«Όλο και πιο ρηχά κολυμπάμε»

Ο ΕΡΩΤΑΣ ΚΑΙ Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΩΣ ΠΡΟΒΑ ΖΩΗΣ,
ΣΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΟΠΟΥ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ,
ΚΥΡΙΟΛΕΚΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΟΣ, ΔΙΝΕΙ ΤΟΝ
ΤΟΝΟ. Η ΑΜΑΝΤΑ ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΥ, ΣΤΟ ΕΚΤΟ
ΤΗΣ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ, ΑΝΑΜΕΤΡΑΤΑΙ ΜΕ ΤΑ ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ ΟΛΩΝ ΜΑΣ
«Η επιθυμία των ανθρώπων να ζουν πραγματικά πραγματοποιείται μόνο με εξωπραγματικούς τρόπους: όταν είναι ερωτευμένοι ή όταν πονούν με αφόρητους πόνους ή όταν διαβάζουν ένα μυθιστόρημα», λέει μία από τις κεντρικές ηρωίδες της Αμάντας Μιχαλοπούλου στο καινούργιο της βιβλίο. Λέγεται Θεώνη Πολυδούρη και θα μπορούσε να είναι η Λιλή Ζωγράφου που έχει πάνω κάτω την ηλικία της ηρωίδας και που ασχολήθηκε αρκετά με το έργο της Μαρίας Πολυδούρη. Αλλά δεν είναι. Είναι όμως μια πεζογράφος αυτής της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς, μια γυναίκα σκληρή, δυναμική, εξουσιαστική, πρωτοπόρα, μια γυναίκαοδοστρωτήρας που θέλει να είναι τρυφερή και το προσπαθεί με τον τρόπο της, μόνο που αυτός ο τρόπος δεν είναι ποτέ αυτός που θέλουν οι άλλοι. Η φράση αυτή της Θεώνης, παρμένη από κείμενό της, εκφράζει και την παρούσα (με την έννοια του ενεστώτος χρόνου στην πλοκή του βιβλίου) κατάστασή της. Στην πραγματικότητα η Θεώνη είναι πεθαμένη, την πάτησε αυτοκίνητο τρία χρόνια πριν, αλλά η Αμάντα Μιχαλοπούλου βρήκε έναν εξωπραγματικό τρόπο να την επαναφέρει στη ζωή την οποία τόσο επιθυμούσε: μέσα από ένα ανέκδοτο βιβλίο της.

Ας τα πάρουμε όμως με τη σειρά: Η Πέρσα, κόρη της Θεώνης Πολυδούρη και αρκετά νέα, έχει παντρευτεί έναν 55άρη δημοσιογράφο, τον Σταμάτη Σαραντάκο (που έχει παιδιά και από άλλο γάμο) με τον οποίο έχει ένα τριάχρονο παιδί, ένα κοριτσάκι που πήρε το όνομα της γιαγιάς του. Τόσο ο προ ετών θάνατος της γιαγιάς Θεώνης όσο και ακόμη ένας θάνατος, του πατέρα του Σταμάτη, φέρνουν τον καθένα χωριστά αντιμέτωπο με τον βαθύτερο εαυτό του και προκαλούν οικογενειακή κρίση. «Μερικοί θάνατοι είναι πιο οριστικοί από άλλους», λέει ο Σταμάτης και η φράση του αποκτά μια απροσδόκητη σημασία. Η γιαγιά Θεώνη, αρνούμενη να πεθάνει οριστικά, έρχεται

Αμάντα Μιχαλοπούλου

ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΑ ΣΑΥΡΑ

ΕΚΔ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ, 2007 ΣΕΛ. 416, ΤΙΜΗ: 17 ευρώ

στα όνειρα της κόρης της και της εγγονής της. Την τελευταία την καθοδηγεί στον ύπνο της, τη σηκώνει από το κρεβάτι και τη στέλνει στο γραφείο να γρατζουνάει χαρτιά. Στην κόρη της λέει ότι υπάρχει ένα ανέκδοτο κείμενό της που είναι κρυμμένο σε ένα μυστικό σημείο του σπιτιού της και το οποίο πρέπει να βρεθεί και να ριχτεί στη φωτιά.

Συντετριμμένος
Παράλληλα ο Σταμάτης, αρχισυντάκτης και αρθρογράφος στην εφημερίδα του, αποφασίζεισυντετριμμένος από τον θάνατο του πατέρα του – να αποσυρθεί, στέλνει ένα τελευταίο άρθρο εκ βαθέων, στο οποίο αναγγέλλει δημόσια την παραίτησή του προκαλώντας εκδηλώσεις λατρείας αναγνωστών, και μετά εξαφανίζεται.

Όλα αυτά αλλά, και άλλες ακόμη εξελίξεις στη ζωή του ζευγαριού, μοιάζουν με έναν αλλόκοτο τρόπο να έχουν προβλεφθεί μέσα από τις σελίδες του ανέκδοτου μυθιστορήματος της Θεώνης. Τα πράγματα παίρνουν απροσδόκητες κατευθύνσεις και ένα μεταφυσικό στοιχείο μπαίνει στην πλοκή που, ευτυχώς, δεν προδίδει το κείμενο, αντίθετα του δίνει αναπνοή και το απογειώνει. Η Αμάντα Μιχαλοπούλου, σε ένα μυθιστόρημα με αρκετά ρίσκα, επιχειρεί να παλέψει με πολλά διαφορετικά θεριά. Πραγματεύεται, σε ένα πρώτο- και όχι υποδεέστερο- επίπεδο, τα μεγάλα διλήμματα της σύγχρονης καθημερινότητας: κρίση της οικογένειας, δύσκολη επαγγελματική ζωή, διαρκώς νέοι στόχοι ανέλιξης, αναζήτηση της οικονομικής άνεσης με μεγάλο ψυχικό κόστος, «ψευδαίσθηση σκοπού». Σε ένα δεύτερο επίπεδο το πρόβλημα του θανάτου, ζήτημα κεντρικό στο μυθιστόρημα, αναδεικνύεται ποικιλοτρόπως: τόσο ως καθημερινός θάνατος εν ζωή, ψυχικός θάνατος δηλαδή, όσο και ως ζωή μετά τον θάνατο, στη μνήμη των ανθρώπων. Η Μιχαλοπούλου βλέπει καθαρά ότι στην εποχή μας ο θάνατος είναι ένα νέο ταμπού, ότι όσο περισσότερο η ιατρική και η τεχνολογία επιμηκύνουν τη ζωή τόσο περισσότερο μεγαλώνει το άγχος του θανάτου.

Παράλληλα αναμετράται και με θέματα της γραφής: το πρώτο και βασικότερο, το θέμα της αυτοεκπλήρωσης του κειμένου. Κάθε συγγραφέας προσπαθεί να βάλει τον αναγνώστη στον περίκλειστο κόσμο του μυθιστορήματος. Αν οδηγήσουμε αυτή τη λογική στα άκρα, ένα κείμενο θα μπορούσε όχι απλώς να επηρεάσει τη ζωή ενός αναγνώστη- λ.χ. ως μεταγραφή ενός κώδικα αξιών- αλλά και να του την αλλάξει πλήρως, ως μεταγραφή ολόκληρου του μυθιστορηματικού κόσμου στον πραγματικό. Γι΄ αυτό και η Μιχαλοπούλου βάζει το ανέκδοτο μυθιστόρημα να βγαίνει σε γενικές γραμμές αληθινό. Δεν είναι πρόβλημα μεταφυσικής αλλά πρόβλημα ταύτισης του αναγνώστη με το κείμενο, σε βαθμό που να συμβαίνουν τα πράγματα επειδή ο αναγνώστης- αλλά και ο συγγραφέας- θέλει να συμβούν στην πραγματική ζωή. «Αυτό ήταν τα βιβλία της ανέκαθεν: μια γενική πρόβα», λέει για τη μητέρα της η Πέρσα.