Η επικράτεια της άρνησης

ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΩ ΣΗΜΕΡΑ ΣΕ ΜΙΑ ΥΠΟΘΕΣΗ
ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΕΙ ΑΠΟ ΤΟΝ «ΟΙΔΙΠΟΔΑ
ΤΥΡΑΝΝΟ» ΤΟΥ ΣΟΦΟΚΛΗ ΓΙΑ ΝΑ
ΦΤΑΣΩ ΣΤΗ ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΠΟΥ
ΒΙΩΣΑΜΕ ΟΣΟΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΑΜΕ ΤΟΝ
ΥΠΕΡΟΧΟ ΜΠΡΟΥΣ ΜΑΓΙΕΡΣ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΜΕΝΟ
ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟΦΥΗ ΠΙΤΕΡ
ΜΠΡΟΥΚ ΣΤΟΝ «ΜΕΓΑΛΟ ΙΕΡΟΕΞΕΤΑΣΤΗ»,
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΠΟ ΤΟΥΣ «ΑΔΕΛΦΟΥΣ ΚΑΡΑΜΑΖΟΦ»
ΤΟΥ ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ
Εκτός αν μου διαφεύγει κάτι, αλλά οπωσδήποτε περιθωριακό, στην ιδεολογική και φιλοσοφική εξέταση του «Οιδίποδα» νομίζω πως δεν έχει εντοπιστεί μία άκρως διαφωτιστική στρατηγική που ακολουθεί ο Τειρεσίας απέναντι στον Ξένο τύραννο της Θήβας, λύτη των αινιγμάτων της Σφίγγας.

Αναλυτικά: ο Σοφοκλής, όταν ο Τειρεσίας έρχεται καλεσμένος από τον Οιδίποδα για να ερωτηθεί τι πράγματι σημαίνει ο χρησμός του Απόλλωνα ώστε να απαλλαγεί η Θήβα από τη φοβερή πάνδημο νόσο και όταν ο μάντης αρνείται να αποκαλύψει τι γνωρίζει (γιατί από

Δυστυχώς οι απανταχού ορθοδοξίες κατάντησαν εξουσιαστικές, συχνά τρομοκρατικοί οργανισμοί, συμπλοκές συμφερόντων, τράπεζες που εμπορεύονται την αφέλεια, τον φόβο και τη μωροφιλοδοξία των ανθρώπων

την πρώτη στιγμή βεβαιώνει ότι γνωρίζει τα πάντα), ο ποιητής βάζει στο στόμα του δίκαια οργισμένου Οιδίποδα ένα τρανταχτό επιχείρημα: Τι μάντης είναι αυτός που περίμενε τόσα χρόνια έναν ξένο να έρθει να λυτρώσει την πόλη από το τέρας που έθετε το άλυτο αίνιγμα; Αφού παρουσιάζεται ως γνώστης των μελλούμενων, γιατί άφησε τους συμπολίτες του να υποφέρουν; Η υποψία του ότι ο Τειρεσίας συνωμοτεί με τον Κρέοντα εναντίον του και η (εσφαλμένη) βεβαιότητά του ότι δολοφόνησαν τον Λάιο δεν είναι άκριτη, όταν αντιμετωπίζει την πεισματική, αλλά γεμάτη σαφείς υπαινιγμούς σιωπή του Ιερέα. Η αλήθεια πάντως βρίσκεται με τον Τειρεσία. Ο Τειρεσίας γνωρίζει! Αλλά αναπάντητο μένει το πρώτο ερώτημα. Αφού γνωρίζει τα πάντα, γιατί δεν έδωσε λύση στο αίνιγμα της τερατώδους Σφίγγας;

Ο Σοφοκλής και στην πρώιμη «Αντιγόνη» και στον «Οιδίποδα τύραννο» ακολουθώντας τον Όμηρο της «Ιλιάδας» αντιμετωπίζει τους ιερείς ως κερδαλεόφρονες, συνωμότες, κλικαδόρους, κρυψίνοες κ.τ.λ.

Στην «Αντιγόνη» ο Τειρεσίας έρχεται να διεκδικήσει τον νεκρό Πολυνείκη, δηλαδή να οριοθετήσει την επικράτεια στην οποία έχει δικαιοδοσία η πολιτική εξουσία και η άλλη που ανήκει στην απόλυτη δικαιοδοσία της θρησκείας. Ο ζωντανός Πολυνείκης και η μοίρα του ανήκουν στα μητρώα του Κράτους, ο νεκρός στο ληξιαρχείο του ιερατείου.

Στον «Οιδίποδα» όμως ο Τειρεσίας φαίνεται πως διεκδικεί μερίδιο ή πλήρη έλεγχο και της πολιτικής εξουσίας. Διότι από τη στιγμή που εκ του αποτελέσματος φαίνεται να διαθέτει όντως την προφητική ικανότητα- είτε εκτελώντας ρητές εντολές του προστάτη θεού του Απόλλωνα ή των αντιπροσώπων του στους Δελφούς είτε σφετεριζόμενος την προφητική του προνομία καταστρώνει σχέδιο διαχείρισης της κρίσεως για προσωπικό όφελος ή, αν θέλετε, προς όφελος των εξουσιαστικών βλέψεων του ιερατείου- η σιωπή του οδηγεί συνειδητά σε μια κατατρομοκράτηση των Θηβαίων από την παρουσία της ανελέητης Σφίγγας, πράγμα που μπορεί να εκληφθεί ως ηθελημένη συνθήκη, ώστε η θρησκεία μέσω του εκφοβισμού, του τρόμου και της συνεχιζόμενης ανθρωποθυσίας να ελέγχει τις μάζες και να κερδοσκοπεί εκβιάζοντας θυσίες, προσφορές και προσευχές.

Όταν έρχεται ο ξένος, γνωρίζοντας ποιος είναι και τι τον περιμένει, τον υποδέχεται ως λυτρωτή, με σκοπό να τον ελέγξει και να τον κατευθύνει. Και όταν ο Οιδίπους γίνεται, λόγω της αγχίνοιάς του, «εραστής της πόλεως», όταν οι Θηβαίοι τον βλέπουν με αγαλλίαση στον ύπνο τους, του τραβάει το χαλί κάτω από τα πόδια. Κι όσο αρνείται να του αποκαλύψει ό,τι γνωρίζει τόσο με υπαινιγμούς εξάπτει την ανθρώπινη έμφυτη περιέργεια για την αλήθεια, ώστε να τον οδηγήσει στην καταστροφή.

Τι σημαίνει αυτός ο μεγάλος πρόλογος, υπόθεση εργασίας, όπως σημείωσα. Πως από τα πρώτα κείμενα του Πολιτισμού η θρησκεία είτε είχε τον πλήρη έλεγχο και της επίγειας ζωής είτε διεκδικούσε μερίδιο στην κοσμική εξουσία είτε, το συνηθέστερο, απαιτούσε και εξασφάλιζε το δικαίωμα να ελέγχει την κοσμική εξουσία, να την τροφοδοτεί με οράματα, να αξιολογεί τις πράξεις της και όχι σπάνια να την υπονομεύει και να την αλλάζει κατά το δοκούν.

Διότι αν οι θρησκείες κατέχουν την αλήθεια, οφείλουν να μην εκβιάζουν καλύπτοντάς την με μυστήρια, εξαρτώντας την από θαύματα ή υποχρεώνοντας τους πιστούς σε απόλυτη υποταγή με την απειλή του αποκλεισμού εν ζωή και της γέεννας του πυρός μετά θάνατον. Αν πάλι δεν γνωρίζουν την αλήθεια και ορθώνουν ένα μέγα, εκθαμβωτικό ψεύδος ως δόγμα, ποντάροντας στον πάγιο ανθρώπινο φόβο μπροστά στο άγνωστο, όταν είναι η λατρεία φενάκη και η τελετή ένα παιχνίδι τυφλόμυγας, οφείλουμε καθένας ξεχωριστά και όλοι μαζί να της βγάλουμε την μπούργκα. Ο Ντοστογιέφσκι τόλμησε να βάλει την παραβολή του «Μεγάλου Ιεροεξεταστή» στα χείλη ενός αναρχικού, άθεου, αρνητή του Ιβάν Καραμαζόφ. Μόνο αυτός μπορούσε μέσα από την αμφισβήτησή του να αποκαλύψει την απάτη της ιδρυματικής θρησκείας, όπως φαινόταν στα μάτια του Ντοστογιέφσκι η Καθολική Εκκλησία.

Αν κάποιος θέλει πράγματι να εντρυφήσει σε βάθος και σε πλάτος πάνω στο γενετικό έγκλημα (γιατί περί αυτού πρόκειται, η θρησκεία ως εξουσιαστική δομή έχει πλέον εγγραφεί στο συλλογικό υποσυνείδητο του ανθρώπου, σύμφυτο με το DΝΑ του) δεν έχει παρά να διαβάσει ό,τι επαναστατικότερο και τολμηρότερο έχει κυκλοφορήσει τουλάχιστον στον τόπο μας πάνω στην έννοια «ιδρυματική θρησκεία», «ιερατική εξουσία», «σύστημα θρησκευτικής αλλοτρίωσης» από το βιβλίο του Χρήστου Γιανναρά «Ενάντια στη θρησκεία» (Εκδόσεις Ίκαρος).

Είναι ένα εμπεριστατωμένο σχόλιο πάνω στο περί ου ο λόγος απόσπασμα από τους «Αδελφούς Καραμαζόφ». Το θλιβερό βέβαια είναι πως ο Ντοστογιέφσκι στήριζε τις ελπίδες του στην ορθοδοξία και μάλιστα τη ρωσική. Ανεξάρτητα από την εθνικιστική του μέθη με τον ορθόδοξο πανσλαβισμό, ο αντίποδας του ιεροεξεταστή, ο καλόγερος Ζωσιμάς που υπερασπίζεται τη λαϊκή ευσέβεια, την αγάπη και την ανοχή, που επιβεβαιώνει άλλη μια φορά την απέραντη αγάπη του θεού για τον μοιχό, πόρνο, προαγωγό, κλέφτη, χρεοκόπο Μαρμελάντοφ (ανάλογον της Πόρνης του Ευαγγελίου), ώστε να του δοθεί μια θέση στον Παράδεισο διότι ποτέ του δεν πίστεψε, από αλαζονεία, πως θα σωθεί.

Δυστυχώς και οι απανταχού ορθοδοξίες κατάντησαν εξουσιαστικές, συχνά τρομοκρατικοί οργανισμοί, συμπλοκές συμφερόντων, τράπεζες που εμπορεύονται την αφέλεια, τον φόβο και τη μωροφιλοδοξία των ανθρώπων.