Επιφυλλίδα

Το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης και τα εν υπογείω αρχαία του

Δύο τινά συνθέτουν, νομίζω, τη μοναδικότητα του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης: α) θα στεγάζει τα αριστουργηματικά γλυπτά του Παρθενώνα και της αθηναϊκής γενικά Ακρόπολης και β) είναι θεμελιωμένο πάνω σε σημαντικά οικιστικά κατάλοιπα της ύστερης αρχαιότητας. Τα τελευταία θα προσφέρουν στον επισκέπτη την εικόνα μιας συνοικίας της πόλης των Αθηνών της περιόδου μετάβασης από τον Παγανισμό στον Χριστιανισμό (4ος αιώνας μ.Χ.) και της τελευταίας παγανιστικής αναγέννησης του 5ου αιώνα, με συνέχεια ζωής ώς τον 7ο αιώνα. Αρκεί να σημειωθεί ότι τον χειμώνα του 662-663 μ.Χ. επισκέπτεται την Αθήνα και διαχειμάζει ο αυτοκράτορας Κώνστας Β΄. Την εικόνα συμπληρώνουν και άλλα σύγχρονα εν πολλοίς οικοδομήματα των Αθηνών, όπως οι νεώτερες φάσεις της Βιβλιοθήκης του Αδριανού, το λεγόμενο «ανάκτορο των Γιγάντων» κτισμένο πάνω στο Ωδείο του Αγρίππα, αστικές επαύλεις και οικίες, όπως η «οικία του Πρόκλου», το Βήμα του Φαίδρου στο Διονυσιακό Θέατρο, δημόσια βαλανεία και άλλα κτίσματα στις νότιες κυρίως παρυφές της πόλης. Το οικοδομικό συγκρότημα στο υπόγειο του Νέου Μουσείου φωτίζει με τη συνεπικουρία των παραπάνω οικοδομημάτων έναν άκρως αξιόλογο πολιτισμικό ορίζοντα μιας «παραμελημένης» μακράς χρονικής περιόδου στη ζωή της Αθήνας, που θα αποκαλυφθεί οσονούπω στα μάτια των επισκεπτών.

Γίνεται φανερό χάρη στα σημαντικά αρχιτεκτονικά λείψανα και τα πολυπληθή ευρήματα, ορισμένα από τα οποία εκτίθενται προσωρινά σε

Tο οικοδομικό συγκρότημα στο υπόγειο του Νέου Μουσείου φωτίζει έναν άκρως αξιόλογο πολιτισμικό ορίζοντα μιας «παραμελημένης» μακράς χρονικής περιόδου στη ζωή της Αθήνας

καλαίσθητη έκθεση στο κτίριο Weiler, ότι η Αθήνα του 4ου και του 5ου αιώνα μ.Χ. δεν ήταν απλώς « η πόλη των φιλοσόφων και των μελισσοκόμων » (Συνέσιος, Επιστολαί 136). Είναι επίσης προφανές ότι οι μαρτυρημένες ληστρικές επιδρομές « των βαρβάρων του Βορρά », όπως των Ερούλων, το 267 μ.Χ., των Βησιγότθων του Αλάριχου, το 395-396 μ.Χ. και των Βανδάλων το 467 μ.Χ. δεν φαίνεται να προκάλεσαν τις εκτεταμένες καταστροφές που τους απέδιδαν παλαιότεροι ερευνητές. Το τείχος που χτίστηκε από τον ανθύπατο και αρεοπαγίτη Κλαύδιο Ιλλυριό μετά την εισβολή των Ερούλων στόχευε στην προσωρινή προστασία του πληθυσμού της Αθήνας, ενώ τα κεραμικά εργαστήρια του Κεραμεικού συνέχιζαν απρόσκοπτα τη δραστηριότητά τους και τα οικοδομήματα πολιτικού και λατρευτικού χαρακτήρα τη λειτουργία τους. Εκτός από τον Κλαύδιο Ιλλυριό, εξακολουθούν να ζουν στην πόλη και μετά τα τέλη του 3ου αιώνα εύποροι γαιοκτήμονες που επιδίδονται σε απλόχερες ευεργεσίες, όπως ο ιερέας και ιστορικός Πούβλιος Ερέννιος Δέξιππος. Προσωπικότητες με πλούτη και επιρροή απαντούν ακόμη και στα τέλη του 5ου αιώνα μ.Χ. στην Αθήνα, όπως ο άρχων και συγκλητικός Θεαγένης. Ο γιος του Ηγίας ήταν επικεφαλής της Νεοπλατωνικής Σχολής ώς τις αρχές του 6ου αιώνα. Σχολές σοφιστικής και ρητορικής εξακολουθούν να λειτουργούν και να γιορτάζουν κάθε χρόνο τα γενέθλια του Πλάτωνα και του Σωκράτη. Προσελκύουν μαθητές, ανάμεσά τους και προσωπικότητες «παγκόσμιας» εμβέλειας, όπως ο μελλοντικός αυτοκράτορας Ιουλιανός, ο Μέγας Βασίλειος, ο Γρηγόριος Ναζιανζηνός και άλλοι.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας