Τα μαθηματικά δεν είναι ποίηση

ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΥΠΗΡΞΑ ΣΚΡΑΠΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ.
ΔΕΝ ΤΑ ΚΑΤΑΛΑΒΑ ΠΟΤΕ, ΠΑΡΑ ΤΙΣ
ΕΝΤΙΜΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΠΟΥ ΚΑΤΕΒΑΛΛΑ
ΠΟΥ ΚΑΙ ΠΟΥ. ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΙΣ ΘΥΜΑΜΑΙ
ΚΑΠΩΣ ΣΑΝ ΕΦΙΑΛΤΗ
Εφιάλτης στην κυριολεξία. Ένα απ΄ αυτά τα όνειρα που επανέρχονται κάθε τόσο στη ζωή μου είναι πως είναι Ιούνιος, εγώ είμαι καθισμένος σ΄ ένα θρανίο και προσπαθώ να λύσω κάποιο πρόβλημα γεωμετρίας. Η κόλλα είναι λευκή, η ώρα περνάει και το μόνο που συμβαίνει στο μυαλό μου είναι ότι παρακολουθώ τον καθηγητή να περνάει νευρικός δίπλα μου, έτοιμος να εκφωνήσει την καταδίκη μου.

Σημειωτέον ότι τον εφιάλτη τον είδα τελευταία φορά πριν από τρία χρόνια, τριάντα συναπτά και βάλε μετά το απολυτήριο του Λυκείου. Τον δε καθηγητή μου τον θυμάμαι πάντα, μάλλον βλοσυρό, μάλλον κοντό, με νευρικές κινήσεις και ιδιαιτέρως αυστηρόαν και ήμουνα στην κλασική κατεύθυνση. Έτοιμο πάντως πάντα να με ρωτήσει κάτι στο οποίο αδυνατώ να απαντήσω.

Εκείνος φαντάζομαι ή μάλλον εύχομαι να με έχει ξεχάσει. Υπήρξα ένας απ΄ αυτούς τους μαθητές που είναι καλύτερα να μην τους θυμάσαι αν δεν θέλεις να χάσεις τελείως την εμπιστοσύνη σου στη δουλειά σου και στις ικανότητές σου.

Τότε απλώς ήμουνα σκράπας. Τώρα, φαντάζομαι, θα με έστελναν σε κάποιον ειδικό για να με αναλάβει και να διαπιστώσει ότι

Αν το σύμπαν μας ήταν κατ΄ αποκλειστικότητα μαθηματικό, ο Όμηρος δεν θα είχε υπάρξει ποτέ

πάσχω από κάποιο είδος προχωρημένης δυσλεξίας που με εμποδίζει να βάλω στη σειρά αριθμούς, σύμβολα και σχήματα.

Τέλος πάντων. Η ουσία είναι μία: όταν βρίσκομαι μπροστά σε τέτοιου είδους «καταστάσεις», φτιαγμένες από αριθμούς, σύμβολα και τους ενδεχόμενους συνδυασμούς τους, το μυαλό μου μουλαρώνει, η σκέψη μου παγώνει και η όποια δυνατότητα αυτοσυγκέντρωσης διαθέτω υποχωρεί ατάκτως για να αποφύγει μια ακόμη πανωλεθρία.

Η κατάσταση, οφείλω να το ομολογήσω, δεν με χαροποιεί ποσώς. Ο εαυτός μου με εκνευρίζει ακόμη περισσότερο, ειδικά όταν με τις αναπηρίες του μου στερεί την ευκαιρία να χορτάσω την αναγνωστική μου βουλιμία. Γιατί, πρέπει να σας το πω πως δεν το βάζω κάτω, ή τουλάχιστον δεν το έβαζα κάτω μέχρι πρότινος.

Παρασυρμένος από τον αναγνωστικό μου οίστρο και τη γοητευτική γραφή του Ράσελ, για παράδειγμα, στα πολιτικά και ηθικά του έργα, είχα το θράσος να επιχειρήσω να διαπιστώσω ιδίοις όμμασι τι σκαμπάζει ο άνθρωπος και από μαθηματικά. Αγνοώντας, εννοείται, το γεγονός πως ό,τι κι αν σκαμπάζει ο Ράσελ, εγώ δεν σκαμπάζω λέξη, με αποτέλεσμα το κείμενο, από την πρώτη του κιόλας σελίδα να με πετάξει έξω και να με αφήσει, για μια ακόμη φορά, μετεξεταστέο.

Για να μη μιλήσουμε για Πλάτωνα. Εδώ πια η κατάσταση ξεφεύγει από κάθε έλεγχο. Όσο με γοητεύει στον «Φαίδρο» ή την «Απολογία» τόσο με εκνευρίζει στον «Τίμαιο» μ΄ εκείνα τα δυσνόητα σχήματά του τα οποία, είμαι βέβαιος, ότι ούτε ο ίδιος δεν τα καταλάβαινε. Ευτυχώς που το πήραμε απόφαση πως η προσφορά του στα μαθηματικά είναι ελάχιστη, ενώ στην ηθική φιλοσοφία τεράστια, οπότε δικαιούμαι κι εγώ να συνεχίζω να τον απολαμβάνω.

Και πόσο μεγάλος ήταν ο ενθουσιασμός μου όταν διάβασα στα «Απομνημονεύματα» του Ξενοφώντα ότι ο Σωκράτης έλεγε πως πρέπει να ξέρουμε γεωμετρία μόνον όσο μας χρειάζεται για να μπορούμε να μετρήσουμε ένα χωράφι. Δεν ξέρω αν ήταν αυτή η φράση που με έκανε να γράψω «Το μυθιστόρημα του Ξενοφώντα», σίγουρα όμως ήταν αυτή η φράση που με έκανε να αισθανθώ πολύ κοντά στον αρχαίο ιστορικό. Ε ναι, πόσο χαίρομαι όταν κάποιος από τα βάθη των αιώνων μού γνέφει πως καταλαβαινόμαστε. Όπως ο Αριστοτέλης, για παράδειγμα, ο οποίος οικτίρει τους νεώτερους φιλόσοφους οι οποίοι ταυτίζουν τη φιλοσοφία με τα μαθηματικά.

Είμαι σίγουρος πως θα αναρωτιέστε τι σημασία έχουν όλα αυτά. Τι νόημα έχει να ασχολείται κάποιος με τις αναπηρίες του; Στο κάτω κάτω και με τα γιαπωνέζικα δεν έχω καμία σχέση, και δεν νομίζω ότι θα αποκτήσω ποτέ, αλλά δεν το κάνω θέμα.

Όμως με τα μαθηματικά τα πράγματα διαφέρουν κάπως από τα γιαπωνέζικα. Γιατί θεωρώντας πως έχουν κατακτήσει το κύρος του απόλυτου μέτρου κάθε σκέψης, της μοναδικής προϋπόθεσης για να σκεφτείς, έχουν αρχίσει τα τελευταία χρόνια να κατακτούν και συναφή επαγγέλματα, όπως η δημιουργία.

Μπορεί να μην καταλαβαίνω στοιχειώδη μαθηματικά, όμως εκείνο το οποίο στοιχειωδώς δεν καταλαβαίνω είναι η σχέση της «ποίησης» με τα μαθηματικά- «ποίηση» με την ευρύτερη και όχι την αυστηρώς «σονετική» έννοια. Θα ήθελα κάποιος να μου εξηγήσει τι εννοεί όταν λέει πως τα μαθηματικά είναι ποίηση. Εννοεί ότι ο μαθηματικός έχει την «τρέλα» του ποιητή; Δεν φτάνει. Η δημιουργική «τρέλα» είναι ένα αρκετά δημοκρατικό αγαθό και μπορείς να το συναντήσεις, υπ΄ αυτήν την έννοια, σε μια ευρεία γκάμα δραστηριοτήτων, από την υψηλή ραπτική ώς τους αγώνες της Φόρμουλα 1. Ή μήπως εννοεί ότι ο μαθηματικός μπορεί να αναπλάσει τον κόσμο, με τον τρόπο του, όπως κάνει και ο ποιητής με τον δικό του; Γιατί, αν είναι έτσι τα πράγματα, τότε τα μαθηματικά μόνον με την ποίηση δεν έχουν σχέση.

Αν το σύμπαν μας ήταν κατ΄ αποκλειστικότητα μαθηματικό, ο Όμηρος δεν θα είχε υπάρξει ποτέ. Δεν θα είχε υπάρξει όλη αυτή η σκοτεινή πλευρά του κόσμου, όπου ο άνθρωπος συγκρούεται με την ανθρώπινη κατάστασή του παλεύοντας να τοποθετηθεί μέσα σ΄ αυτήν, αναζητώντας τον εαυτό του. Κι είναι αυτή η υπαρξιακή διάσταση που κάνει την ποίηση να είναι ποίηση και τα μαθηματικά να μην είναι ποίηση.