Ακούσατε, ακούσατε!

«Το σύστημά της είχε έναν ήχο σαν μοτέρ που δεν μπορεί να ησυχάσει, συνεχίζει να δουλεύει μέχρι να καεί. Ήταν ο ήχος χάρη στον οποίο αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλον οι ντεσπεράδος της ζωής…». Η φράση ανήκει στο Σιωπηλό κορίτσι (Ψυχογιός μτφ. Σ. Σουλιώτης), το καινούργιο μυθιστόρημα του Δανού Πέτερ Χόε, ο οποίος γι΄ άλλη μια φορά βρίσκει τον τρόπο να ερεθίσει το μυαλό μας. Ο χαρακτήρας μας, τα συναισθήματα ή οι σκέψεις μας, οι προθέσεις μας, το παρελθόν μας, η ανθρωπιά μας ή το έλλειμμά της μεταφράζονται, μας λέει, σε ήχους· η ωρίμασή μας έχει ακουστική μορφή, το κοκκίνισμα του προσώπου μας «ακούγεται» αφού το αίμα τσιμπάει την επιφάνεια του δέρματός μας. Ε! και λοιπόν; θα πείτε. Μια παρόμοια ιδέα επεξεργάστηκε και ο Γερμανός Πάτρικ Ζίσκιντ στο Άρωμα (Ψυχογιός), μόνο που εκεί η ταυτότητα των ανθρώπων προσδιοριζόταν από τη μυρωδιά τους. Κι όμως όχι. Η ίδια αφετηρία οδηγεί εδώ σε έναν τελείως διαφορετικό προβληματισμό, έτσι που ο Χόε, γράφοντας 20 χρόνια μετά τον Ζίσκιντ, διαπερνά, θα έλεγε κανείς, το ασυντόνιστο ρεφρέν της εποχής μας. Ο κεντρικός χαρακτήρας του δεν είναι ένας σκοτεινός τύπος όπως ο Γκρενούιγ του Γερμανού, αλλά ένας δημοφιλής περιθωριακός, έκφραση της ανθρώπινης κωμωδίας και τραγωδίας, του παιχνιδιού και της ευαισθησίας που έχουμε παραμερίσει· Ένας διάσημος κλόουν-μουσικός ο οποίος μπλέκεται στους μαιάνδρους μιας χρηματομεσιτικής κομπίνας προκειμένου να σώσει ένα άγνωστό του 10χρονο κορίτσι επειδή τον αφυπνίζει με το σιωπηλό ηχητικό της σύστημα. Ο Κάσπερ Κρόνε (το όνομα ανήκει σε περίφημους αρτίστες τσίρκου) έχει αναπτύξει, εξαιτίας ενός ατυχήματος στην αρένα, μια ακοή οξυμμένη και τονική όπως των ζώων και καταλαβαίνει ότι το κορίτσι κατέχει το μυστικό της αρμονίας για μια ζωή που αντιστέκεται στον θόρυβο του χάους· για μια ζωή με νόημα. Μη φανταστείτε ωστόσο κανένα γλυκερό ψυχόδραμα γεμάτο συμβολισμούς. Το Σιωπηλό κορίτσι είναι θρίλερ. Θρίλερ ιδιότυπο, όπως η Δεσποινίς Σμίλλα διαβάζει το χιόνι (Ψυχογιός, μτφ. Δ. Κούρτοβικ) που έκανε διάσημο τον Χόε το 1993. Θρίλερ μουσικό, αφού ο Μπαχ, ο Μότσαρτ, ο Μπετόβεν, ο Σοπέν, ο Ρίχτερ κ.ά. λειτουργούν σαν ερμηνευτικά κλειδιά για τα τεκταινόμενα. Θρίλερ στα όρια του μεταφυσικού και της επιστημονικής φαντασίας, κι όμως ανησυχητικά επίκαιρο αφού καταγίνεται με τις καινούργιες μορφές οικονομικού εγκλήματος που έχουν να κάνουν με τον έλεγχο της συνείδησης.

Σήμερα η διαίσθηση έχει γίνει μια από τις πλέον ακριβοπληρωμένες ιδιότητες, μάς επισημαίνει ο Χόε, διότι το πιο κρίσιμο για την Αγορά είναι να προλάβει τις μελλοντικές εξελίξεις ή τάσεις. Σ΄ αυτή την παρατήρηση βασίζεται άλλωστε και το κυβερνοθρίλερ Αναγνώριση προτύπων (Αίολος) του Αμερικανού Ουίλιαμ Γκίμπσον ο οποίος, όπως και ο Χόε, λειτουργεί σαν προφήτης της νέας εποχής. Μόνο που ο Δανός κάνει πολύ οξύτερη κοινωνική κριτική. Το «σιωπηλό κορίτσι» του, λοιπόν, είναι ένα είδος παιδιού-μέντιουμ που το εκμεταλλεύεται μια εταιρεία για να προβλέπει τυχόν σεισμούς, ώστε να χειραγωγηθεί αναλόγως η κοινή γνώμη και να μπορέσει η εταιρεία να προχωρήσει ανενόχλητη σε μαζικές αγοραπωλησίες ακινήτων, με αστρονομικά κέρδη. Στην ίντριγκα μπλέκεται ένας ετερόκλητος κόσμος, ορθολογικός και μη, με μεικτές προθέσεις, από θρησκευτικές σέκτες ή ιδρύματα για ορφανά παιδιά, μεταμελημένους άρχοντες του υποκόσμου ή κρατικές υπηρεσίες πληροφοριών, σακατεμένους κασκαντέρ, ερωτευμένες γυναίκες και πιστούς, έως εγκληματολόγους, επιστήμονες και επιχειρηματίες, που κινούνται σε ένα ντεκόρ ψυχρό και απειλητικό στα παρασκήνια της σύγχρονης Κοπεγχάγης. Το βιβλίο του Χόε σε συνεπαίρνει αλλά δεν είναι «αριστούργημα». Από φιλοσοφημένο γίνεται κάπου κάπου αμπελοφιλοσοφικό, κάνει κοιλιές, εδώ πλατειάζει, εκεί παραείναι υπαινικτικό, και ο αναγνώστης χάνεται καμιά φορά στα σταυροδρόμια της πλοκής. Όμως παρά τις ατέλειές του, μεταφέρει την πνοή ενός τολμηρού, ευφάνταστου, ευφυούς, υποψιασμένου, συγγραφέα. Κι αυτό είναι τόσο σπάνιο!

Ο Πέτερ Χόε (Ρeter Ηoeg) υπήρξε χορευτής, ηθοποιός, ναυτικός, ορειβάτης πριν εκδώσει το πρώτο του βιβλίο στα 31 του. Και από τότε άρχισε να πλάθει ήρωες που με την ευαισθησία τους προκαλούν το περιβάλλον τους, υπονομεύουν τις κυρίαρχες απόψεις και προσπαθούν να επαναπροσδιορίσουν τον εαυτό τους. Όπως η Σμίλλα, η φυσικός με τις ρίζες Εσκιμώας που νοσταλγεί τη χαμένη ενότητα των πραγμάτων και τη χαμένη αλληλεγγύη των ανθρώπων. Όπως η ωραία και βαριεστημένη σύζυγος του φιλόδοξου επιστήμονα στο Η γυναίκα και ο πίθηκος, η οποία ερωτεύεται έναν γορίλλα-πειραματόζωο και συνειδητοποιεί ότι ο ίδιος ο πολιτισμός αντιστρατεύεται την ελευθερία. Όπως ο κλόουν Κρόνε που αναζητά τη χαμένη μουσική της ζωής… Σήμερα, ο Χόε μαζί με τον Σουηδό Χένινγκ Μάνκελ, την Κάριν Φόσουμ και τον Ισλανδό Έρλεντουρ Ιντρίντασον θεωρούνται ανανεωτές του ευρωπαϊκού θρίλερ, και το «μπουμ» της σκανδιναβικής λογοτεχνίας τούς οφείλει πολλά. Διότι έσπασαν τα σύνορα των μικρών γλωσσών τους. Πότε θα τα καταφέρουμε κι εμείς;