«Μας αλυσοδένουν οι δαίμονές μας»

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ-ΕΚΠΛΗΞΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΩΑΝΝΑ
ΜΠΟΥΡΑΖΟΠΟΥΛΟΥ. ΕΝΑ ΟΡΓΟΥΕΛΙΚΗΣ
ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΙΚΟ ΘΡΙΛΕΡ ΜΕ ΣΑΣΠΕΝΣ,
ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΠΟΨΗ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΑΛΛΗΓΟΡΙΕΣ
ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ, ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ,
ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ
«Η σκέψη πως βλέπουμε κάτι που δεν υπάρχει είναι σίγουρα πιο εφησυχαστική από τη σκέψη ότι βλέπουμε κάτι που υπάρχει, αόρατο στους υπόλοιπους. Η ομαδική παραίσθηση είναι αποδεκτό φαινόμενο, εξηγείται από την επιστήμη, αλλά η πιθανότητα να διακρίνει κανείς στοιχεία της πραγματικότητας που δεν τα βλέπει κανένας άλλος είναι αδιανόητη».

Ίσως αυτό είναι το ζητούμενο του Τι είδε η γυναίκα του Λωτ; του τρίτου μυθιστορήματος της Ιωάννας Μπουραζοπούλου. Να δούμε. Αν θέλουμε να παίξουμε λίγο με τις σπουδές της επιδέξιας συγγραφέως (η Μπουραζοπούλου σπούδασε ξενοδοχειακό μάνατζμεντ και Διοίκηση Μονάδων Υγείας) μπορούμε να πούμε ότι ελάχιστοι βλέπουν. Οι τουρίστες κοιτάζουν, οι ασθενείς πιστεύουν. Η ίδια η Ιωάννα Μπουραζοπούλου είναι βέβαιο ότι βλέπει, και μάλιστα το δάσος, όχι το δέντρο, έστω και από την πλευρά από την οποία φαίνεται ιδιαίτερα ζοφερό. Το αν αυτή είναι η μοναδική όψη του δάσους είναι συζητήσιμο, άλλωστε και η ίδια στο τέλος προσφέρει λύτρωση και ελπίδα, προσφέρει διέξοδο από μια πλευρά του δάσους που πιστεύαμε κλειστή.

Το ουσιώδες είναι ότι πρόκειται για μυθιστόρημα με πολιτικό προβληματισμό και με άποψη, χωρίς παρωπίδες και χωρίς να χαϊδεύει τα αυτιά του πολίτη ατομικά, μεταφέροντας όλες τις ευθύνες στους «αρμόδιους». Αυτοί συνεχίζουν να έχουν την κύρια ευθύνη, κρίσιμο όμως είναι να καταλάβει ο καθένας ξεχωριστά τη λειτουργία του φόβου. Όσο για το οργουελικό κλίμα του βιβλίου της, παρουσιάζεται με μια ενδιαφέρουσα καινοτομία. Αν στο 1984, ο Όργουελ προφητεύει την εγκαθίδρυση ενός απολυταρχικού καθεστώτος, ως συνέπεια μιας πυρηνικής καταστροφής, το καθε

Ιωάννα Μπουραζοπούλου

ΤΙ ΕΙΔΕ Η ΓΥΝΑΙΚΑ

ΤΟΥΛΩΤ;

ΕΚΔ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ, ΣΕΛ. 482,
ΤΙΜΗ: 18,81 ΕΥΡΩ

στώς παραμένει πολιτικό. Εδώ η Μπουραζοπούλου κατασκευάζει ένα νέο, μεταπολιτικό απολυταρχισμό, όπου τις αποφάσεις παίρνει μία αόρατη (ας πούμε, πολυεθνική) εταιρεία και όλα τα σταθερά σύμβολα της κοινωνικής τάξης όπως τα γνωρίζουμε- κυβερνήτης, δικαστής, παπάς, αστυνόμος, γιατρός- είναι έμμισθοι υπάλληλοί της.

Αυτό το πετυχαίνει με μια συζητήσιμη αυθαιρεσία: βρισκόμαστε, υποτίθεται, έπειτα από μία αναπάντεχη φυσική καταστροφή. Η Νεκρά Θάλασσα υπερχείλισε, τα νερά της Μεσογείου φούσκωσαν και έσβησαν από τον χάρτη μεγάλο μέρος της Ευρώπης (και την Ελλάδα), της Βόρειας Αφρικής και της Δυτικής Ασίας. Τα νέα μεγάλα μεσογειακά λιμάνια είναι η Μαδρίτη, το Παρίσι και η Βιέννη! Από τον βυθό της Νεκράς Θάλασσας αναβλύζει ένα βιολετί αλάτι που γίνεται ο νέος χρυσός. Και μια εταιρεία, η λεγόμενη «Κοινοπραξία των Εβδομήντα Πέντε», με έδρα το Παρίσι, αγόρασε τις γύρω εκτάσεις και τα ορυχεία, χτίζοντας μια πολιτεία εμμίσθων υπαλλήλων που εξορύσσει και στέλνει το πολύτιμο αλάτι, δουλεύοντας σε συνθήκες απάνθρωπες και αναπνέοντας ανθυγιεινό αέρα.

Το εύρημα μοιάζει υπερβολικό, ίσως και αίολο, δίνει πάντως στη συγγραφέα τη δυνατότητα να φτιάξει ένα ισχυρό τοπίο συμβολισμών και αλληγορίας, που είναι και το φόρτε της (όπως φάνηκε εν μέρει και στα δύο πρώτα της μυθιστορήματα, το Μυστικό Νερό και το Μπουντουάρ του Ναδίρ ). Εντός της πολιτείας αυτής, που ονομάζεται «Αποικία»- αλλά μάλλον προσιδιάζει στην Έρημη Χώρα του Έλιοτ-, τα πάντα θυμίζουν δικτατορία, με την κωμική διαφορά ότι και οι δικτάτορες είναι έμμισθοι. Όπως οι πρώτοι άποικοι της Αμερικής, έτσι και αυτοί έχουν από πίσω τους ένα παρελθόν το οποίο θέλουν να διαγράψουν. Δύο εντελώς διαφορετικές ζωές πριν και μετά τη λεγόμενη «Υπερχείλιση». Ο Ισπανός δικαστής πριν ήταν απατεώνας. Ο Μαρσεγιέζος καλλιγράφος γραμματικός πριν ήταν πλαστογράφος. Ο Τούρκος Αστυνόμος πριν ήταν κλέφτης. Η Αγγλίδα λαίδη, σύζυγος του κυβερνήτη, πριν ήταν πόρνη. Ο Σέρβος ιερέας πριν ήταν ανθρωπολόγος και λαθρέμπορος έργων τέχνης. Ο Ιταλός γιατρός ήταν κομπογιαννίτης. Έξι εμβληματικά πρόσωπα αυλικών και το λεπτομερές ψυχολογικό τους πορτρέτο σε ένα κέντημα φτιαγμένο από τη βελόνα του τρόμου. Οι Εβδομήντα πέντε μόνο με τον κυβερνήτη επικοινωνούν, για τους άλλους είναι κάτι σαν τον Θεό-φόβητρο και μάλιστα σε μια Πολιτεία που παραλληλίζεται με τα Σόδομα! Ακόμη και ο Κυβερνήτης λέγεται Βερά, όπως ο αρχαίος βασιλιάς των Σοδόμων στη Γένεση. Και από δίπλα διάφορες τάξεις εργατών με ενιαία συμπεριφορά ανά κλάδο. Με άλλα λόγια, τα μέσα που μετέρχονται οι θρησκείες- κυρίως τον φόβο μέσω της αόρατης απειλής- τώρα τον μετέρχεται η αόρατη επιχείρηση. Και οι άνθρωποι αντιδρούν ανάλογα με τις πνευματικές τους αποσκευές και το μέγεθος του αυτοελέγχου τους. «Η Κοινοπραξία μάς αλυσοδένει με τους ίδιους μας τους δαίμονες», λέγεται κάπου.