Επιφυλλίδα

Οι Μαινάδες των Δελφών

Η λατρεία του Διονύσου στους Δελφούς ασκούνταν παράλληλα με εκείνη του Απόλλωνα, ο χαρακτήρας της ήταν μυστηριακός, οργιαστικός και εκστατικός, με έντονα τα στοιχεία του μαιναδισμού, ενώ το περιεχόμενό της ήταν εσχατολογικό με ορφικές επιδράσεις και αναλογίες προς τη λατρεία του Αιγύπτιου Όσιρι. Τον διονυσιακό θίασο συγκροτούσαν νεαρές γυναίκες, κάτοικοι των Δελφών και της Αττικής, που κάθε δύο χρόνια τελούσαν τα λατρευτικά δρώμενα προς τιμήν του Διονύσου. Ανέβαιναν χειμώνα στον Παρνασσό σε αναζήτηση του Λικνίτη, όπου μέσα στη μυστηριακή ατμόσφαιρα της ορεινής νύχτας, υπό την επήρεια του οίνου και του οργιαστικού χορού με τη συνοδεία αυλού και τύμπανου, έπεφταν σε έκσταση. Η έκσταση, που προκαλούσε ο ίδιος ο θεός, έφτανε στο αποκορύφωμά της με τον Διασπαραγμό και την Ωμοφαγία, τον διαμελισμό δηλαδή του ζωντανού κατσικιού και τη βρώση της ωμής σάρκας του. Με την τελευταία αυτή πράξη οι «Μαινάδες» του θιάσου γίνονταν κοινωνοί του θείου. Ο ανά διετία προγραμματισμένος επίσημος εορτασμός και το καθορισμένο τελετουργικό δείχνουν ότι τα φαινόμενα άλογης συμπεριφοράς και εκστατισμού παρέμεναν μέσα σε ελεγχόμενα από την κοινότητα όρια, δεν έφταναν στον άγριο και επικίνδυνο βακχισμό που περιγράφεται στις «Βάκχες» του Ευριπίδη.

Ο θεός που με απλά μέσα δίνει τη δυνατότητα στον άνθρωπο για ένα έστω σύντομο χρονικό διάστημα να απελευθερώνεται από τις καθημερινές

Ο θεός που με απλά μέσα δίνει τη δυνατότητα στον άνθρωπο για ένα έστω σύντομο χρονικό διάστημα να απελευθερώνεται από τις καθημερινές έγνοιες και ευθύνες, ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στην αρχαιότητα

έγνοιες και ευθύνες, ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στην αρχαιότητα. Το άλογο διονυσιακό στοιχείο- όπως εκδηλώνεται με την άσκηση της λατρείας του Διονύσου στους Δελφούς- και παράλληλα το συγκρατημένο και νηφάλιο απολλώνιο, παρά την αντίθεσή τους δεν απωθούνται, αλλά συνυπάρχουν, ισορροπούν ή εναλλάσσονται.

Tο φαινόμενο της συνύπαρξης απολλώνιου και διονυσιακού έχει και μια άλλη πλευρά, που σχετίζεται με την «αντιφατική και ανεπαρκή ουσία της μοίρας (και της ψυχής) των ανθρώπων», όπως σημειώνει ο Χρήστος Καρούζος. Ο Εdward Dodds, ακολουθώντας τον Αριστοτέλη, παρατηρεί ότι κανείς δεν μπορεί να αντέξει τη ζωή της καθαρής λογικής παρά μονάχα για σύντομα χρονικά διαστήματα, υποστηρίζοντας ότι «η μαινάδα είναι πραγματική και όχι συμβατική μορφή, μια μορφή που υπήρξε κάτω από διαφορετικά ονόματα και σε τελείως διαφορετικές εποχές και περιοχές της Γης». Ο Διόνυσος έχει και στην εποχή μας επώνυμους ή ανώνυμους ανά τον κόσμο λειτουργούς, πολυάριθμους θιασώτες αμφοτέρων των φύλων, που υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ή και χωρίς αυτά εκστασιάζονται χορεύοντας ομαδικά υπό τους ήχους ξέφρενης μουσικής και με άσματα που άδονται με τρόπο θεαματικό από αναγνωρισμένα διεθνώς «είδωλα». Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας.