Απαξιωμένη πολιτική και ύβρις

Κατά ένα βαθμό η «επιστροφή του ιερού» συνέβη, παίρνει όμως άλλες μορφές μερικές από τις οποίες αποδεικνύονται ελάχιστα αγαθές και εξισορροπητικές. Πόσω μάλλον που βρίσκουν απέναντί τους μια απαξιωμένη Πολιτική που δεν μπορεί να πείσει για τη δική της αυτοτελή ηθική υπόσταση. Σαν οι θεοί να επέστρεψαν φανατικοί και αδιάλλακτοι έναντι της ανοχής και του συμβιβασμού που έμαθε να καλλιεργεί με φρόνηση η Πολιτεία. Σαν να θέλουν να συνθλίψουν έναν ασθενή πλέον Κρέοντα, όχι για την τυραννική εξουσία του, αλλά για την «ύβρι» του εκκοσμικευμένου αυτονομιμοποιημένου Κράτους που ενσαρκώνει. Ακόμα και στη Δύση τα διλήμματα επανέρχονται καθώς η περίφημη laϊcit γίνεται ξανά έννοια προβληματική δεδομένης της πολυπολιτισμικής σύνθεσης των κοινωνιών μας. Πόσω μάλλον εκτός Ευρώπης, όπου η σχέση του «θεϊκού» και του «ανθρώπινου» νόμου αρθρώθηκαν διαφορετικά. Με πιο ακραία μορφή τον μεσανατολικό χώρο του Ισλάμ, όπου στο διάστημα μόλις μισού αιώνα γνώρισε αρχικά την «από τα πάνω» επιβολή της εκκοσμίκευσης ως συστατικό στοιχείο του εκσυγχρονισμού/ εκδυτικισμού, και σήμερα την πολεμική επιστροφή στον θρησκευτικό φονταμενταλισμό. Σαν εκεί να συγκρούστηκαν (και να συγκρούονται) ένας αιμοσταγής τυραννικός Κρέων με μια ένοπλη Αντιγόνη «μάρτυρα».

Μήπως όμως εδώ βρίσκεται το πιο επίκαιρο ερώτημα της τραγωδίας; Μήπως η τραγικότητα της «Αντιγόνης» του 21ου αιώνα φωλιάζει στη διαλεκτική ένταση μεταξύ της «ευρωπαϊκής ιδιαιτερότητας» που λύθηκε υπέρ του ανεκτικού εκκοσμικευμένου Κράτους και των διαφορετικών ηθικοπολιτικών επιταγών των «άλλων πολιτισμών»; Μήπως πεδίο εκδήλωσης αυτής της διαλεκτικής είναι σήμερα όλος ο Κόσμος; Μήπως η φρόνηση που χαρίζει την «εύνοια των ουρανών» ταυτίζεται με τον διάλογο μεταξύ των παραδομένων νόμων του καθενός, «θεϊκών» και ανθρώπινων; Το σίγουρο πάντως είναι ότι η «Αντιγόνη» συνεχίζει το ταξίδι της. Στις νέες συνθήκες της παγκοσμιοποίησης και της αναστοχαστικής Νεωτερικότητας.

Ο Γιάννης Βούλγαρης διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.