Οι Έλληνες κάνουν ακόμη σπονδές

ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΡΙΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ Ο ΒΡΕΤΑΝΟΣ
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΛΟΡΕΝΣ ΝΤΑΡΕΛ (1912- 1990)
ΑΝΑΘΕΡΜΑΝΕ ΤΙΣ ΠΛΟΥΣΙΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΙ
ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΤΟΥ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ
ΝΗΣΙΑ ΚΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕ ΝΑ ΣΥΝΤΑΞΕΙ ΕΝΑΝ ΕΥΧΡΗΣΤΟ
ΟΣΟ ΚΑΙ ΠΙΚΑΝΤΙΚΟ ΟΔΗΓΟ ΓΙΑ
ΤΟΝ ΕΠΙΔΟΞΟ ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΤΟΥΣ. ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ
ΞΕΠΕΡΑΣΕ ΚΑΤΑ ΠΟΛΥ ΤΙΣ
ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΟΔΟΤΗ ΤΟΥ.
Τι αναμένει ο σύγχρονος τουρίστας από έναν οδηγό; Ανάλογα με τον τουρίστα. Ο βιαστικός κι επιδερμικός, εκείνος που συνήθως προτιμάει να ταξιδεύει με οργανωμένα γκρουπάκια, αρκείται στην αναγραφή των αστέρων δίπλα από κάθε ξενοδοχείο. Ο πιο υποψιασμένος- αλλά και πιο καχύποπτος- επιλέγει οδηγούς τύπου Lonely Ρlanet που δεν θα παραλείψουν να τον προειδοποιήσουν ποιες γειτονιές ενδείκνυται να αποφύγει και πόσο «καπέλο» θα του φορέσουν οι ταξιτζήδες. Καμία από τις ανωτέρω ιδιοσυγκρασίες δεν πρόκειται να μείνει ικανοποιημένη από τον οδηγό του Ντάρελ. Ο Λόρενς δείχνει να απευθύνεται σε μια τρίτη κατηγορία τουρίστα- περιηγητή, για την ακρίβεια- που τείνει προς ολική εξαφάνιση. Εκείνου που δεν οχυρώνεται πίσω από την κάμερά του και δεν της εκχωρεί τη δική του όραση- ούτε και καμία από τις υπόλοιπες αισθήσεις του. Εκείνον που δεν κατακερματίζει τον χρόνο του- και τον τόπο που παρατηρεί- σε αόριστο, ενεστώτα και μέλλοντα. Εκείνον που αντιλαμβάνεται τις στρώσεις της ιστορίας ως φέτες ενός αέναου παρόντος. Ενός ενεστώτος διαρκείας.

Διευκολύνει εν προκειμένω αυτή την αντιληπτική στάση και η ιδιοσυγκρασία του συγγραφέα. Ο Γιώργος Σεφέρης, που είχε την τύχη να γνωρίσει τον Λόρενς Ντάρελ- και τούμπαλιν- διέγνωσε επακριβώς την πεμπτουσία του χαρακτήρα του: «Υπάρχει στο βάθος του ταμπεραμέντου του Ντάρελ μια πίστη στη χαρά, ένας μυστικισμός χαράς». Αυτός ο γελαστός μυστικισμός- πόσοι μυστικισμοί άραγε μπορούν να υπερηφανευτούν για ανάλογες σπονδές στη χαρά;- σε συνδυασμό με την εντυπωσιακή αρχαιογνωσία του και τη «νομαδική» του κλίση- τυπικό βρετανικό κουσούρι πάλαι ποτέ- τον καθιστούν ικανό να συνδυάζει κατά τρόπο εκπληκτικό τα ερεθίσματα που προσλαμβάνει και να τα συστεγάζει στην ίδια κιβωτό: «Το παρελθόν και το παρόν», γράφει αναφερόμενος στην Κρήτη, «ενώνονται με τόσες λεπτές κλωστές. Θα δεις, για παράδειγμα, κάποιον γέρο αγρότη να γεμίζει το ποτήρι του και, πριν το φέρει στα χείλη του, να αφήνει να πέσουν μερικές σταγόνες στο χωμάτινο δάπεδο του μαγαζιού. Η σπονδή είναι κάτι σύγχρονο, όπως και ο ψίθυρος που σημαίνει κάτι σαν “καλή τύχη”. Ο γέρος μπορεί να μην έχει επίγνωση της ηλικίας της χειρονομίας ή της προέλευσής της. Στην Κρήτη- και στην πραγματικότητα στην Ελλάδαη κλίμακα των πραγμάτων είναι τόσο μικρή και τόσο ανθρώπινη, που τα παλιά μνημεία και το σύγχρονο σκηνικό μοιάζουν να έχουν βγει από το ίδιο παράξενο αυγό».

Η ικανότητα του Ντάρελ να εντοπίζει και να καταδεικνύει τη διαχρονική ρευστότητα- «εδώ ζεις στο παρτέρι της ελληνικής μυθολογίας και ποίησης, στις οποίες αργά ή γρήγορα ενδίδεις επειδή συνειδητοποιείς ότι όλοι αυτοί οι καρποί της λαμπρής ανθρώπινης φαντασίας δεν είναι φανταστικές χίμαιρες, αλλά απλά γεγονότα – τα γεγονότα της ελληνικής ζωής και της ελληνικής φύσης»- δεν τον εμποδίζει και να διακρίνει παράλληλα και τις αμετάκλητες μεταλλάξεις στην ελληνική ψυχοσύνθεση «έπειτα από σχεδόν 2.000 χρόνια μονοθεϊσμού και μονοσεξουαλικότητας». Εντυπωσιακότερο ωστόσο από το τι αλλάζει παραμένει το τι… δεν αλλάζει- όπως τα αισθήματα φιλοξενίας και γενναιοδωρίας: «Ακόμη και σήμερα είναι επικίνδυνο να εκφράσεις θαυμασμό για κάποιο αντικείμενο, γιατί σίγουρα θα το βρεις στις βαλίτσες σου ως αποχαιρετιστήριο δώρο όταν φύγεις. Δεν μπορείς να αρνηθείς. Είναι ανένδοτοι. Ήξερα μια γυναίκα που απέκτησε ένα μωρό έτσι».

Lawrence Durrell

ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΝΗΣΙΑ

ΜΤΦ. ΕΛΕΑΝΝΑ ΠΑΝΑΓΟΥ, ΕΠΙΜΕΤΡΟ: ΒΑΡΒΑΡΑ ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥΚΟΡΩΝΙΩΤΑΚΗ, ΕΚΔ. ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ 2007, ΣΕΛ.
470, ΤΙΜΗ: 20 ΕΥΡΩ