεγάλος. Οι τηλεοπτικές συνδέσεις παίρνουν φωτιά. Έμπειρος από τη λειτουργία της κάμερας ο πολιτικός, του οποίου η εικόνα για λίγο φάνηκε να προσβάλλεται, σπεύδει σε βοήθεια του δράστη, ο οποίος βρίσκεται ξαπλωμένος και ακινητοποιημένος από αστυνομικούς. Οι εικόνες που ακολουθούν εκμηδενίζουν τις προηγούμενες. Στις δηλώσεις του- πολύ θυμωμένος – αναφέρεται σε απαράδεκτους τραμπουκισμούς που γυρνούν τον χρόνο πίσω. Η έκφραση πολιτικός πολιτισμός ξανακάνει την εμφάνισή της, όπως και η ανάγκη να τον αποκτήσουμε. Για λίγα λεπτά η ίδια η συνεδρίαση και η πολιτική της σημασία τίθενται υπό την κηδεμονία των πλάνων του εκσφενδονισθέντος υγρού. Σπεύδουν το ένα μετά το άλλο, στελέχη του ΠΑΣΟΚ να αποδοκιμάσουν. Στις τηλεοπτικές οθόνες, η σκηνή του εκσφενδονισμού επαναλαμβάνεται με εκείνη την τηλεοπτική εμμονή στην αναπαραγωγή της εκτυφλωτικής λεπτομέρειας. Με τη διαπίστωση ότι ο δράστης πιθανότατα δεν ανήκει στους «εκδηλωτικούς οπαδούς» του κόμματος, που αυτές τις ημέρες βρίσκονται μονίμως έξω από τα γραφεία και επευφημούν μπροστά στις κάμερες τον Γιώργο Παπανδρέου, η ένταση εκτονώνεται, αλλά το θέμα των «εκδηλωτικών οπαδών» παραμένει ένα στοιχείο της εικόνας του ΠΑΣΟΚ των ημερών.

Ουδείς μέχρι εκείνη τη στιγμή είχε σκεφτεί άραγε ότι η πολλή «εκδηλωτικότητα» σε ώρες πόλωσης, μπορεί να τονώνει το ηθικό της μιας ή της άλλης ομάδας, διαμορφώνει κλίμα για το εσωτερικό ίσως, αλλά διαμορφώνει εξίσου ένα μέρος της εικόνας, με την οποία απευθύνεται ο συγκεκριμένος πολιτικός χώρος στην κοινωνία;

Η διαχείριση της εικόνας ενός πολιτικού χώρου είναι εξίσου κορυφαίας σημασίας με τη διαχείριση οποιασδήποτε κρίσιμης κατάστασης, αν όχι σημαντικότερη, αφού μέσω αυτής απευθύνει τις αρχές και τον πολιτισμό του στην κοινωνία.


Η πολιτική παράγει και θέαμα

Άλλωστε, η χθεσινή συνεδρίαση του Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ είχε εξέχουσα πολιτική σημασία, όχι μόνο επειδή ήταν η πρώτη μετά την εκλογική ήττα ενός από τα δύο μεγαλύτερα κόμματα της χώρας, αλλά επειδή οι εξελίξεις που ακολούθησαν την ήττα, ακολούθησαν τον ραγδαίο ρυθμό της τηλεοπτικής κάμερας.

Μπροστά της έθεσε εαυτόν υπό την κρίση των φίλων και οπαδών του ΠΑΣΟΚ, ο πρόεδρός του, μπροστά της δήλωσε διεκδικητής της προεδρίας ο Ευάγγελος Βενιζέλος. Και η στάση και των δύο φάνηκε σαν φυσική έκφραση ενός πολιτικού χώρου που εναρμονίστηκε με τη σύγχρονη μιντιακή λειτουργία, την αξιοποίησε και του οποίου οι κρισιμότερες εξελίξεις αποτέλεσαν εξέχον μιντιακό θέαμα, από το συνέδριο και την εκλογή στην προεδρία του Κώστα Σημίτη, μέχρι την παράδοση από τον ίδιο του «δαχτυλιδιού» στον Γιώργο Παπανδρέου.

Ένας πολιτικός χώρος που παράγει πολιτική, δεν μπορεί στις μέρες μας παρά να παράγει και θέαμα, ιδίως αν πρόκειται για κόμμα εξουσίας. Αυτό που κάνει τη διαφορά είναι η αναλογία των δύο, αν δηλαδή το θέαμα υπερτερεί της πολιτικής ή αν απλώς τη συμπληρώνει.

Γιατί αν υπερτερεί, επεισόδια σαν αυτά των «εκδηλωτικών οπαδών» ή του εκσφενδονιστή υγρών αναλαμβάνουν το σόου, καταλαμβάνουν τον χώρο και προσδιορίζουν αν όχι την πολιτική ουσία, την αισθητική της επικοινωνίας της, που είναι το ίδιο σημαντική.