Ζήτω το ελληνικό θέατρο

Η σημερινή κριτική αφορά τις παραστάσεις: «Ο χορός του θανάτου», «Βλεφαρίσματα του ματιού», «Ριχάρδος Γ΄» και «Λυσιστράτη»
Το 1952 δεκαπεντάχρονος μαθητής στην επαρχιακή πόλη όπου μεγάλωσα, είχα την ευκαιρία να βλέπω τον χειμώνα περιοδεύοντες «σοβαρούς» θιάσους και το θέρος αξιοπρεπή μπουλούκια. Συχνά λοιπόν μας επισκεπτόταν ο θίασος της Νίτσας Γαϊτανάκη με συμπρωταγωνιστή τον ρολίστα ηθοποιό Άγγελο Λάμπρου. Παίξανε ανάμεσα στα άλλα και τη «Στέλλα Βιολάντη» του Ξενόπουλου, αλλά και τη «Τιμή» του Σούντερμαν κ.λπ. Το υποκριτικό τους στυλ ήταν αυτό που λέμε «βέκκιο», του Μεσοπολέμου, με πόζες, στομφώδη κίνηση και ατάκα και μια πληκτική σοβαροφάνεια. Όταν ήρθα μετά δύοτρία χρόνια στην Αθήνα, έτσι δεν έπαιζε κανείς ή, για να πούμε την αλήθεια, κάποιοι λίγοι ηλικιωμένοι ηθοποιοί, που όμως απέπνεαν μια αίσθηση πολύτιμης πατίνας. Π.χ. ο Τζαβαλάς Καρούσος ή ακόμη και ο Γιώργος Γληνός. Μόνο μια φορά είδα στην Αθήνα το στυλ του Λάμπρου, όταν ο Δημήτρης Μυράτ για να τιμήσει τον υπέργηρο πατέρα του Μήτσο Μυράτ (πρωταγωνιστή του Χρηστομάνου το 1901) τον ανέβασε στη σκηνή μια- δυο φορές και έπαιξε αντί για τον γιο του τον πρώτο ρόλο στον «Σιμούν» του Λενορμάν στο «RΕΧ».

Ε, λοιπόν αυτός ο υποκριτικός βρικόλακας, δεν θα το πιστέψετε όσοι δεν το υποστήκατε, ζωντάνεψε στις μέρες μας και στον τόπο μας, στο υπερσύγχρονο, έξοχο θέατρο «Παλλάς», με τον θίασο που ενέσκηψε από τους Παρισίους για να μας διδάξει Στρίντμπεργκ, στον «Χορό του θανάτου». Ηθοποιοί σαν τους Μπερνάρ Βερλέ (Έντγκαρ), Ντιντιέ Σαντρ (Κουρτ) δεν θα έβρισκαν εύκολα ψωμί σήμερα στην Αθήνα των 200 παραστάσεων για ανάλογους ρόλους. Όσο για τα νεαρά άτομα που υποδύθηκαν την Τζούντιθ και τον Άλαν, η Οφηλία Κολμπ και ο Ματθίας Μπέρσα, μόλις θα πέρναγαν με «καλώς» στις διπλωματικές εξετάσεις μιας μέτριας αθηναϊκής δραματικής σχολής. Υπήρχε βέβαια και η σταρ, μυθική αν θέλετε, σταρ Σαρλότ Ράμπλινγκ. Η υποκριτική της, ο στόμφος της, τα στησίματά της, η μετωπική της προβολή, λες και απευθύνονταν σε έναν φανταστικό φακό κάμερας ή σαν να καθρέφτιζε τη γοητεία της (ωραία μάτια χωρίς άλλο) ναρκισσευόμενη στο κοινό, δεν μπορούσε, με τίποτα, να θυμίσει ούτε μια στιγμή, έστω παλιάς υποκριτικής, τη Γαϊτανάκη. Γενικώς τέτοιο θέατρο στην Ελλάδα παιζόταν εκτός επισήμων σκηνών τη δεκαετία του 1930.

Όταν φέτος είχαμε την ευκαιρία να χαρούμε το ίδιο έργο με την Αρβανίτη, τον Βόγλη και τον Βακούση, με σκηνοθέτη τον Ν. Χατζόπουλο, δεν έχουμε παρά να αναφωνήσουμε «Ζήτω το ελληνικό θέατρο».

«Λυσιστράτη»
Πρέπει εδώ να σημειώσω πως οφείλουμε χάριτες στην Ελένη Μουσταΐρα και την Αττική Πολιτιστική Εταιρεία γιατί φέρνοντας στη χώρα μας συγκροτήματα που χωρίς άλλο στο εξωτερικό, στην πατρίδα τους, αρέσουν και αποσπούν διθυραμβικές κριτικές, μας κάνει να αναφωνήσουμε «Ζήτω το ελληνικό θέατρο». Αυτές οι ανταλλαγές (που όμως δεν είναι ανταλλαγές αφού ελληνικές παραστάσεις δεν ταξιδεύουν στην Ευρώπη) είναι μια ηχηρή απάντηση σε όσους μας πρήζουν τα τζιέρια για τη χαμηλή στάθμη των παραστάσεών μας. Σκεφτείτε τώρα ελληνικός θίασος να είχε τις χορηγίες και τον χρόνο δοκιμών και το επίπεδο παραγωγής των θιάσων που είδαμε!

Πρέπει να κλείσω δυστυχώς με τη κουρελαρία, την αισθητική απρέπεια, την υποκριτική κακοήθεια που ήρθε με τα φτερά και τα φρου φρου δύο Γάλλων σταρ (τρομάρα τους), του κ. Ντεπαρντιέ και της κ. Φανί Αρντάν. Εδώ τέτοιο μπουλούκι δεν έχω ξαναδεί. Ακόμη και οι περιπλανώμενοι παλιοί μπουλουκτσήδες σκηνίτες που γύριζαν τα χωριά ήταν αξιοπρεπείς, συνειδητοί επαγγελματίες, σοβαροί άνθρωποι. Αυτά τα δύο βελουτέ γιαούρτια που τόλμησαν στην Ελλάδα του Νέζερ, του Ζερβού, του Ηλιόπουλου, του Καρακατσάνη, του Μιχαλακόπουλου, του Φιλιππίδη, της Αρώνη, της Καρέζη, της Διαβάτη, της Παπακωνσταντίνου, της Ρώπα, της Δανδουλάκη να μας εξευτελίσουν διαβάζοντας σε αναλόγιο σαν ραδιοφωνικό αφηγηματικό σκετσάκι (της αλήστου μνήμης ΥΕΝΕΔ) Αριστοφάνη και «Λυσιστράτη», έπρεπε να ξυπνήσουν μέσα μας την παλιά ένδοξη παράδοση των αρχών του 20ού αιώνα. Το μαξιλάρωμα!!

Εγώ προσωπικά και χωρίς να το έχω προβλέψει, τους εκδικήθηκα. Η κυρία Μουσταΐρα μού έκανε την τιμή και δημοσίευσε στο πρόγραμμα πέντε ολόκληρες σελίδες με αποσπάσματα από δοκίμιά μου για την αριστοφανική κωμωδία. Οι Γάλλοι σταρ ελληνικά δεν ξέρουν, αλλιώς αν ξεστραβώνονταν διαβάζοντάς τα (φτωχά εξάλλου σε όσα έχει να επιδείξει η θεατρολογία μας) θα είχαν λακίσει, αν είχαν ελάχιστη τσίπα (για να το πω αλβανιστί, ο Βαλκάνιος). «Ζήτω το ελληνικό θέατρο».

● Για τη μοναδική εμπειρία της παράστασης του Μπρουκ με τον μονόλογο του «Μεγάλου ιεροεξεταστή» του Ντοστογιέφσκι με τον θαυμάσιο Μπρους Μάγιερς αφιέρωσα σαββατιάτικη επιφυλλίδα.


«Ρουμί»: Ψυχρή χαλκομανία

Ο Ρόμπερτ (Μπόμπι) Γουίλσον υπήρξε μια θεατρική ιδιοφυΐα αναγεννησιακής κοπής. Όμως τα τελευταία δημιουργήματά του που είδαμε, τον «Ηρακλή», τον «Προμηθέα», στο Μέγαρο Μουσικής και τώρα το «Ρουμί» ή το «Βλεφάρισμα του ματιού» είναι μια γοητευτική, χωρίς άλλο, αλλά ψυχρή χαλκομανία, μια παγερή, άνευρη, ανέμπνευστη επανάληψη κάποιων στερεότυπων εικαστικών μοτίβων από το παρελθόν. Το φετινό του έργο, αν δεν είναι ημιτελές, που πρόκειται εν καιρώ να το παραγεμίσει με εικόνες, είναι μια πράγματι αριστουργηματική μουσική πανδαισία ενός μεγαλοφυούς Τούρκου μουσικού συνθέτη και σολίστα του νάι. Το τεσσαρακοντάλεπτο θέαμα- ακρόαμα του Γουίλσον είχε 25 λεπτά μουσική ακρόαση και δεκαπέντε λεπτά δύο ταμπλό εικαστικής ομορφιάς κλεμμένα από τον εαυτό του και δύο σκηνές με ηθοποιούς που υποδύονταν τους περιδινούμενους Τούρκους δερβίσηδες στους τεκέδες. Μια θλίψη, χωρίς οίστρο, χωρίς μυσταγωγία χωρίς τη βαθιά θρησκευτικότητα της μέθεξης των σούφι.

Όπως η γιόγκα έγινε συνταγές αδυνατίσματος και κοσμικής κατανάλωσης ανατολισμού, έτσι και μια μυητική τελετή έγινε μια καλλιγραφία τουριστικής κατανάλωσης από τον πάλαι ποτέ Τεξανό ιδιοφυή που κουράστηκε και πουλάει την γκαρνταρόμπα του. Κρίμα.


Σχολική απλοποίηση

Αν ήθελαν οι Άραβες αγγλοθρεμμένοι ηθοποιοί να στήσουν μια παράσταση για να αποκαλύψουν τους μηχανισμούς με τους οποίους οι εκάστοτε εξουσίες αλληλοϋπονομεύονται ερήμην των αναγκών και των βουλήσεων των λαών, δεν χρειαζόταν να καταφύγουν σε μια σχολική απλοποίηση του σαιξπηρικού ιστορικού έργου «Ριχάρδος Γ΄». Γιατί βέβαια Σαίξπηρ δεν είναι οι υποθέσεις των ιστορικών του έργων, ούτε η πολιτική διαπλοκή και ίντριγκα. Ο Σαίξπηρ, έστω και στα πρωτόλειά του (και πρωτόλειο είναι ο «Ριχάρδος Γ΄») είναι ποιητής, μεγάλος ανατόμος ψυχών. Δεν είναι πολιτικό κόμικς. Αντιλαμβάνομαι τη σκοπιμότητα του διασκευαστή και σκηνοθέτη του σαιξπηρικού κειμένου Σουλεϊμάν Αλ Μπασάμ, αντιλαμβάνομαι πως θέλοντας να ερμηνεύσει των δικών του δεινών (γεννήθηκε στη Σαουδική Αραβία) τις τραυματικές εμπειρίες και θέλοντας να δείξει πως οι δυναστείες είναι συμμορίες δολοφόνων, συνωμοτών, ματαιόδοξων και δειλών ανασφαλών ονταρίων, κατέφυγε στο σαιξπηρικό ιστορικό δραματικό έπος. Αλλά δεν φτάνει να αποκαλείς τον σερ Μπάκιγχαμ, εμίρη Μπάκιγχαμ (!) να απονευρώνεις την ποιητική σάρκα και να κρατάς τον σκελετό, σαν ένα τηλεοπτικό στόρι και να ξοφλάς.

Ούτε σε σώζει να παρεμβάλεις μπρεχτικά μερικά γεγονότα σε τηλεοπτική γιγαντοοθόνη σαν ειδήσεις του Αλ Τζαζίρα ούτε διανθίζοντας τους φόνους με ανατολίτικους αμανέδες για να δηλώσεις ιθαγένεια. Αφήνω που οι Άραβες ηθοποιοί, όλοι, ήταν απόφοιτοι, ολοφάνερα, των γνωστών εκλεκτών αγγλικών δραματικών σχολών και είχαν μετατρέψει τη μουσικότατη αραβική γλώσσα με τους αγγλικούς ρυθμούς τους σε στακάτο ηχογράφημα.

Έτσι, μετά την πληκτική παράσταση του Γουίλσον και το αραβικό κόμικς- σίριαλ των Αράβων του Λονδίνου, με δεδομένο πως είχαμε φέτος και πέρυσι ανάλογα στο είδος ελληνικά επιτεύγματα του μαθητή του Γουίλσον ιδιοφυούς Έλληνα Δημήτρη Παπαϊωάννου και το σαιξπηρικό εκσυγχρονισμένο «Με το ίδιο μέτρο» του Μοσχόπουλου, να αναφωνήσουμε «Ζήτω το ελληνικό θέατρο».