Οι πληγές της Έκθεσης Βιβλίου

Ωραία περίπτερα, λίγος κόσμος. Η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης μπαίνει στο μικροσκόπιο του συγγραφέα Πέτρου Μάρκαρη, που επισημαίνει και τα εκδοτικά κενά της διοργάνωσης
Έτυχε να βρεθώ τρία συνεχόμενα χρόνια στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης. Κάθε χρόνο τη βρίσκω και καλύτερη, ιδιαίτερα αισθητικά και οργανωτικά. Η έκθεση του 2007 είχε να επιδείξει περίπτερα τα οποία θα τραβούσαν την προσοχή σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή.

Ωστόσο, από αυτό το σημείο αρχίζουν οι διαφορετικές εκτιμήσεις, αλλά και οι στόχοι που απαιτούν μακροπρόθεσμη και μεθοδική δουλειά. Ένας ψίθυρος έκανε τον γύρο της έκθεσης τις δύο ημέρες που ήμουν εκεί: «Πληρώνουμε τόσα χρήματα και πού είναι οι ξένοι εκδότες και ατζέντηδες; Δεν πουλάμε τίποτα».

Οι αντιδράσεις στα παράπονα των εκδοτών ήταν διχασμένες. Άλλοι τις έβρισκαν δικαιολογημένες και άλλοι υπερβολικές. Προσωπικά, οφείλω να ομολογήσω πως δεν συνάντησα σε κάθε γωνιά της έκθεσης και από έναν εκπρόσωπο ξένου εκδοτικού οίκου, ατζέντη ή scouter. Τουναντίον, έλειπαν και πολλοί περυσινοί. Αυτό εμείς στην Ελλάδα μπορεί να το ερμηνεύουμε ως αδιαφορία ή κακή οργάνωση, αλλά δεν είναι. Οι ξένοι εκδοτικοί οίκοι επικεντρώνουν σήμερα το ενδιαφέρον τους στις εκθέσεις όπου παρουσιάζονται τα μεγάλα ονόματα στον χώρο του βιβλίου και δεν τους ενδιαφέρει να είναι πανταχού παρόντες. Έχει παρέλθει η εποχή που οι εκδότες αλώνιζαν τον κόσμο για να ανακαλύψουν νέα ταλέντα.

Τώρα θεωρούν το κόστος αυτής της εξερεύνησης υπέρογκο και τα αποτελέσματα δυσανάλογα πενιχρά.

Το ΕΚΕΒΙ καταβάλλει φιλότιμη προσπάθεια να τους προσελκύσει και αυτό φαίνεται από τα ξένα περίπτερα, τα οποία κάθε χρόνο εμφανίζονται βελτιωμένα. Εντούτοις, πρέπει να λάβει σοβαρά υπ΄ όψιν κάποιες υποδείξεις των ξένων, που παραπονέθηκαν ότι το ξενόγλωσσο υλικό της έκθεσης ήταν ανεπαρκές και ότι το πρόγραμμά της ανακοινώθηκε πολύ αργά. Και κάτι ακόμα: το προσφερόμενο προϊόν το καθορίζουν οι εκδότες και όχι το ΕΚΕΒΙ. Συνεπώς, αν το προϊόν που προσφέρουν δεν συναντά ακόμα το ενδιαφέρον

«Συμπέρασμα (προσωπικό): η ΔΕΒΘ σημείωσε αλματώδη πρόοδο αυτά τα τέσσερα χρόνια, έχει όμως ακόμα να διανύσει πολύ δρόμο»

των ξένων δεν φταίει το ΕΚΕΒΙ γι΄ αυτό. Όπως το ΕΚΕΒΙ χρειάζεται μεγαλύτερη πίστωση χρόνου για να επιβάλει στους ξένους εκδότες τη ΔΕΒΘ, έτσι και οι εκδότες χρειάζονται πίστωση χρόνου για να προσαρμοστούν στις διεθνείς συνθήκες. Ένα παράδειγμα: Σε άλλες χώρες, οι εκδότες ανακοινώνουν ένα μεγάλο μέρος του προγράμματός τους στις διεθνείς εκθέσεις. Οι Γερμανοί ανακοινώνουν το φθινοπωρινό πρόγραμμά τους στην έκθεση της Φρανκφούρτης και το εαρινό στην έκθεση της Λειψίας. Αυτό συνδυάζεται με εκδηλώσεις, συνεντεύξεις και παρουσιάσεις των συγγραφέων, δηλαδή με το σλόγκαν «κάθε βιβλίο και ένα γεγονός». Δεν έχω δει αυτά τα τρία χρόνια ούτε έναν Έλληνα εκδότη να παρουσιάζει το φθινοπωρινό πρόγραμμά του στη Θεσσαλονίκη, ούτε έστω τα καινούργια βιβλία κάποιων γνωστών συγγραφέων. Κι όμως, η διεθνής πείρα λέει πως οι παρουσιάσεις προγραμμάτων των εκδοτικών οίκων κινούν παγίως το ενδιαφέρον των ξένων.

Έχω μια απορία: Γιατί εκδότες και έκθεση περιορίζονται στη λογοτεχνία, την ποίηση και το παιδικό βιβλίο, διανθισμένα με λίγη ιστορία, λίγη πολιτική και κάποιες ακριβές Εκδόσεις για την Ελλάδα; Πριν από μερικά χρόνια άκουσα στην Έκθεση Βιβλίου στο Τορίνο μια Ελληνίδα δημοσιογράφο να αναφωνεί μπροστά στο πλήθος των ατζέντηδων, που συνωστίζονταν στην έκθεση: «Μα καλά, τόσο καλή λογοτεχνία έχουν πια οι Ιταλοί;». Δεν είχε περάσει καν από τον νου της ότι οι Ιταλοί μοσχοπουλούσαν διεθνώς πάνω απ΄ όλα τουριστικούς οδηγούς και οδηγούς ιταλικής κουζίνας και από δίπλα τη λογοτεχνία.

Γιατί μια χώρα τουριστική, όπως εμείς, με φανατικούς λάτρεις στην Ευρώπη δεν έχει να προσφέρει «λογοτεχνικούς ταξιδιωτικούς οδηγούς», που σήμερα έχουν ζήτηση πανευρωπαϊκά; Έναν τέτοιο άκρως ενδιαφέροντα «λογοτεχνικό ταξιδιωτικό οδηγό» για την Κρήτη έβγαλε λόγου χάρη στα γερμανικά η Μιχαέλα Πρίντσινγκερ, από τις Εκδόσεις Ίνζελ.


Γιατί όχι και οδηγούς μαγειρικής;

Γιατί σε μια εποχή όπου η ελληνική κουζίνα κινεί το ενδιαφέρον των ξένων να μην προσφέρουμε οδηγούς μαγειρικής επιπέδου; Μία στις δύο φορές που τυχαίνει να βγαίνω για φαγητό στη Γερμανία, ακούω τον Γερμανό φίλο μου να λέει: «Ξέρω ένα ελληνικό εστιατόριο με φανταστικό φαγητό». Συνήθως το φαγητό είναι άθλιο, αλλά ο φίλος μου χαίρεται τόσο πολύ να τρώει ελληνικά φαγητά, που ευχαριστιέται ακόμα και τα δήθεν. Και κάθε φορά που κάνω παρουσίαση βιβλίου μου στο εξωτερικό θα βρεθούν δύο έως τρεις αναγνώστες που θα με παρακαλέσουν να τους στείλω ηλεκτρονικά τη συνταγή για τα γεμιστά της Αδριανής.

Όταν αναπτύσσεται διεθνώς μια «κουλτούρα κρασιού», αναρωτιέμαι γιατί εμείς, η κατεξοχήν χώρα του κρασιού, να μην προσφέρουμε βιβλία για τα ελληνικά κρασιά; Στο κάτω κάτω, η έκθεση οργανώνεται σε μια πόλη, που είναι ένα απέραντο μεζεδοπωλείο.

Και εδώ φτάνουμε στο άλλο μεγάλο πρόβλημα της έκθεσης, που είναι η πόλη. Όλες οι επιτυχημένες εκθέσεις βιβλίου οφείλουν ένα μεγάλο ποσοστό της επιτυχίας τους στην πόλη που τις φιλοξενεί. Η Λειψία με λιγότερο από το ένα τρίτο του πληθυσμού της Θεσσαλονίκης (πεντακόσιες χιλιάδες) συγκεντρώνει τριπλάσιο αριθμό επισκεπτών και μάλιστα όχι με ελεύθερη είσοδο, όπως ίσχυε φέτος στη ΔΕΒΘ, αλλά με εισιτήριο.

Το Σαββατοκύριακο στη Λειψία γίνεται το αδιαχώρητο, κυρίως από νέο κόσμο. Συναντά κανείς μέχρι και φρικιά. Αντίθετα, στη Θεσσαλονίκη ο περισσότερος κόσμος αδιαφορεί. Ένας στους δύο Θεσσαλονικείς δεν ξέρει ότι διοργανώνεται η έκθεση, ενώ αν συναντήσετε κάποιον που το γνωρίζει, το πιθανότερο είναι να ακούσετε κάποιο σχόλιο του τύπου: «Αυτή είναι η έκθεση των Αθηναίων, η Θεσσαλονίκη έχει τη δική της». Εντάξει, δεν την έχουν μάθει ακόμα, θα μου πείτε. Ναι, άλλα όταν ένας Θεσσαλονικιός μυθιστοριογράφος ειρωνεύεται, στο περιοδικό της έκθεσης, τους Αθηναίους, τότε μαυρίζει η ψυχή μου με τον τοπικισμό και την παράλογη κόντρα με τους Αθηναίους, που βλάπτει πολύ σοβαρά το παρόν και το μέλλον της έκθεσης.

Συμπέρασμα (προσωπικό): η ΔΕΒΘ σημείωσε αλματώδη πρόοδο αυτά τα τέσσερα χρόνια, έχει όμως ακόμα να διανύσει πολύ δρόμο.