Ερωτικό καλειδοσκόπιο

Με έχει και άλλοτε απασχολήσει η καταφυγή σήμερα, εποχή ισχνών αγελάδων, στην παγκόσμια παραγωγή πρωτότυπων θεατρικών κειμένων, στη λογοτεχνία
Έχω τις επιφυλάξεις μου αλλά και από την άλλη δεν μπορώ να αρνηθώ πως ο σημαντικός λογοτεχνικός, πεζογραφικός, ποιητικός, επιστολογραφικός ακόμη και δοκιμιακός λόγος επαναφέρει από το παράθυρο το αίτημα της γλώσσας, του ύφους και της αισθητικής του κειμένου στην απορφανισμένη τα τελευταία χρόνια θεατρική σκηνή.

Όταν συχνά, εδώ στον τόπο μας, φτάσαμε στην ωμότητα της καθημερινής λογοδιάρροιας ή στην αφελή, πρωτογενή μιμική, ή στο να επαναφέρουμε στο θέατρο τον Παπαδιαμάντη, το Βιζυηνό, τον Μακρυγιάννη, τον Βάρναλη ή τον Ντοστογιέφσκι, τον Γκωτιέ, τον Έντγκαρ Αλαν Πόε, αυτό είναι μια εκδίκηση του Λόγου· έστω κι αν χρειάζεται κάθε φορά να υπομνήσουμε πως ο λογοτεχνικός, ο επικός, ο πεζογραφικός και ο ποιητικός χρόνος είναι τελείως διαφορετικός, δρα σε άλλα κλειδιά από τον θεατρικό χρόνο.

Οφείλω να ομολογήσω πως η θεατροποίηση ενός πεζογραφικού κειμένου είναι δυνατή όταν ο σκηνοθέτης που την επιχειρεί μπορεί να δημιουργήσει σκηνικά συμβάντα κατά τα οποία η αφήγηση μπορεί να γίνει « παρακλητική» της φαντασίας του θεατή και να τον ωθήσει να κατασκευάσει, σε συνδυασμό με ένα εικαστικό περιβάλλον, τον θεατρικό χώρο και τη θεατρική χρόνωση μεταξύ λόγου σκηνικού και προσλαμβάνουσας ικανότητας μεταποίησης του θεατή. Είναι η περίπτωση που είδε τη φανταστική βαμπιρική νουβέλα του Θεόφιλου Γκωτιέ η νέα και πολλά υποσχόμενη σκηνοθέτις Κατερίνα Ευαγγελάτου. Δεν διασκεύασε το κείμενο του σπουδαίου Γάλλου πεζογράφου, ποιητή και αισθητικού. Επέλεξε μια χυμώδη μετάφραση της Έφης Γιαννοπούλου και την κράτησε εν πολλοίς ατόφια.

Ανέθεσε την εκφώνησή της με θεατρικό ήθος εξομολόγησης σε μια τριάδα αφηγητών που άλλοτε ταυτίζονταν με τον ήρωα που σε πρώτο πρόσωπο ώριμος πια αποκαλύπτει την τρομερή και συνάμα σαγηνευτική του ερωτική εμπειρία και άλλοτε με άλλα πρόσωπα που εμπλέκονται στην ιστορία. Ο ιερωμένος που την ημέρα της χειροτονίας του σαγηνεύεται από μια εκπάγλου καλλονής γυναικεία φιγούρα και στη συνέχεια κατοικείται από το όραμα έως τη στιγμή που καλείται να τη μεταλάβει, τη βρίσκει νεκρή και υποκύπτοντας στον πειρασμό την ασπάζεται για να τη δει να ζωντανεύει τρεφόμενη από το αίμα του, είναι μια τυπική ιστορία «γοτθική» αν θέλετε, με πολλά στοιχεία μακάβρια, γκροτέσκα, μπαρόκ. Πολύ ορθά στα ενδιαφέροντα και κατατοπιστικά κείμενα που περιέχονται στο πάντα πλούσιο πρόγραμμα του «Αμφι-Θεάτρου» ο Γκωτιέ συγκαταλέγεται στους συγγραφείς των μέσων του 19ου αιώνα που αξιοποιούν τις ιστορίες μυστηρίου, μαύρου χιούμορ και παράδοξου ερωτισμού όπως ο Χόφμαν και ο Άλαν Πόε.

Δεν θεωρώ τυχαίο το γεγονός πως ως ύφος στην ίδια κατηγορία ανήκει και η σκανδαλωδώς ανάλογη ιστορία που αφηγείται ο ιερομόναχος του Σολωμού στη «Γυναίκα της Ζάκυθος».

Η Ευαγγελάτου έχει έξοχο αφηγηματικό θεατρικό ταλέντο, ξέρει να αναπτύξει σε θεατρικό χώρο και χρόνο μια ιστορία, να της δώσει υπόσταση σκηνική, ελκυστική και ποιητική. Ο χώρος που δημιούργησε ο Κωνσταντίνος Ζαμάνης, χώρος καθαρά θεατρικός, αφού νιώθεις ότι έχεις δραπετεύσει σε ένα υπόγειο όπου φυλάσσονται κοστούμια, σκηνικά, αξεσουάρ, τέλος πάντως εργαλεία θεατρικής ψευδαίσθησης, είναι άκρως ερεθιστικός. Η μουσική που έγραψε ο Σ. Γασπαράτος παραπέμπει στη μυθολογία της φανταστικής θεατρικής εμπειρίας και οι φωτισμοί της Μάσχα βρίσκουν τις μεγάλες στιγμές του γερμανικού εξπρεσιονιστικού σινεμά (Μουρνάου και Λανγκ). Η Ευαγγελάτου δίδαξε τους τέσσερις ηθοποιούς της με γνώμονα την καθαρότητα του λόγου, τον ρυθμό και τη σαγήνη που εκπέμπει η μελωδία των λέξεων, έτσι ώστε η αφήγηση να λειτουργεί σαν ναρκωτικό που εισάγει τον θεατή στη θεατρική ουτοπία και στα φαντασιώδη τοπία και δρώμενα της παράξενης ιστορίας.

ΙΝFΟ

«Ερωτευμένη νεκρή» στο «Αμφι-Θέατρο» (Αδριανού 111, Πλάκα. Τηλ. 210-3233.644)

Ο κύριος αφηγητής- ιερωμένος αξιοποιήθηκε από τον Νικόλα Παπαγιάννη με αξιοσημείωτη λιτότητα λόγου αλλά μεγάλη φόρτιση συναισθηματική. Εξάλλου βρισκόμαστε στην ακμή του γαλλικού ρομαντισμού και τα πάθη, ο οίστρος, η εκδίκηση, τα οράματα, η ακολασία, η έξαρση και η μεταρσίωση είναι δομικά στοιχεία της τέχνης. Ο Τάσος Δαρδαγάνης και ο Χρήστος Μαλάκης στους ποικίλους ρόλους τους και στις αναδιπλώσεις του κεντρικού αφηγητή είχαν έξοχα αποτελέσματα.

Η Στεφανία Γουλιώτη που ανέλαβε να ενσαρκώσει την ακόλαστη ερωμένη που ανακαλύπτει τον απόλυτο έρωτα και αφοσιώνεται και μετά θάνατον στο ερωτικό της «θύμα» έδειξε πως διαθέτει μια εξαίσια παρουσία, ένα παλλόμενο σώμα έως την τελευταία ίνα της, μια σαγήνη σχεδόν δαιμονική και μια τεχνική θηριώδη.

Η παράσταση της «Ερωτευμένης νεκρής» είναι μια πραγματικά αποκαλυπτική θεατρική μέθεξη και είναι παρήγορο που δημιουργήθηκε από απολύτως νέους, σοβαρούς και ταλαντούχους καλλιτέχνες που δεν παίζουν εν ου παικτοίς με το θέατρο. Το θεωρούν χώρο μόχθου, έμπνευσης, ποιητικής εύρεσης και αισθητικής απόλαυσης.


Αντικείμενο ειρωνείας, κριτικής, συμπάθειας, χλεύης

Στο «Θέατρο Κεφαλληνίας», σε μια συμπαραγωγή της θεατρικής εταιρίας Πράξη και της ομάδας μουσικού θεάτρου Όπερα, παίχτηκε ένα άκρως ενδιαφέρον μεικτής τεχνικής δρώμενο που εκκινείτο από το σαιξπηρικό «Ρωμαίος και Ιουλιέττα». Η ομάδα Όπερα έχει και άλλες φορές με ευρηματικότητα ασχοληθεί με την αναλυτική ανάπτυξη γνωστών κλασικών έργων. Παίρνει μοτίβα ή χαρακτήρες ή σκηνές και τις υποβάλλει σε μια καλειδοσκοπική φασματοσκόπηση. Ένα μοτίβο, εδώ η παθιασμένη ερωτική σχέση των δύο μοιραίων εραστών της Βερόνας πολλαπλασιάζεται σαν να προβάλλεται σε πολυεστιακά και παραμορφωτικά κάτοπτρα. Το ερωτικό πάθος διυλίζεται, γίνεται αντικείμενο ειρωνείας, κριτικής, συμπάθειας, χλεύης. Τεντώνεται, συρρικνώνεται, μεταποιείται σε μιμόδραμα, σε χορόδραμα, σε μιούζικαλ, σε νούμερο τσίρκου, ακόμη και σε κωμειδύλλιο. Το γνωστό ερωτικό ζευγάρι παράγει δακρύβρεχτη κομεντί, Γκόλφω, Κάλπικη Λίρα, Νίκο Ξανθόπουλο, Μάρθα Βούρτση του λαϊκού σινεμά. Ο Θοδωρής Αμπαζής που καθοδηγεί την ομάδα Όπερα είναι μια σχεδόν αναγεννησιακή προσωπικότητα. Μουσικός με πηγαίο και πρωτότυπο έργο, διαθέτει μια σπάνιας ευαισθησίας υποδόρια στρατηγική. Ανακαλύπτει τη μουσική στον λόγο, στην παύση, στη σιωπή, στην κίνηση. Όχι ότι απουσιάζει η μουσική, δική του και του συγκροτήματος Γύρω-Γύρω (αποτελείται από τον ήδη αναφερθέντα Γασπαράτο και τον Τσιλφίδη). Με τη συνδρομή της Μανωλοπούλου στην εικαστική επένδυση, της Μαριέλας Νέστορα στην κίνηση, του Αναστασίου στους φωτισμούς και στο έξοχο βίντεο του Στάθη Αθανασίου. Οι ηθοποιοί Τζωρτζίνα Δαλιάνη, Κώστας Κορωναίος, Νέστωρ Κοψιδάς και Δανάη Σαριδάκη και στο βίντεο της Λένας Μοσχά και του Γιώργου Κοτσιφάκη η σύνδεση με τον τίτλο LΙΕΒΕSTΟD είναι μια χυμώδης, εξωστρεφής φόρμα, γεμάτη χιούμορ, οικονομία μέσων και λιτότητα τεχνικών που σχολιάζει παίζοντας το ανεξάντλητο θέμα της ακμής, της έκπτωσης, της έξαρσης και της πλήξης. Θα έπρεπε να χρεώσουμε άραγε τα απανωτά δραματολογικά διαχρονικά μοτίβα στην θεατρολόγο κ. Ανδριανού;